Γιατί χάνει η σοσιαλδημοκρατία;

Ανδρέας Πανταζόπουλος, Ελευθεροτυπία, Δημοσιευμένο: 2008-07-26

Η σημερινή κακοδαιμονία της σοσιαλδημοκρατικής Αριστεράς στην Ευρώπη, του ΠΑΣΟΚ περιλαμβανομένου, εντοπίζεται από πολλούς αναλυτές σε ένα πλέγμα παραγόντων: από την «προδοσία» των αρχών της μέχρι την αποκοινωνιολογικοποίησή της, από την είσοδό της στο φιλελεύθερο κατεστημένο των μονόδρομων μέχρι τον καλπάζοντα ατομικισμό. Αναμφίβολα, οι παράγοντες αυτοί επιδρούν, στον έναν ή στον άλλο βαθμό, στην κρίση της σοσιαλδημοκρατίας.

Υπάρχει, ωστόσο, και μία άλλη αιτία που σε μεγάλο βαθμό θα μπορούσε να προσεγγιστεί ως η πραγματική αφετηρία των πολλαπλών συμπτωμάτων γήρανσης του σοσιαλδημοκρατικού δένδρου. Αφορά τις νέες πραγματικότητες που έφερε η εποχή της παγκοσμιοποίησης, ιδιαίτερα τη σχέση ανάμεσα στο εθνικό και το παγκόσμιο, το τοπικό και το οικουμενικό. Η πρόκληση της παγκοσμιοποίησης θεωρείται, από ένα μεγάλο τμήμα της νέας πλέον σοσιαλδημοκρατικής Αριστεράς, ότι ακυρώνει την «παλιά» γεωγραφία της πολιτικής, νοηματοδοτώντας την στο εξής με αμιγώς ηθικά-αξιακά κριτήρια και σαφείς αντι-εθνιστικούς και κοσμοπολιτικούς προσανατολισμούς. Πολλά, όμως, από τα σοσιαλδημοκρατικά κόμματα που τα τελευταία χρόνια είδαν τα εκλογικά τους ποσοστά να βρίσκονται σε ελεύθερη πτώση (ΠΑΣΟΚ, γαλλικό Σ.Κ., SPD, ιταλικό Δημοκρατικό Κόμμα) έχουν υιοθετήσει ανάλογη οπτική. Θα έλεγε κανείς ότι η σπουδή των νεο-σοσιαλδημοκρατών να «προκάμουν» το τρένο της «ευτυχισμένης» παγκοσμιοποίησης (την απαραίτητη προσαρμογή στα νέα «αναντίστρεπτα» δεδομένα, την «πτώση» των συνόρων, την ανοιχτή «νέα» οικονομία, τη δραματική συρρίκνωση του κράτους, την τεχνοκρατική προσήλωση στην «καινοτομία», την πολιτισμική επιμειξία, την κατάφαση στη διαφορετικότητα, το τέλος των αρχαϊσμών κ.λπ.), και όχι η προσκόλλησή τους σε έναν λαϊκιστικό αντι-εκσυγχρονισμό, βρίσκεται στη ρίζα αλλεπάλληλων εκλογικών ηττών: μέρος από το λαϊκό κοινωνικό τους ακροατήριο όχι μόνο δεν τους ακολουθεί στην αέναη εξύμνηση του μονόδρομου της «προσαρμογής», στη μανική αναζήτηση του «νέου» και του «διαφορετικού» που κηρύττουν οι νεο-σοσιαλδημοκράτες, αλλά συχνά στρέφεται εναντίον τους με τιμωρητική, ακόμα και απορριπτική διάθεση.

Αλλά, αν είναι έτσι, αν δηλαδή είναι ο υπερβολικός εκσυγχρονισμός που ευθύνεται γι’ αυτή την απώλεια της εκλογικο-πολιτικής ηγεμονίας της σοσιαλδημοκρατικής Αριστεράς, αυτό οφείλεται όχι τόσο, ή όχι μόνον, σε αυτή καθ’ αυτή την αντικοινωνική ατζέντα που υιοθετείται αλλά σε αυτό που την ωθεί να το κάνει. Στην αντίληψη δηλαδή ότι τα παραδοσιακά στοιχεία δόμησης του πολιτικού, όπως τα γνωρίζαμε, τείνουν πλέον να εκλείψουν. Ποια είναι αυτά τα στοιχεία; Το πρώτο είναι η σχέση πολιτικής κυριαρχίας που εξακολουθεί να υφίσταται. Το δεύτερο, η επιβαλλόμενη διάκριση αντιθετικών πολιτικών ταυτοτήτων. Το τρίτο, η διάκριση δημόσιου/ιδιωτικού.

Ως προς το πρώτο: η πολυπλοκότητα των σύγχρονων κοινωνιών δεν αναιρεί τη βασική διαίρεση κυρίαρχοι/κυριαρχούμενοι, δεν ακυρώνει αυτή καθ’ αυτή την πολιτική κυριαρχία, όπως αυτή ασκείται ακόμα σε κρατικό-εθνικό πλαίσιο. Το δεύτερο: η διαίρεση Αριστερά/Δεξιά, παρά την εμφανή της υποχώρηση (οφειλόμενη και στην άνοδο του ατομικισμού), οφείλει να συντηρείται γιατί λειτουργεί συνεκτικά και για το κοινωνικό πεδίο. Η διάκριση, τέλος, δημόσιου/ιδιωτικού, παρά τις αναντίρρητες ρωγμές του πρώτου και τη βουλιμία του δεύτερου, οφείλει και αυτή να συντηρείται, ανανεούμενη.

Η νεο-σοσιαλδημοκρατία, όμως, έχει ουσιαστικά διαγράψει αυτά τα τρία βάθρα του πολιτικού. Και είναι αυτός ο βασικότερος ίσως λόγος που της επιφυλάσσεται η γνωστή εκλογική τύχη. Η σοσιαλδημοκρατία χάνει όχι γιατί δεν είναι όσο «αριστερή» θα έπρεπε, αλλά γιατί η σημερινή «δεξιά» φυσιογνωμία και πρακτική της είναι το αποτέλεσμα της εξόδου της από την ήπειρο του πολιτικού.

* Διδάσκει στο Τμήμα Πολιτικών Επιστημών του ΑΠΘ

Θέματα επικαιρότητας: Ευρωπαϊκή Αριστερά

Φίλιππος Σαχινίδης

Κρίσεις, οικονομικά παραδείγματα και οι Ευρωπαίοι Σοσιαλιστές

Φίλιππος Σαχινίδης, 2022-06-26

Οι κρίσεις της τελευταίας δωδεκαετίας και οι αλλαγές στις...

Περισσότερα
Γιάννης Μπουρνούς

Καθόρισε τη γενιά μας, καθόρισε την ευρωπαϊκή και την ελληνική Αριστερά

Γιάννης Μπουρνούς, 2021-07-17

Οι διαδηλώσεις στη Γένοβα (19-21 Ιουλίου 2001), ενάντια στη σύνοδο...

Περισσότερα
Λουτσιάνα Καστελίνα

Η Ροσάντα μάς δίδαξε να αγωνιζόμαστε και να σκεφτόμαστε

Λουτσιάνα Καστελίνα, 2020-09-27

Η Ροσάντα δεν ήταν σε κανένα κόμμα, αλλά έμεινε ως το τέλος...

Περισσότερα
Θανάσης Γιαλκέτσης

Μια αιρετική και αμετανόητη κομμουνίστρια

Θανάσης Γιαλκέτσης, 2020-09-22

Η είδηση του θανάτου της Ροσάνα Ροσάντα (πέθανε προχθές...

Περισσότερα
Μαριλίζα Ξενογιαννακοπούλου

Ενας άλλος δρόμος είναι αναγκαίος και εφικτός

Μαριλίζα Ξενογιαννακοπούλου, 2020-06-05

Την τελευταία δεκαετία, εξαιτίας της χρηματοπιστωτικής...

Περισσότερα

Πορτογάλοι και Ισπανοί δείχνουν τον δρόμο!

Τάσος Παππάς, 2019-12-03

Μετά τη συμφωνία της σοσιαλδημοκρατίας με τη ριζοσπαστική...

Περισσότερα
Κώστας Καλλίτσης

Γιατί ζηλεύω την Πορτογαλία

Κώστας Καλλίτσης, 2019-05-19

«Αυτές οι μισθολογικές αυξήσεις δεν συνάδουν με τις δεσμεύσεις...

Περισσότερα
Γιάννης Παπαθεοδώρου

Κληρονομιές και διαθήκες

Γιάννης Παπαθεοδώρου, 2017-08-27

Ανάμεσα στα άλλα που επικαλέστηκε ο υπουργός κ. Σταύρος...

Περισσότερα

Άρθρα/ Πολιτική

Θόδωρος Τσίκας

Οι «κόκκινες γραμμές» Ισραήλ-Ιράν

Θόδωρος Τσίκας, 2024-04-20

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι τα χτυπήματα μεταξύ Ιράν και...

Η άθραυστη αλυσίδα των «αντιποίνων»

Παντελής Μπουκάλας, 2024-04-16

Στην επαληθευμένη από αμερόληπτες πηγές Ιστορία, το δόγμα...

Θόδωρος Τσίκας

Ιράν-Ισραήλ: Γόητρο, προσχήματα και ισορροπίες

Θόδωρος Τσίκας, 2024-04-14

Είναι γνωστό ότι το καθεστώς των φανατικών μουλάδων του...

Το δίλημμα της Τεχεράνης

Γιώργος Καπόπουλος, 2024-04-08

H ηγεσία της Ισλαμικής Δημοκρατίας βρίσκεται σε ένα άβολο...

Πώς απαντούν στην Ακροδεξιά τα άλλα κόμματα

Ξένια Κουναλάκη, 2024-04-04

Aπό την εποχή της ανόδου της Χρυσής Αυγής τα συστημικά κόμματα...

Η ατιμωρησία των ελίτ

Τάσος Παππάς, 2024-04-01

Αντιγράφω από τη στήλη «ΕΝΑ ΒΛΕΜΜΑ» στις Νησίδες της «Εφημερίδας...

Το νέο τουρκικό παζλ

Βαγγέλης Αρεταίος, 2024-04-01

Η «έκπληξη του CHP», όπως λένε από χθες το βράδυ Τούρκοι αναλυτές,...

Θόδωρος Τσίκας

Τουρκία: διαμαρτυρία για οικονομία και φθορά εξουσίας

Θόδωρος Τσίκας, 2024-04-01

Ακόμα μια φορά, η οικονομία έπαιξε ρόλο στις πολιτικές εξελίξεις....

Διονύσης Τεμπονέρας

Άνθρακες ο θησαυρός της αύξησης του κατώτατου μισθού

Διονύσης Τεμπονέρας, 2024-03-28

Ανακοινώνεται στο υπουργικό συμβούλιο η αύξηση του κατώτατου...

Κουράστηκαν να λιβανίζουν

Τάσος Παππάς, 2024-03-26

Οταν τα μέσα ενημέρωσης όλων των κατηγοριών είναι ιμάντες...

Κώστας Καλλίτσης

Η κυριαρχία της Ν.Δ

Κώστας Καλλίτσης, 2024-03-23

Κάτι, αλήθεια, συμβαίνει εδώ; Μια πρόχειρη απάντηση θα ήταν...

Μερικές σκέψεις για τον «νέο κύκλο» του ΣΥΡΙΖΑ

Θανάσης Καρτερός, 2024-03-17

Για να πούμε την αλήθεια, δεν είναι εύκολο να συνηθίσει...

×
×