Δεν μένουμε ακριβώς Ευρώπη

Το #ΜένουμεΕυρώπη το θυμόμαστε όλοι. Τώρα, έρχονται τα ίδια τα ευρωπαϊκά στοιχεία και αποδεικνύουν πως όσον αφορά τη στέγη… #ΔενΜένουμεΠιαΕυρώπη, κυριολεκτικά. H Eurostat ανακοίνωσε πως το 2024 ανέβηκε στο 28,9% το ποσοστό των Ελλήνων που δαπανά πάνω από το 40% του πενιχρού διαθέσιμου εισοδήματός του για στέγαση, διπλάσιο ποσοστό από την επόμενη χώρα, ενώ ο ευρωπαϊκός μέσος όρος έχει πέσει στο 8,2%.

Η θλιβερή ελληνική αρνητική πρωτιά καταγράφεται την ώρα που η Ευρωπαϊκή Ένωση επιχειρεί μια στρατηγική στροφή θέτοντας στο επίκεντρο τη «ρυθμιζόμενη προσφορά». Ενώ ο Μητσοτάκης εξήγγειλε στη Βουλή μέτρα που εστιάζουν στην τόνωση της ιδιωτικής δόμησης και των μεγάλων κατασκευαστικών ομίλων, οι νέες κατευθύνσεις της Ε.Ε. αναδεικνύουν ένα μοντέλο κοινωνικής κατοικίας μέσω στοχευμένων συμπράξεων, με αυστηρό όμως δημόσιο έλεγχο στο ύψος των ενοικίων.

Η Ευρώπη προφανώς και δεν καταργεί τον ιδιωτικό τομέα, αλλά τον υποχρεώνει σε ένα νέο πλαίσιο. Το ευρωπαϊκό σχέδιο προβλέπει τη διοχέτευση κονδυλίων ύψους 150 δισ. ευρώ με στόχο τη δημιουργία αποθεμάτων κατοικίας όπου το κράτος εισφέρει γη ή χρηματοδότηση και ο ιδιώτης αναλαμβάνει την κατασκευή και διαχείριση. Η ειδοποιός διαφορά είναι ότι στην Ε.Ε. οι Συμπράξεις Δημόσιου-Ιδιωτικού Τομέα (ΣΔΙΤ) συνοδεύονται από δεσμεύσεις για ενοίκια κάτω από τις τιμές αγοράς για 20 ή 30 χρόνια, μετατρέποντας το ακίνητο από επενδυτικό προϊόν σε κοινωνική υποδομή.

Παράλληλα, έχουμε τα παραδείγματα της Ιβηρικής, που δείχνουν πως υπάρχουν περιθώρια τα πράγματα να γίνουν αλλιώς. Στην Ισπανία, η κυβέρνηση Σάντσεθ αξιοποιεί 4 δισ. ευρώ από το Ταμείο Ανάκαμψης για να χρηματοδοτήσει ΣΔΙΤ που θα ανεγείρουν 184.000 προσιτές κατοικίες. Ο ιδιώτης κερδίζει από την κατασκευή, αλλά το κράτος ορίζει το πλαφόν. Στην Πορτογαλία, πάλι, ένα κονδύλι 2,7 δισ. ευρώ κατευθύνεται στη δημιουργία ενός μόνιμου δημόσιου αποθέματος, όπου το κράτος παρεμβαίνει δυναμικά, επινοικιάζοντας ακόμη και κενά ιδιωτικά διαμερίσματα για να τα διαθέσει με χαμηλό μίσθωμα, περιορίζοντας παράλληλα τη δράση των μεγάλων επενδυτικών funds.

Στην Ελλάδα, αντίθετα, το κονδύλι των 2,2 δισ. ευρώ ακολουθεί μια πιο «παραδοσιακή» οδό καθώς ο πρωθυπουργός εστιάζει στην ενίσχυση της ζήτησης μέσω επιδοτούμενων δανείων και στην παροχή κινήτρων στους μεγάλους κατασκευαστικούς ομίλους για νέα δόμηση. Στην ελληνική περίπτωση λείπει ο μηχανισμός του «κοινωνικού ανταλλάγματος», ενώ στην υπόλοιπη Ευρώπη η κρατική ενίσχυση προς τους ιδιώτες μεταφράζεται σε ελεγχόμενα ενοίκια· στην Ελλάδα η πολιτική εστιάζει στην ιδιοκατοίκηση ή στην ελεύθερη εκμίσθωση, αφήνοντας την αγορά να αυτορρυθμιστεί.

Το αποτέλεσμα είναι μια δομική απόκλιση: Η Ιβηρική επιχειρεί να χτίσει κοινωνική προστασία μέσω ΣΔΙΤ, ενώ η Αθήνα επιδοτεί την κατασκευαστική δραστηριότητα. Ενώ η Ευρώπη προσπαθεί να χρησιμοποιήσει τον ιδιωτικό τομέα ως εργαλείο για φθηνή στέγη, το ελληνικό μοντέλο θα μετατρέψει -και σε αυτή την περίπτωση- τα δημόσια κονδύλια σε υπερκέρδη για τους μεγάλους κατασκευαστικούς ομίλους, χωρίς να εξασφαλίζει την πρόσβαση των ευάλωτων πολιτών σε προσιτή κατοικία. Προτεραιότητες είναι αυτές...