Το ένα αφήγημα λέει ότι μπορεί να μην είναι ιδανική η κατάσταση της οικονομίας αλλά, πάντως, τα πράγματα πάνε γενικά προς το καλύτερο, υπάρχει βελτίωση σε όλα τα μέτωπα, αλλού μικρότερη αλλού μεγαλύτερη κι ίσως δεν είναι τόσο γρήγορη όσο θα θέλαμε και όσο υπό προϋποθέσεις θα ήταν εφικτό αλλά, πάντως, η βελτίωση είναι σταθερή, το σύστημα λειτουργεί, αποδίδει και το αύριο θα είναι καλύτερο από το χτες. Υπάρχει κι ένα διαφορετικό αφήγημα: Ότι οι βελτιώσεις είναι επιμέρους και οριακές και συνολικά τα πράγματα κατατείνουν σε ένα αύριο όπου οι νεότερες γενιές θα ζηλεύουν το βιοτικό επίπεδο των προγενέστερων.

Ηταν σημαντική η παρέμβαση του Γιάννη Ρέτσου, την περασμένη Τρίτη, στην παρουσίαση της τριμηνιαίας έκθεσης του ΙΟΒΕ. Ο καταξιωμένος επιχειρηματίας, μιλώντας ως πρόεδρος του ΙΟΒΕ, περιέγραψε με αδρές πινελιές τη διεθνή κατάσταση και όσα πρωτοφανή γίνονται, και έστειλε σήμα κινδύνου με τρόπο και ένταση που διασφάλιζαν ότι δεν θα παραπέσει, θα φθάσει στους πολλαπλούς παραλήπτες του και θα γίνει κατανοητό: Ερχεται θύελλα, είπε. Αν και έχουμε μπει σε εντελώς αχαρτογράφητα νερά, ούτε επαγρυπνούμε ούτε προετοιμαζόμαστε γι’ αυτήν, παρότι η οικονομία μας δεν θα μπορέσει να αντέξει σε μια νέα ευρωπαϊκή κρίση.

Πριν από δύο εβδομάδες, η Bank of America έκανε την πρώτη φετινή παγκόσμια έρευνα κοινής γνώμης στον χώρο των διαχειριστών κεφαλαίων. Παρά τον συγκλονιστικό χαρακτήρα και το απρόβλεπτο των αλλαγών σε όλο τον κόσμο, οι διαχειριστές κεφαλαίων είναι περισσότερο αισιόδοξοι για το μέλλον απ’ όσο υπήρξαν τα τελευταία πέντε χρόνια. Οι μισοί λένε ότι δεν βλέπουν οικονομική «προσγείωση» μέσα στο 2026, ενώ το ποσοστό όσων προβλέπουν νέα εκρηκτική άνοδο είναι το υψηλότερο στην τελευταία τετραετία.

Ακραία αισιοδοξία, λοιπόν, στο ξεκίνημα μιας χρονιάς με πολλές απειλές. Που δεν μένει στα λόγια, αλλά μεταφράζεται σε τοποθετήσεις, σε λεφτά.

Πριν από πενήντα ημέρες, μερικές χιλιάδες τρακτέρ άρχισαν να μπλοκάρουν εθνικές οδούς, λιμάνια, αεροδρόμια και τελωνεία. Τι είχε προκαλέσει την έκρηξη; Οι διεθνείς τιμές παραδοσιακών προϊόντων μας είχαν καταρρεύσει, η ευλογιά των προβάτων είχε αφεθεί να ξεκληρίζει το ένα μετά το άλλο τα κοπάδια, οι τιμές α΄ υλών είχαν εκτοξευτεί, και σ’ αυτά ήρθε να προστεθεί το σκάνδαλο ΟΠΕΚΕΠΕ. Ο θυμός από τις αποκαλύψεις ότι μια συμμορία κομματικών λεηλατούσαν τις επιδοτήσεις του ΟΠΕΚΕΠΕ και τις έκαναν Φεράρι συνδυάστηκε με την οργή από την κυβερνητική αδιαφορία που επιδείχθηκε στη συνέχεια.

Υπάρχει μια σπουδαία λέξη που κρύβει μια πολύτιμη δύναμη: έγνοια. Είναι η φροντίδα που παρακινείται από την αίσθηση της ευθύνης. Αν δεν νοιάζεσαι, δεν κάνεις προσπάθεια, κι αν κάνεις, δεν θα ‘χει διάρκεια. Η έγνοια μετουσιώνει τις αποφάσεις σε πράξη. Τα καθ’ ημάς δημόσια πράγματα δεν σφραγίζει η έγνοια, αλλά η παντελής έλλειψή της.

Δεν είναι ότι δεν επισημαίνεται ένα πρόβλημα – το αντίθετο συμβαίνει. Οταν, για παράδειγμα, έβαζαν τους συρμούς να τρέχουν με 160 χλμ./ώρα χωρίς να υπάρχει ηλεκτρονικό σύστημα ασφαλείας και περηφανεύονταν για τα «τρένα-βέλη», είχε μαλλιάσει η γλώσσα των μηχανοδηγών να προειδοποιούν ότι κάποιο μεγάλο κακό θα πάθουμε. Κι επειδή οι έχοντες την εξουσία δεν είχαν την έγνοια, 57 νέοι άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους.

Μία παράμετρος που θα βαρύνει στις οικονομικές εξελίξεις το 2026 είναι η ολοκλήρωση της λειτουργίας του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (ΤΑΑ), πρακτικά στα τέλη του πρώτου εξαμήνου. Μένει να φανεί πόσα από τα 36,6 δισ. ευρώ, που είχαν κατανεμηθεί στη χώρα μας, θα απορροφηθούν τελικά – σύμφωνα με υπολογισμούς θα είναι λίγο πάνω από τα δύο τρίτα. Αλλ’ αυτό που ήδη έχει φανεί και, δυστυχώς, δεν αλλάζει, είναι η πολύ κακή διαχείριση όσων απορροφήθηκαν.

Δεν έβλεπε όποιος δεν ήθελε να δει. Όλοι οι κρίσιμοι οικονομικοί δείκτες «έλεγαν» ότι οι τρέχοντες ρυθμοί μεγέθυνσης του ΑΕΠ δε έχουν ισχυρά θεμέλια. Για να επιτευχθούν μερικά δέκατα της μονάδας υψηλότεροι ρυθμοί από το μέσο όρο των 27 της Ε.Ε. (μικρότεροι από εκείνους άλλων 9 χωρών) σε έναν «πρωταθλητισμό της υποδιαστολής», μετά το 2020 ρίχτηκαν απ’ το παράθυρο πάνω από 60-70 δισ. ευρώ δημόσιο χρήμα με αρχική αφορμή την πανδημία και την ενεργειακή κρίση -η οποία μάλιστα συνεχίζεται για όλους πλην παραγωγών/ παρόχων ηλεκτρικού ρεύματος, που θησαυρίζουν. Ήταν ένα τύπος κρατικοδίαιτης μεγέθυνσης που είχε ημερομηνία λήξης.

Μέχρι χτες ήταν αόρατοι. Έγιναν ορατοί μόνο αφότου ανέβηκαν στα τρακτέρ και μπλόκαραν τους δρόμους.

Τα προβλήματα που τους εξώθησαν στα μπλόκα, όμως, δεν εμφανίστηκαν αιφνιδίως, ούτε οφείλονταν σε κάποιες αστοχίες της τελευταίας ώρας. Ήταν γνωστό ότι: (α) Οι τιμές βασικών αγροτικών προϊόντων είχαν μειωθεί ή είχαν καταρρεύσει. (β) Οι τιμές λιπασμάτων και άλλων αγροτικών εφοδίων αυξάνονταν –και δη ταχύτερα από την άλλη Ευρώπη. (γ) Η ευλογιά των προβάτων ρήμαζε την κτηνοτροφία -πάνω από 400.000 ζώα θανατώθηκαν. Και, το κερασάκι, (δ) μετά το πλιάτσικο των κομματικών οπλαρχηγών στον ΟΠΕΚΕΠΕ, η Κομισιόν απαιτούσε αυστηρούς ελέγχους για τις επιδοτήσεις. Όλα αυτά αποτελούσαν έναν εκρηκτικό συνδυασμό. Η κυβέρνηση το κατάλαβε μόνο μετά την έκρηξη -όταν τα μπλόκα της χάλασαν τη νιρβάνα.

Την περασμένη Τετάρτη υπήρξε μια πολύ καλή εξέλιξη: Οι εκπρόσωποι τον μισθωτών και των επιχειρήσεων κατέληξαν σε συμφωνία για την αποκατάσταση –μετά από 13 χρόνια- του θεσμού των συλλογικών συμβάσεων. Η συμφωνία περιέχει δύο σημαντικές προβλέψεις: Μία, ότι οι συμβάσεις που συνάπτονται, εφόσον καλύπτουν το 40% της κλαδικής απασχόλησης, θα ισχύουν για όλες τις επιχειρήσεις του κλάδου. Το ίδιο θα γίνει και με τις κλαδικές συμβάσεις που κάνει η ίδια η ΓΣΕΕ. Δεύτερη, ότι όταν λήξει μια συλλογική σύμβαση και μέχρι να συναφθεί νεώτερη δεν θα μειώνονται οι μισθοί ούτε θα καταργούνται τα επιδόματα που είχαν συμφωνηθεί.

Το «θα» το έσπειραν αλλά δεν φύτρωσε. Ωστόσο, στο πρόσωπο της κυβέρνησης έχει βρει έναν φανατικό καλλιεργητή. Οι απαντήσεις σε προβλήματα που ταλανίζουν την καθημερινότητα των πολιτών αρχίζουν με ένα φιλοτεχνημένο «θα» κι έχουν σταθερά επαναλαμβανόμενο μοτίβο: Η επίλυση κάθε προβλήματος παραπέμπεται στο «άμεσο μέλλον», με «καινοτόμες πολιτικές» που «θα» αντιμετωπίσουν κι αυτήν τη «χρόνια παθογένεια» με τρόπο «μόνιμο κι αποτελεσματικό». Η κυβέρνηση υπόσχεται ότι «θα» κάνει κάτι σημαντικό αύριο, για να δικαιολογήσει το γεγονός ότι δεν κάνει αυτά που είναι ανάγκη να γίνουν σήμερα.

Με λίγα 24ωρα διαφορά από την υπερψήφιση στη Βουλή των φορολογικών μέτρων που είχε εξαγγείλει ο πρωθυπουργός στην 89η ΔΕΘ, σε μια ημερίδα που οργάνωναν το Μορφωτικό Ιδρυμα της Εθνικής Τράπεζας, το ΙΟΒΕ και η «Ελληνική Παραγωγή», διατυπωνόταν μια πολύ ενδιαφέρουσα παρατήρηση: Ισχυρίζεται η κυβέρνηση ότι καταπολέμησε τη φοροδιαφυγή. Αλλά, τα τελευταία χρόνια τα φορολογικά έσοδα γενικώς, και τα έσοδα από ΦΠΑ και φόρους κατανάλωσης ειδικότερα, ως ποσοστό του ΑΕΠ παραμένουν αμετάβλητα

H σταθερότητα τείνει να εκλείψει όταν μια κυβέρνηση στερείται στρατηγικής για τη χώρα και κινείται με βάση εσωτερικές αγωνίες και δημοσκοπήσεις, που συχνά συνοδεύονται από μεγάλες διαχειριστικές αδυναμίες.

Στα καθ’ ημάς, ενίοτε υπάρχει άγνοια των στοιχειωδών. Παράδειγμα: Οι αγρότες εισπράττουν τις αποζημιώσεις στα τέλη Οκτωβρίου. Φέτος αυτό δεν συνέβη. Το αρμόδιο υπουργείο έλεγε ότι θα καταβληθούν μέχρι τα τέλη Νοεμβρίου τα πρώτα 500-600 εκατ. ευρώ, υπό την προϋπόθεση ότι θα έχει εγκριθεί από την Κομισιόν το σχέδιο δράσης για την ανάκτηση της χαμένης αξιοπιστίας του ΟΠΕΚΕΠΕ. Αλλά την περασμένη Πέμπτη, κατά την επίσκεψή του στην Αθήνα, ο αρμόδιος επίτροπος δήλωσε ορθά – κοφτά ότι η καταβολή των επιδοτήσεων είναι ευθύνη των κρατών, δεν εξαρτάται από την έγκριση του σχεδίου δράσης, άρα μπορούν να καταβληθούν από εθνικούς πόρους. Το υπουργείο φάνηκε ότι δεν το γνώριζε…