Ελλάδα: Tι μας αφήνει ο πόλεμος….

Ο πιο αχρείαστος πόλεμος (και το διπλωματικό Βατερλώ με το οποίο τελειώνει – εάν τελειώνει) έχει προκαλέσει τραυματικές γεωπολιτικές συνέπειες (πέραν των οικονομικών) τόσο στους άμεσα εμπλεκόμενους (ΗΠΑ, Ισραήλ, Ιράν) όσο και την ευρύτερη περιοχή του Κόλπου/Μέσης Ανατολής, στην Ευρώπη και το παγκόσμιο γεωπολιτικό σύστημα. Και βεβαίως στην Ελλάδα. Συνέπειες μεταξύ άλλων για τη θέση κρατών σε όρους ισχύος και επιρροής με θετικό ή αρνητικό πρόσημο. Κάποιες χώρες εμφανίζονται να ενισχύονται και άλλες να εξασθενούν ως αποτέλεσμα του πολέμου. Η Ελλάδα, μια χώρα στη γεωγραφική εγγύτητα της πολεμικής σύγκρουσης και με ισχυρές σχέσεις με παίκτες μείζονος και ήσσονος σημασίας της περιοχής, θα πρέπει να στοχαστεί σε βάθος γύρω από τις συνέπειες του πολέμου που τώρα τελειώνει.

Πρώτον, σε ευρύτερο γεωπολιτικό επίπεδο η συμφωνία Ιράν – ΗΠΑ ουσιαστικά βγάζει ασθενέστερες ΗΠΑ και Ισραήλ, δύο δηλαδή κύριους συμμάχους της χώρας μας. Οι δύο χώρες απέτυχαν. Απέτυχαν στην επίτευξη όλων των στόχων που είχαν θέσει όταν ξεκινούσαν τον πόλεμο στις 28 Απριλίου. Απέτυχε πρώτα απ’ όλα η αλλαγή καθεστώτος που έθεσαν ως μείζονα επιδίωξη ο πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου και ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ. Η αποτυχία αυτή έδειξε τα όρια ισχύος του Ισραήλ. Και αυτό δεν μπορεί παρά να προβληματίσει την Ελλάδα δεδομένης της σχέσης που έχει αναπτύξει και των προσδοκιών που έχει επενδύσει στο Τελ Αβίβ. Από την πλευρά της, η Ευρωπαϊκή Ενωση κράτησε μια στρατηγικά υπεύθυνη στάση. Δεν ενεπλάκη στον πόλεμο παρά τις πιέσεις των ΗΠΑ και είναι πολλαπλώς δικαιωμένη σήμερα.

Δεύτερον, οι χώρες του Κόλπου (ΗΑΕ, Σ. Αραβία, Κατάρ, κ.ά.), με τις οποίες η Ελλάδα έχει αναπτύξει εκτεταμένες σχέσεις συνεργασίας σε σειρά τομέων (περιλαμβανομένου και του στρατιωτικού), βρίσκονται σε μεταβατική περίοδο σε ό,τι αφορά το καθεστώς ασφάλειας της περιοχής. Καθώς ο έσχατος εγγυητής της ασφάλειάς τους, οι ΗΠΑ, έχει χάσει σε αξιοπιστία και αποτελεσματικότητα. Ενώ ο παραδοσιακός αντίπαλος και παράγων αστάθειας, το Ιράν, βγαίνει κερδισμένο από τον πόλεμο και πολιτικά ενισχυμένο. Ως εκ τούτου οι χώρες αυτές αναζητούν εναλλακτικά σχήματα και σχέσεις ασφάλειας. Με τον ρόλο της Κίνας να εμφανίζεται γενικώς ενισχυμένος και τις φιλοδοξίες Ισραήλ/ΗΠΑ για επέκταση των Συμφωνιών του Αβραάμ (σε Σ. Αραβία) υπό αμφισβήτηση. Η Ελλάδα θα πρέπει επομένως να ξαναδεί κάτω απ’ αυτές τις νέες συνθήκες τη σχέση της με τον Κόλπο.

Τρίτον, μια ομάδα κρατών που σε μια πρώτη ανάγνωση φαίνεται να βγαίνει «ενισχυμένη» αποτελείται από τις χώρες που διαδραμάτισαν ρόλο, μεγάλο ή μικρό, στη διαπραγματευτική διαδικασία για την επίτευξη της συμφωνίας ΗΠΑ – Ιράν, δηλαδή Πακιστάν, Κατάρ, Αίγυπτος, Τουρκία. Με ποιον τρόπο οι χώρες αυτές θα θελήσουν να το αξιοποιήσουν παραμένει ακόμη ένα ζητούμενο. Αν και γίνεται λόγος για τη συγκρότηση ενός πλαισίου τύπου ΝΑΤΟ για την περιοχή. Η Τουρκία, η οποία μας ενδιαφέρει αμεσότερα, βγαίνει γενικώς πιο ενισχυμένη από τις εξελίξεις, αν και η αντιπαλότητά της με το Ισραήλ βρίσκεται σε νέο επίπεδο οξύτητας.

Επομένως, η Ελλάδα βρίσκεται αντιμέτωπη τώρα με μια νέα γεωπολιτική πραγματικότητα αβεβαιότητας με εξασθένηση των συμμάχων της μεταξύ άλλων.

Ο Π.Κ. Ιωακειμίδης είναι ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ), πρώην πρεσβευτής – σύμβουλος του ΥΠΕΞ και μέλος της συμβουλευτικής επιτροπής του ΕΛΙΑΜΕΠ. Από τις εκδόσεις Ι. Σιδέρης κυκλοφορεί το νέο του βιβλίο με τίτλο «Πέρα από τα στερεότυπα. Νέα προοδευτική εξωτερική και ευρωπαϊκή πολιτική»