Στη σκιά της ήττας στη Μασαχουσέτη...
Κάκη Μπαλλή, Κυριακάτικη Αυγή, Δημοσιευμένο: 2010-01-24
Έναν χρόνο συμπλήρωσε την Τετάρτη στον Λευκό Οίκο ως πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών ο Μπάρακ Ομπάμα -και σίγουρα δεν έχει κέφι για να γιορτάσει. Αντίθετα, ανήμερα των πρώτων... γενεθλίων υπέστη την πρώτη εκλογική του ήττα. Στις εκλογές για τη θέση του γερουσιαστή της Πολιτείας της Μασαχουσέτης -που χήρεψε μετά από 47 χρόνια με τον θάνατο του Έντουαρτ Κένεντι πέρσι τον Αύγουστο- νικητής αναδείχθηκε ο άγνωστος ρεπουμπλικάνος Σκοτ Μπράουν. Η νίκη του Μπράουν στο προπύργιο των Δημοκρατικών είναι χαστούκι στο πρόσωπο του Ομπάμα, καθώς του στερεί την πολύτιμη απόλυτη πλειοψηφία των 60 εδρών στην αμερικανική Γερουσία. Από δω και πέρα κάθε σημαντική νομοθετική πρωτοβουλία -από τη μεταρρύθμιση του συστήματος υγείας μέχρι τα μέτρα για την προστασία του κλίματος- μπορεί να σκοντάψει στην άρνηση των Ρεπουμπλικάνων. Η προεδρία Ομπάμα μπαίνει στον δεύτερο χρόνο της με ένα ακόμη εμπόδιο στην πορεία της. Και με τη δημοτικότητα του προέδρου να έχει πέσει κάτω από το 50%.
Ο «ισχυρότερος άνθρωπος του πλανήτη» τελικά δεν είναι τόσο ισχυρός. Και χάνει ακόμη μεγαλύτερο μέρος από την ισχύ του επειδή προσπαθεί να κυβερνήσει με πλατιές συναινέσεις.
Κακό στην ψυχή
Είναι αυτός λόγος να χαίρονται όσοι χαρακτήριζαν αφελείς και αιθεροβάμονες τους ανθρώπους σε όλο τον κόσμο που ενθουσιάστηκαν με την εκλογή Ομπάμα στη θέση «του ισχυρότερου ηγέτη του πλανήτη»; Η απάντηση είναι όχι. Πρωτίστως, διότι η χαιρεκακία κάνει κακό στην ψυχή. Αλλά κι επειδή τίποτε δεν έχει ακόμη κριθεί. Οι ελπίδες που ξύπνησε εντός και εκτός των ΗΠΑ ο Μπάρακ Ομπάμα δεν έχουν σβήσει οριστικά. Μέχρι τώρα, ο πρώτος μαύρος πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών τα έχει πάει πολύ καλά στα λόγια, αλλά όχι στα έργα. Βέβαια, και μόνο η διατύπωση των προθέσεών του άλλαξε -προσωρινά- τον τρόπο με τον οποίο ο υπόλοιπος κόσμος βλέπει την υπερδύναμη Αμερική. Η ομιλία του προς τον ισλαμικό κόσμο αποτέλεσε μια εντυπωσιακή στροφή, από τη σύγκρουση των πολιτισμών, κατά Μπους, στην κατεύθυνση του αλληλοσεβασμού. Μεγάλη πρόοδος στην κατεύθυνση του σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων ήταν και η απαγόρευση των βασανιστηρίων από τη CIA - όχι ότι εντυπωσίασε στο εσωτερικό των ΗΠΑ, αλλά έδειξε ότι ο Ομπάμα έχει ηθικές αρχές. Επιπλέον, ο Ομπάμα κράτησε τον λόγο του στο θέμα του Ιράκ, καθώς άρχισε η αποχώρηση των αμερικανικών δυνάμεων κατοχής, ενώ καταβάλει φιλότιμες προσπάθειες και για τη μείωση των πυρηνικών εξοπλισμών.
Οι απεριόριστες δυνατότητες
Αυτή είναι η φωτεινή πλευρά του ομπαμικού φεγγαριού. Υπάρχει και η σκοτεινή, που έχει να κάνει κυρίως με την ανικανότητα του προέδρου να υλοποιήσει τις καλές προθέσεις του στο εσωτερικό των ΗΠΑ. Πρώτη και καλύτερη, η εξαιρετικά φιλόδοξη επιθυμία του να μεταρρυθμίσει το σύστημα ασφάλισης υγείας στη χώρα των «απεριόριστων δυνατοτήτων». Μια από αυτές τις απεριόριστες δυνατότητες είναι να ζεις χωρίς ασφάλιση - ή να χρεωκοπείς, ενίοτε και να πεθαίνεις επειδή δεν την έχεις. 47 εκατομμύρια Αμερικανοί απολαμβάνουν αυτή τη... δυνατότητα. Για έναν περίεργο -για τον υπόλοιπο κόσμο- λόγο, πολλοί Αμερικανοί δεν θέλουν ασφάλιση για όλους. Τους φτάνει να έχουν για τον εαυτό τους. Και θεωρούν σχεδόν... κομμουνιστικό να ξοδεύονται χρήματα από τον κρατικό προϋπολογισμό για να έχουν περίθαλψη και οι φτωχοί. Ο Ομπάμα έβαλε πολύ ψηλά τον πήχη για τα αμερικανικά δεδομένα, θέλησε να γίνει ο πρόεδρος που θα καταφέρει να επιβάλει την καθολική ασφάλιση υγείας, να πετύχει εκεί που απέτυχαν όσοι προκάτοχοί του το προσπάθησαν τον προηγούμενο αιώνα. Μετά το φιάσκο στην επαναληπτική εκλογή της Μασαχουσέτης μειώνονται ακόμη περισσότερο οι πιθανότητες να τα καταφέρει. Αλλά δεν μηδενίζονται.
Οι εχθροί της αλλαγής
Ο Ομπάμα πληρώνει τις τεράστιες προσδοκίες που ξύπνησε στη χώρα του και στον έξω κόσμο. Από αυτόν τον Αμερικανό πρόεδρο όλοι περίμεναν, όχι απλά να είναι καλύτερος από τη συμμορία Μπους, Τσένεϊ και ΣΙΑ, αλλά να αλλάξει τον κόσμο. Το «όλοι» είναι βέβαια υπερβολικό και αναφέρεται στους κοινούς θνητούς. Οι περισσότεροι ισχυροί στις εστίες κρίσης του κόσμου μισούν την αλλαγή, ποντάρουν στην αποτυχία του Ομπάμα. Το Ισραήλ σκοπεύει να συνεχίσει να χτίζει οικισμούς στα κατεχόμενα παλαιστινιακά εδάφη. Το Ιράν επιμένει να αποκτήσει την ατομική βόμβα. Οι τραπεζίτες της Wall Street δεν έχουν καμία να διάθεση να δώσουν πίσω τα λεφτά των φορολογουμένων, με τα οποία διασώθηκαν. Οι μισοί κομματικοί φίλοι του Ομπάμα δεν θέλουν να κλείσει το Γκουαντάναμο. Οι Ρεπουμπλικάνοι βάζουν φρένο όπου μπορούν. Και πάει λέγοντας.
Ο «ισχυρότερος άνθρωπος του πλανήτη» τελικά δεν είναι τόσο ισχυρός. Και χάνει ακόμη μεγαλύτερο μέρος από την ισχύ του επειδή προσπαθεί να κυβερνήσει με πλατιές συναινέσεις. Πληρώνει την έλλειψη αυταρχισμού, που του πιστώθηκε στην αρχή της θητείας του και τώρα μοιάζει να γίνεται μπούμερανγκ. Και πληρώνει την έλλειψη λαϊκισμού - αυτό που ήθελαν δηλαδή οι «κανονικοί» άνθρωποι, εντός και εκτός της Αμερικής. Ο Ομπάμα προσπαθεί να εξηγήσει γιατί παλεύει τα όσα παλεύει -για την κλιματική αλλαγή, για παράδειγμα, έναν τομέα στον οποίο κανείς δεν μπορεί να τον κατηγορήσει ότι έχει ιδιαίτερα προωθημένες απόψεις- και βρίσκεται αντιμέτωπος με αντιδράσεις του τύπου: «Θέλετε στʼ αλήθεια να πληρώνετε πέντε δολάρια το βαρέλι τη βενζίνη, μόνο και μόνο εξαιτίας ενός σοσιαλιστή στον Λευκό Οίκο»; Οι κακές γλώσσες στην Αμερική λένε ότι τα μεγάλα ζητήματα κερδίζονται με μεγάλες καμπάνιες. Για την ώρα, μπορεί η ρεπουμπλικανική αντιπολίτευση να μην εκφράζει συγκροτημένο λόγο, διαθέτει όμως μια στρατιά από ανθρώπους στα μίντια, τηλεοπτικούς ιεραπόστολους και λομπίστες των διάφορων οικονομικών κλάδων, που υποσκάπτουν κάθε προσπάθεια του Ομπάμα ως «αφελή», «επιρρεπή προς τους τρομοκράτες», «σοσιαλιστική», «μη πατριωτική».
Εάν μέχρι το τέλος της θητείας του ο Ομπάμα δεν καταφέρει να υλοποιήσει ένα μέρος από τα σχέδιά του που έθρεψαν τόσες ελπίδες, θα περάσει στην ιστορία ως αποτυχημένος ή έστω ως μη ρεαλιστής. Εάν ωστόσο γυρίσει το οικονομικό κλίμα, μειωθεί η ανεργία, περάσει η μεταρρύθμιση στην υγεία, γυρίσουν όλοι οι φαντάροι από το Ιράκ στο σπίτι και μπει οριστικά λουκέτο στο Γκουαντάναμο, οι Αμερικάνοι θα τον γιορτάσουν και πάλι ως ήρωα.
Ο «ισχυρότερος άνθρωπος του πλανήτη» τελικά δεν είναι τόσο ισχυρός. Και χάνει ακόμη μεγαλύτερο μέρος από την ισχύ του επειδή προσπαθεί να κυβερνήσει με πλατιές συναινέσεις.
Κακό στην ψυχή
Είναι αυτός λόγος να χαίρονται όσοι χαρακτήριζαν αφελείς και αιθεροβάμονες τους ανθρώπους σε όλο τον κόσμο που ενθουσιάστηκαν με την εκλογή Ομπάμα στη θέση «του ισχυρότερου ηγέτη του πλανήτη»; Η απάντηση είναι όχι. Πρωτίστως, διότι η χαιρεκακία κάνει κακό στην ψυχή. Αλλά κι επειδή τίποτε δεν έχει ακόμη κριθεί. Οι ελπίδες που ξύπνησε εντός και εκτός των ΗΠΑ ο Μπάρακ Ομπάμα δεν έχουν σβήσει οριστικά. Μέχρι τώρα, ο πρώτος μαύρος πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών τα έχει πάει πολύ καλά στα λόγια, αλλά όχι στα έργα. Βέβαια, και μόνο η διατύπωση των προθέσεών του άλλαξε -προσωρινά- τον τρόπο με τον οποίο ο υπόλοιπος κόσμος βλέπει την υπερδύναμη Αμερική. Η ομιλία του προς τον ισλαμικό κόσμο αποτέλεσε μια εντυπωσιακή στροφή, από τη σύγκρουση των πολιτισμών, κατά Μπους, στην κατεύθυνση του αλληλοσεβασμού. Μεγάλη πρόοδος στην κατεύθυνση του σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων ήταν και η απαγόρευση των βασανιστηρίων από τη CIA - όχι ότι εντυπωσίασε στο εσωτερικό των ΗΠΑ, αλλά έδειξε ότι ο Ομπάμα έχει ηθικές αρχές. Επιπλέον, ο Ομπάμα κράτησε τον λόγο του στο θέμα του Ιράκ, καθώς άρχισε η αποχώρηση των αμερικανικών δυνάμεων κατοχής, ενώ καταβάλει φιλότιμες προσπάθειες και για τη μείωση των πυρηνικών εξοπλισμών.
Οι απεριόριστες δυνατότητες
Αυτή είναι η φωτεινή πλευρά του ομπαμικού φεγγαριού. Υπάρχει και η σκοτεινή, που έχει να κάνει κυρίως με την ανικανότητα του προέδρου να υλοποιήσει τις καλές προθέσεις του στο εσωτερικό των ΗΠΑ. Πρώτη και καλύτερη, η εξαιρετικά φιλόδοξη επιθυμία του να μεταρρυθμίσει το σύστημα ασφάλισης υγείας στη χώρα των «απεριόριστων δυνατοτήτων». Μια από αυτές τις απεριόριστες δυνατότητες είναι να ζεις χωρίς ασφάλιση - ή να χρεωκοπείς, ενίοτε και να πεθαίνεις επειδή δεν την έχεις. 47 εκατομμύρια Αμερικανοί απολαμβάνουν αυτή τη... δυνατότητα. Για έναν περίεργο -για τον υπόλοιπο κόσμο- λόγο, πολλοί Αμερικανοί δεν θέλουν ασφάλιση για όλους. Τους φτάνει να έχουν για τον εαυτό τους. Και θεωρούν σχεδόν... κομμουνιστικό να ξοδεύονται χρήματα από τον κρατικό προϋπολογισμό για να έχουν περίθαλψη και οι φτωχοί. Ο Ομπάμα έβαλε πολύ ψηλά τον πήχη για τα αμερικανικά δεδομένα, θέλησε να γίνει ο πρόεδρος που θα καταφέρει να επιβάλει την καθολική ασφάλιση υγείας, να πετύχει εκεί που απέτυχαν όσοι προκάτοχοί του το προσπάθησαν τον προηγούμενο αιώνα. Μετά το φιάσκο στην επαναληπτική εκλογή της Μασαχουσέτης μειώνονται ακόμη περισσότερο οι πιθανότητες να τα καταφέρει. Αλλά δεν μηδενίζονται.
Οι εχθροί της αλλαγής
Ο Ομπάμα πληρώνει τις τεράστιες προσδοκίες που ξύπνησε στη χώρα του και στον έξω κόσμο. Από αυτόν τον Αμερικανό πρόεδρο όλοι περίμεναν, όχι απλά να είναι καλύτερος από τη συμμορία Μπους, Τσένεϊ και ΣΙΑ, αλλά να αλλάξει τον κόσμο. Το «όλοι» είναι βέβαια υπερβολικό και αναφέρεται στους κοινούς θνητούς. Οι περισσότεροι ισχυροί στις εστίες κρίσης του κόσμου μισούν την αλλαγή, ποντάρουν στην αποτυχία του Ομπάμα. Το Ισραήλ σκοπεύει να συνεχίσει να χτίζει οικισμούς στα κατεχόμενα παλαιστινιακά εδάφη. Το Ιράν επιμένει να αποκτήσει την ατομική βόμβα. Οι τραπεζίτες της Wall Street δεν έχουν καμία να διάθεση να δώσουν πίσω τα λεφτά των φορολογουμένων, με τα οποία διασώθηκαν. Οι μισοί κομματικοί φίλοι του Ομπάμα δεν θέλουν να κλείσει το Γκουαντάναμο. Οι Ρεπουμπλικάνοι βάζουν φρένο όπου μπορούν. Και πάει λέγοντας.
Ο «ισχυρότερος άνθρωπος του πλανήτη» τελικά δεν είναι τόσο ισχυρός. Και χάνει ακόμη μεγαλύτερο μέρος από την ισχύ του επειδή προσπαθεί να κυβερνήσει με πλατιές συναινέσεις. Πληρώνει την έλλειψη αυταρχισμού, που του πιστώθηκε στην αρχή της θητείας του και τώρα μοιάζει να γίνεται μπούμερανγκ. Και πληρώνει την έλλειψη λαϊκισμού - αυτό που ήθελαν δηλαδή οι «κανονικοί» άνθρωποι, εντός και εκτός της Αμερικής. Ο Ομπάμα προσπαθεί να εξηγήσει γιατί παλεύει τα όσα παλεύει -για την κλιματική αλλαγή, για παράδειγμα, έναν τομέα στον οποίο κανείς δεν μπορεί να τον κατηγορήσει ότι έχει ιδιαίτερα προωθημένες απόψεις- και βρίσκεται αντιμέτωπος με αντιδράσεις του τύπου: «Θέλετε στʼ αλήθεια να πληρώνετε πέντε δολάρια το βαρέλι τη βενζίνη, μόνο και μόνο εξαιτίας ενός σοσιαλιστή στον Λευκό Οίκο»; Οι κακές γλώσσες στην Αμερική λένε ότι τα μεγάλα ζητήματα κερδίζονται με μεγάλες καμπάνιες. Για την ώρα, μπορεί η ρεπουμπλικανική αντιπολίτευση να μην εκφράζει συγκροτημένο λόγο, διαθέτει όμως μια στρατιά από ανθρώπους στα μίντια, τηλεοπτικούς ιεραπόστολους και λομπίστες των διάφορων οικονομικών κλάδων, που υποσκάπτουν κάθε προσπάθεια του Ομπάμα ως «αφελή», «επιρρεπή προς τους τρομοκράτες», «σοσιαλιστική», «μη πατριωτική».
Εάν μέχρι το τέλος της θητείας του ο Ομπάμα δεν καταφέρει να υλοποιήσει ένα μέρος από τα σχέδιά του που έθρεψαν τόσες ελπίδες, θα περάσει στην ιστορία ως αποτυχημένος ή έστω ως μη ρεαλιστής. Εάν ωστόσο γυρίσει το οικονομικό κλίμα, μειωθεί η ανεργία, περάσει η μεταρρύθμιση στην υγεία, γυρίσουν όλοι οι φαντάροι από το Ιράκ στο σπίτι και μπει οριστικά λουκέτο στο Γκουαντάναμο, οι Αμερικάνοι θα τον γιορτάσουν και πάλι ως ήρωα.
