Στα αστικά κέντρα σωρεύεται προσάναμμα οργής

Η χώρα, το επόμενο διάστημα, υποχρεωτικά θα κινείται μέσα σε ένα στενάχωρο τρίγωνο. Μία πλευρά του, η διαρκής και εντεινόμενη αβεβαιότητα στις ελληνοτουρκικές σχέσεις. Δεύτερη, οι αυξανόμενες ενδείξεις ότι το φθινόπωρο θα ξεσπάσει νέο και ισχυρό παγκόσμιο κύμα COVID-19, από το οποίο αναπόφευκτα θα βραχεί (ή μουσκέψει) και η Ελλάδα. Και τρίτη, η οικονομική ανέχεια που θα δείξει πιο καθαρά τα δόντια της από τα τέλη του καλοκαιριού, κυρίως εξαιτίας της δραματικής μείωσης των αφίξεων τουριστών από το εξωτερικό. Κι οι τρεις, συνδυασμένες, επιδρούν αρνητικά στην οικονομία αφενός, στο κοινωνικοπολιτικό κλίμα που θα διαμορφωθεί το φθινόπωρο, αφετέρου.

Το χαμηλό βαρομετρικό δεν θα είναι ίδιο σε όλη τη χώρα και όλες τις κοινωνικές ομάδες. Οπως συνέβη και στην κρίση που ξέσπασε το 2009-10, πολύ περισσότερο ταλαιπωρούνται (α) τα αστικά κέντρα κι ιδιαίτερα η ευρύτερη περιοχή της πρωτεύουσας, (β) οι μισθωτοί του ιδιωτικού τομέα και (γ) τα πιο αδύναμα, ευάλωτα τμήματα της κοινωνίας. Η ζωή με την COVID-19 είναι δυσκολότερη στις μεγαλουπόλεις παρά στην επαρχία, η οικονομική ανέχεια είναι επίσης πιο σκληρή ενώ (με εξαίρεση την Κρήτη, που πλήττεται ταυτόχρονα από καθίζηση του τουρισμού και καταστροφή της παραγωγής λαδιού) το αγροτικό εισόδημα εν μέρει απαλύνει τις συνέπειες της ασθενικής τουριστικής κίνησης στην επαρχία. Τα αστικά κέντρα είναι πιο εκτεθειμένα και στους υγειονομικούς κινδύνους και στην κρίση. Γι’ αυτό είναι πιο φοβισμένα και πιο αγχωμένα.

Η μηδενική τουριστική κίνηση στην Αθήνα δεν επηρεάζει μόνο τουρισμό και επισιτισμό αλλά επίσης το εμπόριο (που ταλαιπωρείται κι από τους άκαιρους δημαρχιακούς περιπάτους…) και άλλες δραστηριότητες συγκεντρωμένες στην πρωτεύουσα, από τις οποίες ζουν μυριάδες μικρομάγαζα κι ελεύθερα επαγγέλματα. Επίσης, στην Αθήνα και τις πολιτείες της ενδοχώρας θα μεταφερθεί και ένα μέρος των συνεπειών από την απουσία τουριστικής δραστηριότητας στα νησιά. Τέλος, στα αστικά κέντρα είναι συγκεντρωμένη η μισθωτή εργασία του ιδιωτικού τομέα, που φτωχαίνει (τα δικά της εισοδήματα συρρικνώνονται, όχι των δημοσίων υπαλλήλων ούτε των συνταξιούχων…) είτε από τις μειώσεις μισθών είτε από την πλήρη κατάργησή τους – λόγω ανεργίας. Ετσι, σήμερα, στα αστικά κέντρα σωρεύεται προσάναμμα αυριανής οργής.

Σε αυτό το κοινωνικό περιβάλλον, η εμπιστοσύνη που αργά, βασανιστικά ανακτάται μετά τις εκλογές 2019, η εμπιστοσύνη στους θεσμούς, στο δημοκρατικό πολιτικό σύστημα και, κυρίως, η εμπιστοσύνη της κοινωνίας στις δικές της δυνάμεις, δεν είναι δεδομένη. Μπορεί να στηριχτεί πόντο με πόντο, αν εφαρμοστούν τολμηρές πολιτικές κοινωνικής αλληλεγγύης και μεγάλων μεταρρυθμίσεων. Μπορεί να καταστραφεί, αν στο δύσκολο κοινωνικό περιβάλλον προστεθεί έντονα τοξική πολιτική ατμόσφαιρα, σαν αυτή που έχει αρχίσει να σχηματίζεται. Συμμερίζομαι τις ανησυχίες ότι τα πράγματα ξεφεύγουν, καθώς βλέπουμε πολιτικά καθυστερημένα στοιχεία του ευρύτερου πολιτικού φάσματος να φέρονται με αλαζονεία κι ακραία ανευθυνότητα, ως αν διεξάγεται πόλεμος συμμοριών, για ξεκαθάρισμα λογαριασμών και κυριαρχία.

Λες, δεν μας φτάνουν τα μεγάλα και σύνθετα προβλήματα, κάποιοι ανόητοι κάνουν ό,τι πρέπει για να βουλιάξει η χώρα στον βόρβορο. Το πολιτικό σύστημα μπορεί να τους σταματήσει. Ας αντιδράσει έγκαιρα –πριν πάρει φωτιά το προσάναμμα.