Το δίλημμα της Αριστεράς
Γιώργος Γιαννουλόπουλος, Ελευθεροτυπία, Δημοσιευμένο: 2004-03-24
Η πολιτική αντιδικία μπορεί να αποτελεί το άλας της δημοκρατίας, έχει όμως μια ανησυχητική τάση προς την ιδιοτελή υπεραπλούστευση. Πράγμα διόλου περίεργο εφόσον το ζητούμενο είναι πάντα να επιβάλουμε την καλύτερη δυνατή ερμηνεία των δικών μας θέσεων και να παρουσιάσουμε εκείνες των αντιπάλων μας όσο γίνεται μελανότερες.
Κάτι τέτοιο συνέβη με την αποτίμηση του σημιτικού εκσυγχρονισμού.
Ενώ όλοι λίγο - πολύ ξέρουμε ότι στη νεοφιλελεύθερη εποχή μας οι συστημικές πιέσεις οδηγούν σε αλλαγές που, με τη σειρά τους, γεννούν ανασφάλεια και γενική δυσαρέσκεια, η αντιπολίτευση προσπάθησε να μας πείσει ότι το πρόβλημα ήταν κυρίως ο Σημίτης. Η Ν.Δ. όφειλε να το κάνει.
Επειδή δεν αμφισβητεί το ίδιο το σύστημα, αναγκάστηκε να επιρρίψει όλες τις ευθύνες στον απελθόντα πρωθυπουργό, υποδηλώνοντας έμμεσα ότι με την αποχώρησή του θα απέλθουν και τα προβλήματα.
Για την Αριστερά τα πράγματα αποδείχθηκαν πιο δύσκολα. Ο πολιτικός λόγος της εντοπίζει πολύ σωστά τις δομικές αιτίες της κοινωνικής κακοδαιμονίας, αλλά, στη συγκεκριμένη περίπτωση, συνέφερε να τονιστούν οι ευθύνες του Κ. Σημίτη, οι οποίες, φυσικά, ως αποφεύξιμες πράξεις και παραλείψεις, ήταν υπαρκτές και συνέβαλαν τα μάλα στην ήττα του ΠΑΣΟΚ.
Δεν φιλοδοξώ να προσθέσω άλλη μία απάντηση στο ερώτημα «γιατί έχασε το ΠΑΣΟΚ τις εκλογές;». Αν όμως οι συστημικές πιέσεις όντως λειτουργούν χωρίς να αφήνουν πολλά περιθώρια στην εκάστοτε κυβέρνηση, τότε μπορούμε να προβλέψουμε σε γενικές γραμμές τι θα συμβεί: η Ν.Δ. θα αντιμετωπίσει τα ίδια προβλήματα που απομάγευσαν το ΠΑΣΟΚ στα μάτια των μη προνομιούχων (ανταγωνιστικότητα της οικονομίας, κατάργηση εργασιακών κεκτημένων, τεχνολογική ανεργία, σταδιακή μείωση των αγροτικών επιδοτήσεων, Ασφαλιστικό).
Και σε αυτή την περίπτωση, που θα πρέπει να τη θεωρήσουμε σχεδόν νομοτελειακή, η Αριστερά θα αντιμετωπίσει το εξής ύπουλο δίλημμα: αν ενώσει τη φωνή της στη γενική κατακραυγή εναντίον της Ν.Δ., τότε το μόνο που θα κατορθώσει θα είναι να ενισχύσει το ρεύμα υπέρ του ΠΑΣΟΚ, το οποίος ας μην το ξεχνάμε, παραμένει η μόνη πολιτική δύναμη που έχει τη δυνατότητα να βάλει τέλος στη διακυβέρνηση της Δεξιάς.
Αν, αντιθέτως, η Αριστερά αντιληφθεί τον κίνδυνο να αποδυναμωθεί μέσα σε ένα γενικευμένο αντιδεξιό κλίμα που ευνοεί την εναλλακτική λύση, και γι’ αυτό δεν διαμαρτυρηθεί έντονα για τα ατοπήματα της Ν.Δ., τότε κινδυνεύει να αποκοπεί από τη βάση της. Κι έτσι ο γκρεμός θα αποδειχθεί βαθύς και το ρέμα αδιάβατο.
Οσο παράξενο και να φαίνεται, για να μην υποστεί η Αριστερά περαιτέρω συρρίκνωση, θα πρέπει να μην αποτύχει η Ν.Δ. Διότι ναι μεν το «Ο λαός δεν ξεχνά τι σημαίνει Δεξιά» αποτέλεσε μνημείο πολιτικού θράσους στο στόμα εκείνων που ήθελαν πάνω απ’ όλα να διατηρήσουν τη νομή της εξουσίας, αλλά το εν λόγω σύνθημα θα γίνει πολύ πιο πειστικό ενώ θα βλέπουμε, αντί να θυμόμαστε, τη Δεξιά εν δράσει.
Κακά τα ψέματα. Η καλύτερη δυνατή συγκυρία για την Αριστερά είναι μια ξεχαρβαλωμένη κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ, όπως συνέβη στις 7 Μαρτίου. Πρόκειται όμως για μια συγκυρία, η οποία δεν μπορεί εξ ορισμού να επαναληφθεί ακριβώς επειδή αποδείχθηκε τόσο ευνοϊκή και απέδωσε το αναμενόμενο αποτέλεσμα: δηλαδή, το επάρατο ΠΑΣΟΚ έχασε τις εκλογές και η Αριστερά διατήρησε τις δυνάμεις της.
Την επόμενη φορά όμως το ΠΑΣΟΚ θα εισπράξει τη δυσαρέσκεια, όντας αντιπολίτευση. Δεν θα την εισπράξουν ούτε οι παλαιοημερολογίτες του ΚΚΕ που θα επιβιώσουν μεν, αλλά οχυρωμένοι πίσω από τα τείχη της παράνοιάς τους, ούτε φυσικά ο Συνασπισμός που σίγουρα δεν θα αντέξει στην πίεση. Γιατί εκτός από τη λογική των πραγμάτων, παραμονεύουν και οι εγγενείς αδυναμίες της Αριστεράς.
Αν έπειτα από τέσσερα χρόνια κινητοποιήσεων κατά της παγκοσμιοποίησης, αν μετά την πλανητική κατακραυγή κατά της εισβολής στο Ιράκ, αν μετά την καθίζηση του ΠΑΣΟΚ, η Αριστερά μπόρεσε μόνο να διατηρηθεί εν ζωή, τι θα συμβεί όταν οι ηττημένοι της 7ης Μαρτίου σηκώσουν ξανά κεφάλι εμφανιζόμενοι ως σωτήρες που θα μας απαλλάξουν από τη Δεξιά;
Μπροστά σε ένα τέτοιο δίλημμα, σίγουρα μερικοί θα προτείνουν την πανάκεια που υποτίθεται ότι θα θεραπεύσει πάσα νόσο: την περιβόητη ενότητα της Αριστεράς. Πέρα από τις ιδεολογικές αντιρρήσεις σε ένα τέτοιο απονενοημένο εγχείρημα -αντιρρήσεις πολλές και καταλυτικές-, πέρα από το γεγονός ότι δεν πρόκειται να συμβεί επειδή στον Περισσό μπορεί να είναι κολλημένοι αλλά όχι ηλίθιοι, υπάρχει και μια άλλη ένσταση: όταν βάζουμε όλα τα λεφτά μας σε μια τσέπη δεν γινόμαστε πιο πλούσιοι. Ιδίως όταν η εν λόγω τσέπη είναι τρύπια.
ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ - 24/03/2004
Κάτι τέτοιο συνέβη με την αποτίμηση του σημιτικού εκσυγχρονισμού.
Ενώ όλοι λίγο - πολύ ξέρουμε ότι στη νεοφιλελεύθερη εποχή μας οι συστημικές πιέσεις οδηγούν σε αλλαγές που, με τη σειρά τους, γεννούν ανασφάλεια και γενική δυσαρέσκεια, η αντιπολίτευση προσπάθησε να μας πείσει ότι το πρόβλημα ήταν κυρίως ο Σημίτης. Η Ν.Δ. όφειλε να το κάνει.
Επειδή δεν αμφισβητεί το ίδιο το σύστημα, αναγκάστηκε να επιρρίψει όλες τις ευθύνες στον απελθόντα πρωθυπουργό, υποδηλώνοντας έμμεσα ότι με την αποχώρησή του θα απέλθουν και τα προβλήματα.
Για την Αριστερά τα πράγματα αποδείχθηκαν πιο δύσκολα. Ο πολιτικός λόγος της εντοπίζει πολύ σωστά τις δομικές αιτίες της κοινωνικής κακοδαιμονίας, αλλά, στη συγκεκριμένη περίπτωση, συνέφερε να τονιστούν οι ευθύνες του Κ. Σημίτη, οι οποίες, φυσικά, ως αποφεύξιμες πράξεις και παραλείψεις, ήταν υπαρκτές και συνέβαλαν τα μάλα στην ήττα του ΠΑΣΟΚ.
Δεν φιλοδοξώ να προσθέσω άλλη μία απάντηση στο ερώτημα «γιατί έχασε το ΠΑΣΟΚ τις εκλογές;». Αν όμως οι συστημικές πιέσεις όντως λειτουργούν χωρίς να αφήνουν πολλά περιθώρια στην εκάστοτε κυβέρνηση, τότε μπορούμε να προβλέψουμε σε γενικές γραμμές τι θα συμβεί: η Ν.Δ. θα αντιμετωπίσει τα ίδια προβλήματα που απομάγευσαν το ΠΑΣΟΚ στα μάτια των μη προνομιούχων (ανταγωνιστικότητα της οικονομίας, κατάργηση εργασιακών κεκτημένων, τεχνολογική ανεργία, σταδιακή μείωση των αγροτικών επιδοτήσεων, Ασφαλιστικό).
Και σε αυτή την περίπτωση, που θα πρέπει να τη θεωρήσουμε σχεδόν νομοτελειακή, η Αριστερά θα αντιμετωπίσει το εξής ύπουλο δίλημμα: αν ενώσει τη φωνή της στη γενική κατακραυγή εναντίον της Ν.Δ., τότε το μόνο που θα κατορθώσει θα είναι να ενισχύσει το ρεύμα υπέρ του ΠΑΣΟΚ, το οποίος ας μην το ξεχνάμε, παραμένει η μόνη πολιτική δύναμη που έχει τη δυνατότητα να βάλει τέλος στη διακυβέρνηση της Δεξιάς.
Αν, αντιθέτως, η Αριστερά αντιληφθεί τον κίνδυνο να αποδυναμωθεί μέσα σε ένα γενικευμένο αντιδεξιό κλίμα που ευνοεί την εναλλακτική λύση, και γι’ αυτό δεν διαμαρτυρηθεί έντονα για τα ατοπήματα της Ν.Δ., τότε κινδυνεύει να αποκοπεί από τη βάση της. Κι έτσι ο γκρεμός θα αποδειχθεί βαθύς και το ρέμα αδιάβατο.
Οσο παράξενο και να φαίνεται, για να μην υποστεί η Αριστερά περαιτέρω συρρίκνωση, θα πρέπει να μην αποτύχει η Ν.Δ. Διότι ναι μεν το «Ο λαός δεν ξεχνά τι σημαίνει Δεξιά» αποτέλεσε μνημείο πολιτικού θράσους στο στόμα εκείνων που ήθελαν πάνω απ’ όλα να διατηρήσουν τη νομή της εξουσίας, αλλά το εν λόγω σύνθημα θα γίνει πολύ πιο πειστικό ενώ θα βλέπουμε, αντί να θυμόμαστε, τη Δεξιά εν δράσει.
Κακά τα ψέματα. Η καλύτερη δυνατή συγκυρία για την Αριστερά είναι μια ξεχαρβαλωμένη κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ, όπως συνέβη στις 7 Μαρτίου. Πρόκειται όμως για μια συγκυρία, η οποία δεν μπορεί εξ ορισμού να επαναληφθεί ακριβώς επειδή αποδείχθηκε τόσο ευνοϊκή και απέδωσε το αναμενόμενο αποτέλεσμα: δηλαδή, το επάρατο ΠΑΣΟΚ έχασε τις εκλογές και η Αριστερά διατήρησε τις δυνάμεις της.
Την επόμενη φορά όμως το ΠΑΣΟΚ θα εισπράξει τη δυσαρέσκεια, όντας αντιπολίτευση. Δεν θα την εισπράξουν ούτε οι παλαιοημερολογίτες του ΚΚΕ που θα επιβιώσουν μεν, αλλά οχυρωμένοι πίσω από τα τείχη της παράνοιάς τους, ούτε φυσικά ο Συνασπισμός που σίγουρα δεν θα αντέξει στην πίεση. Γιατί εκτός από τη λογική των πραγμάτων, παραμονεύουν και οι εγγενείς αδυναμίες της Αριστεράς.
Αν έπειτα από τέσσερα χρόνια κινητοποιήσεων κατά της παγκοσμιοποίησης, αν μετά την πλανητική κατακραυγή κατά της εισβολής στο Ιράκ, αν μετά την καθίζηση του ΠΑΣΟΚ, η Αριστερά μπόρεσε μόνο να διατηρηθεί εν ζωή, τι θα συμβεί όταν οι ηττημένοι της 7ης Μαρτίου σηκώσουν ξανά κεφάλι εμφανιζόμενοι ως σωτήρες που θα μας απαλλάξουν από τη Δεξιά;
Μπροστά σε ένα τέτοιο δίλημμα, σίγουρα μερικοί θα προτείνουν την πανάκεια που υποτίθεται ότι θα θεραπεύσει πάσα νόσο: την περιβόητη ενότητα της Αριστεράς. Πέρα από τις ιδεολογικές αντιρρήσεις σε ένα τέτοιο απονενοημένο εγχείρημα -αντιρρήσεις πολλές και καταλυτικές-, πέρα από το γεγονός ότι δεν πρόκειται να συμβεί επειδή στον Περισσό μπορεί να είναι κολλημένοι αλλά όχι ηλίθιοι, υπάρχει και μια άλλη ένσταση: όταν βάζουμε όλα τα λεφτά μας σε μια τσέπη δεν γινόμαστε πιο πλούσιοι. Ιδίως όταν η εν λόγω τσέπη είναι τρύπια.
ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ - 24/03/2004
