Ευρώπη: κάτι κινείται;

Ύστερα από μακρά προσμονή, η οικονομική ανάκαμψη στην Ευρώπη είναι φέτος πραγματικότητα. Το συνολικό προϊόν αυξάνεται πλέον πάνω από 2,5%, έναντι ενός μέσου ρυθμού μόνον 1,5% την προηγούμενη εξαετία 2000-2005, και το ποσοστό της ανεργίας υποχωρεί κάτω από το 8%. Χάρη στην πρόσφατη κάμψη των διεθνών τιμών του πετρελαίου, υποχώρηση καταγράφει και ο πληθωρισμός, σε όλες τις χώρες της Ευρωζώνης ιδίως, όπου επανέρχονται τα ερωτηματικά για τη σκοπιμότητα μιας περαιτέρω ανόδου των επιτοκίων του ευρώ, όπως τη σχεδιάζει η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα. Σε κάθε περίπτωση πάντως, η γενικότερη βελτίωση των μακροοικονομικών συνθηκών διαμορφώνει ένα πιο ευνοϊκό περιβάλλον για να συζητηθούν αποδοτικά οι ευρωπαϊκές πολιτικές που πολύν καιρό τώρα βρίσκονται σε τέλμα. Δεν χωρεί αμφιβολία ότι η πρόσκρουση του Ευρωπαϊκού Συντάγματος στα απορριπτικά δημοψηφίσματα της Γαλλίας και της Ολλανδίας σχετίζεται με την ευρύτερη κοινωνική δυσφορία που προκαλούσε η οικονομική στασιμότητα, η επίμονα υψηλή ανεργία, η ανασφάλεια για την απασχόληση και η οικονομική αβεβαιότητα γενικότερα. Το θέμα θα ξανανοίξει με νέα ζέση το επόμενο εξάμηνο, που η Γερμανία θα έχει την προεδρία της Ένωσης. «Χρειαζόμαστε τη συνθήκη πριν από τις ευρωεκλογές του 2009», δηλώνει με έμφαση η καγκελάριος Άνγκελα Μέρκελ. Αλλά ουσιαστική πρόοδος δεν αναμένεται μέχρις ότου αποσαφηνισθεί το πολιτικό τοπίο στη Γαλλία, στις εθνικές εκλογές του επόμενου Απριλίου.

Στο μεταξύ ωστόσο κάποια σημαντικά βήματα θα μπορούσαν να ξεκινήσουν και από τώρα, αν οι 25 έδειχναν διάθεση να αξιοποιήσουν την προεδρία της Φινλανδίας, μιας χώρας μικρής, αλλά με εξαιρετικές επιδόσεις στην καινοτομία, στην ανταγωνιστικότητα και ταυτόχρονα στην απασχόληση και στην κοινωνική πολιτική. Γι αυτό παρουσιάζει ενδιαφέρον το μεθαυριανό άτυπο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο στο Λάχτι. Κατ αρχάς οι ηγέτες των 25 χωρών της Ένωσης θα προσπαθήσουν και πάλι να συμφωνήσουν σε ενιαίες θέσεις για την εξωτερική τους ενεργειακή πολιτική, ώστε η Ευρώπη «να μιλάει με μία φωνή» στη διεθνή σκηνή, πράγμα που οι αντιθέσεις εθνικών συμφερόντων έχουν αποτρέψει ώς τώρα. Βαρύνοντα ρόλο παίζει εδώ η Ρωσία, και ο πρόεδρος Πούτιν θα παρευρεθεί στο δείπνο των 25. Μικρές διαγράφονται εξάλλου και οι πιθανότητες προσέγγισης μεταξύ των διαφορετικών εθνικών θέσεων μπροστά στην ανάγκη μιας ευρωπαϊκής μεταναστευτικής πολιτικής, που απαιτεί πριν απ όλα πολύ πιο γενναιόδωρη οικονομική υποστήριξη των φτωχών αφρικανικών χωρών από τις οποίες έρχονται αυτόν τον καιρό τα νέα κύματα μεταναστών που κατακλύζουν τις ακτές της Ισπανίας και της Ιταλίας. Πρόκειται για ισχυρή πίεση, αποτέλεσμα των τεράστιων ανισοτήτων Βορρά-Νότου, που μόνο λαϊκίστικες αντιλήψεις θέλουν να αντιμετωπίζεται με περισσότερη αστυνόμευση και καλύτερες ακτοφυλακές. Αλλά στο θέμα αυτό οι 25 ηγέτες θα επανέλθουν τον Δεκέμβριο στις Βρυξέλλες.

Πιο εφικτή θα φαινόταν, αντίθετα, μια πρόοδος στην πολιτική της Ένωσης για την καινοτομία, στη δημιουργία ενός περιβάλλοντος που θα προάγει τις καινοτομίες και την αποτελεσματική τους εφαρμογή. Εδώ δεν υφίστανται ανάλογες αντιθέσεις μεταξύ των εθνικών συμφερόντων των 25, αλλά βέβαια σε αρκετές χώρες προβάλλουν ισχυρές εσωτερικές αντιστάσεις από κοινωνικές δυνάμεις που έχουν κάθε λόγο να φοβούνται την υποβάθμισή τους μέσα από τέτοιες εξελίξεις. Με αφετηρία τη δική της επιτυχή πορεία στον τομέα αυτό, η προεδρεύουσα Φινλανδία θα εισηγηθεί στο Λάχτι τις προϋποθέσεις: διασφάλιση επαρκούς χρηματοδότησης, προστασία της εταιρικής πνευματικής ιδιοκτησίας, αποτελεσματικές διαδικασίες τυποποίησης, προαγωγή της συνεργασίας μεταξύ πανεπιστημίων και επιχειρήσεων.

Αλλά και διοργανώνει μεθαύριο, ακριβώς πριν από τη σύνοδο των πρωθυπουργών, την πρώτη τριμερή κοινωνική σύνοδο κορυφής, όπου εκπρόσωποι των επιχειρήσεων (UNICE) και των εργαζομένων (Συνομοσπονδία Ευρωπαϊκών Συνδικάτων) θα αναζητήσουν μαζί με τους πολιτικούς (τον Φινλανδό πρωθυπουργό Μάτι Βανχάνεν και τον πρόεδρο της Επιτροπής Ζοζέ Μπαρόσο, τον Γερμανό αντικαγκελάριο Φραντς Μιντεφέρινγκ και τον Πορτογάλο πρωθυπουργό Ζοζέ Σόκρατες, επιτρόπους και υπουργούς), τρόπους για να βελτιωθούν οι συνέργειες ανάμεσα στην εργατική νομοθεσία, τον χρόνο εργασίας και τα συστήματα της εκπαίδευσης και της κοινωνικής ασφάλισης, «που να καλύπτουν τις ανάγκες και των δύο πλευρών», όπως αναφέρει η σχετική ανακοίνωση. Η λέξη-κλειδί εδώ είναι η περίφημη «flexicurity», η ευελιξία μαζί με ασφάλεια στην αγορά εργασίας, που θα επιτρέψει τη διαχείριση των αλλαγών που φέρνουν η ένταση του ανταγωνισμού και η γήρανση του πληθυσμού στην Ευρώπη.

Πρόκειται για μια συζήτηση που θα έχει, φυσικά, χαρακτήρα διαπραγμάτευσης ανάμεσα στους εκπροσώπους των εργοδοτών, των εργαζομένων και της εκτελεστικής εξουσίας σε ευρωπαϊκό επίπεδο, ενώ η Επιτροπή ετοιμάζει μια «πράσινη βίβλο» για την εργατική νομοθεσία και μια πρόταση τροποποίησης της οδηγίας για τον χρόνο εργασίας. Η έκβαση αυτής της διαπραγμάτευσης θα μπορούσε να έχει μεγάλη σημασία για τους εργαζομένους, αλλά και για την προοπτική της ανάπτυξης στην Ευρώπη.