Η ζημιά
Μιχάλης Μητσός, Τα Νέα, Δημοσιευμένο: 2016-07-18
Οταν ξέσπασε η εξέγερση του πάρκου Γκεζί στα τέλη Μαΐου 2013, πολλοί ήταν εκείνοι που μίλησαν για την αρχή του τέλους του Ερντογάν. Εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι είχαν βγει στους δρόμους για να διαδηλώσουν κατά της καταστροφής του πάρκου, αλλά ουσιαστικά για να διαμαρτυρηθούν για τον γενικότερο κυβερνητικό αυταρχισμό. Δεν μπορεί, κάτι θα άλλαζε, ακόμη και οι σουλτάνοι παίρνουν τα μηνύματα των υπηκόων τους.
Εναν χρόνο μετά και ενώ το μόνο που είχε αλλάξει ήταν η κλιμάκωση της καταστολής, οι πρωταγωνιστές εκείνων των γεγονότων εξακολουθούσαν να εκφράζουν τη βεβαιότητα ότι είχε γεννηθεί μια νέα αλληλεγγύη και είχαν φυτρώσει οι σπόροι μιας νέας Τουρκίας. Και ύστερα ήλθαν οι δύο εκλογικές αναμετρήσεις του 2015, που έδειξαν ότι αυτές οι αναλύσεις ήταν επιφανειακές και ελλιπείς. H «βαθιά» Τουρκία, η Τουρκία της χαμηλής μόρφωσης και της υψηλής ανάγκης για ασφάλεια που ενημερώνεται μόνο από την κρατική τηλεόραση, αποδείχθηκε ισχυρότερη και δυναμικότερη από την Τουρκία των διανοουμένων και των κατοίκων των μεγάλων πόλεων, που είναι ενεργοί στα social media, ταξιδεύουν και βλέπουν το μέλλον τους στην Ευρώπη. Και αυτή η Τουρκία, η νικήτρια, επέτρεψε στον εκλεκτό της άνδρα, τον Ταγίπ Ερντογάν, να συνεχίσει να κυβερνά με σιδηρά πυγμή.
Οι πραξικοπηματίες υποτίμησαν αυτόν τον παράγοντα. Οπως υποτίμησαν και δύο ακόμη πράγματα: τη δύναμη της τεχνολογίας και την επιρροή των μουεζίνηδων. Η κίνησή τους δεν ήταν καταδικασμένη να αποτύχει - γι’ αυτό άλλωστε οι ξένοι ηγέτες δεν έσπευσαν να την καταδικάσουν. Ούτε βέβαια σχεδιάστηκε από τον Ερντογάν, όπως λένε διάφοροι συνωμοσιολόγοι. Απαιτούσε όμως μεγαλύτερη ευφυΐα, καλύτερη γνώση της κατάστασης, προσεκτικότερο σχεδιασμό και περισσότερη τύχη. Δεν βρισκόμαστε στη δεκαετία του ’60 ούτε στο Μπουρούντι.
Οι επιπτώσεις από την αποτυχία του πραξικοπήματος θα είναι σοβαρές, το βλέπουμε ήδη με τα λιντσαρίσματα, τις χιλιάδες συλλήψεις, τις απειλές για την επαναφορά της ποινής του θανάτου. Οποιοδήποτε άλλο αποτέλεσμα, όμως, θα ήταν χειρότερο. Οι πιέσεις που ασκούνται στην Αθήνα για την τύχη των οκτώ στρατιωτικών ή στην Ουάσιγκτον για την έκδοση του Γκιουλέν είναι παιχνιδάκι μπροστά στα προβλήματα που θα προκαλούσε το ξέσπασμα ενός εμφυλίου πολέμου ή η επιβολή μιας στρατιωτικής δικτατορίας που θα απομόνωνε πλήρως την Τουρκία από τον υπόλοιπο κόσμο. Εναπόκειται τώρα σε αυτήν ακριβώς την πλευρά, την Ουάσιγκτον, το Βερολίνο, τις Βρυξέλλες, και φυσικά την Αθήνα, να προσπαθήσει με μια υπεύθυνη και ρεαλιστική διπλωματία να περιορίσει τη ζημιά.
Εναν χρόνο μετά και ενώ το μόνο που είχε αλλάξει ήταν η κλιμάκωση της καταστολής, οι πρωταγωνιστές εκείνων των γεγονότων εξακολουθούσαν να εκφράζουν τη βεβαιότητα ότι είχε γεννηθεί μια νέα αλληλεγγύη και είχαν φυτρώσει οι σπόροι μιας νέας Τουρκίας. Και ύστερα ήλθαν οι δύο εκλογικές αναμετρήσεις του 2015, που έδειξαν ότι αυτές οι αναλύσεις ήταν επιφανειακές και ελλιπείς. H «βαθιά» Τουρκία, η Τουρκία της χαμηλής μόρφωσης και της υψηλής ανάγκης για ασφάλεια που ενημερώνεται μόνο από την κρατική τηλεόραση, αποδείχθηκε ισχυρότερη και δυναμικότερη από την Τουρκία των διανοουμένων και των κατοίκων των μεγάλων πόλεων, που είναι ενεργοί στα social media, ταξιδεύουν και βλέπουν το μέλλον τους στην Ευρώπη. Και αυτή η Τουρκία, η νικήτρια, επέτρεψε στον εκλεκτό της άνδρα, τον Ταγίπ Ερντογάν, να συνεχίσει να κυβερνά με σιδηρά πυγμή.
Οι πραξικοπηματίες υποτίμησαν αυτόν τον παράγοντα. Οπως υποτίμησαν και δύο ακόμη πράγματα: τη δύναμη της τεχνολογίας και την επιρροή των μουεζίνηδων. Η κίνησή τους δεν ήταν καταδικασμένη να αποτύχει - γι’ αυτό άλλωστε οι ξένοι ηγέτες δεν έσπευσαν να την καταδικάσουν. Ούτε βέβαια σχεδιάστηκε από τον Ερντογάν, όπως λένε διάφοροι συνωμοσιολόγοι. Απαιτούσε όμως μεγαλύτερη ευφυΐα, καλύτερη γνώση της κατάστασης, προσεκτικότερο σχεδιασμό και περισσότερη τύχη. Δεν βρισκόμαστε στη δεκαετία του ’60 ούτε στο Μπουρούντι.
Οι επιπτώσεις από την αποτυχία του πραξικοπήματος θα είναι σοβαρές, το βλέπουμε ήδη με τα λιντσαρίσματα, τις χιλιάδες συλλήψεις, τις απειλές για την επαναφορά της ποινής του θανάτου. Οποιοδήποτε άλλο αποτέλεσμα, όμως, θα ήταν χειρότερο. Οι πιέσεις που ασκούνται στην Αθήνα για την τύχη των οκτώ στρατιωτικών ή στην Ουάσιγκτον για την έκδοση του Γκιουλέν είναι παιχνιδάκι μπροστά στα προβλήματα που θα προκαλούσε το ξέσπασμα ενός εμφυλίου πολέμου ή η επιβολή μιας στρατιωτικής δικτατορίας που θα απομόνωνε πλήρως την Τουρκία από τον υπόλοιπο κόσμο. Εναπόκειται τώρα σε αυτήν ακριβώς την πλευρά, την Ουάσιγκτον, το Βερολίνο, τις Βρυξέλλες, και φυσικά την Αθήνα, να προσπαθήσει με μια υπεύθυνη και ρεαλιστική διπλωματία να περιορίσει τη ζημιά.
