Ένα αστέρι πέφτει, πέφτει...

Η συνεχιζόμενη αδυναμία του δολαρίου προκαλεί διαδοχικές αναταράξεις στον πλανήτη της παγκόσμιας οικονομίας, ενώ την ίδια στιγμή η αμερικανική κυβέρνηση δείχνει να μην έχει αποφασίσει τι να κάνει: να αφήσει να συνεχίζεται η διολίσθηση του δολαρίου, όπως τη συμβουλεύει, για παράδειγμα, ο γνωστός αναλυτής και νομπελίστας Πωλ Κρούγκμαν, ή να λάβει μέτρα ενίσχυσης του νομίσματός της; Πάντως, ενώ η Ουάσινγκτον καλεί το Πεκίνο να ανατιμήσει το γουάν, η ίδια δεν δείχνει διατεθειμένη να κάνει κάποια κίνηση έναντι του δικού της νομίσματος. Την ίδια στιγμή πληθαίνουν τα δημοσιεύματα που φέρουν μια σειρά κρατών να κινούνται προς την κατεύθυνση της εγκατάλειψης του δολαρίου ως συναλλαγματικής βάσης για το εμπόριο του πετρελαίου.

Έτσι, σε πρόσφατο άρθρο του, στον "Ιντιπέντεντ", ο γνωστός Βρετανός δημοσιογράφος (που ζει στον Λίβανο) Ρόμπερτ Φισκ έγραψε ότι "τα αραβικά κράτη έχουν ήδη αρχίσει τις μυστικές διαπραγματεύσεις με την Κίνα, τη Ρωσία και τη Γαλλία με στόχο την εγκατάλειψη του αμερικανικού νομίσματος ως νομίσματος συναλλαγής για το εμπόριο του πετρελαίου". Σύμφωνα λοιπόν με τον δημοσιογράφο, οι υπουργοί Οικονομικών και οι διοικητές των κεντρικών τραπεζών των χωρών αυτών έχουν ήδη συναντηθεί πολλές φορές για να δημιουργήσουν ένα "καλάθι" νομισμάτων, που θα περιλαμβάνει το γουάν, το ευρώ, χρυσό κι ένα κοινό νόμισμα για τα κράτη του Κόλπου. Σύμφωνα πάντα με τη βρετανική εφημερίδα, οι Αμερικανοί γνωρίζουν για τις συναντήσεις αυτές, αλλά δεν είναι σε θέση να ξέρουν το περιεχόμενό τους...

Πάντως αυτές οι κινήσεις, αν όντως ισχύουν, πιστοποιούν τη βούληση πολλών οικονομικών δυνάμεων να "γυρίσουν την πλάτη" στο μέχρι πρότινος πανίσχυρο δολάριο. Στις προαναφερθείσες χώρες προστίθενται και η Βραζιλία και η Ινδία, που και αυτές υποστηρίζουν τη "μη πληρωμή σε δολάρια"... Ο σχετικός εναλλακτικός μηχανισμός θα λειτουργήσει, αν ισχύουν τα στοιχεία του άρθρου που επικαλείται αραβικές και κινεζικές τραπεζικές πηγές, το 2018 και στο ενδιάμεσο διάστημα, ο χρυσός θα παίξει τον ρόλο του μεταβατικού "νομίσματος".

Μπορεί οι πληροφορίες της "Ιντιπέντεντ" να διαψεύστηκαν από υψηλόβαθμους αξιωματούχους της Σαουδικής Αραβίας, του Κουβέιτ και της Ρωσίας, ωστόσο και μόνο η πληροφορία αυτή ήταν αρκετή για να συμπιέσει κι άλλο το δολάριο έναντι του ευρώ και να οδηγήσει σε αύξηση της τιμής του χρυσού. Αν πάντως το σενάριο γινόταν πραγματικότητα στο μέλλον, αυτό θα συνιστούσε σοβαρό πλήγμα κατά του αμερικανικού νομίσματος. Για να έχει κανείς συγκεκριμένη εικόνα, μπορεί να σκεφθεί ότι καθημερινά οι συναλλαγές των πρώτων υλών γίνονται σε δολάρια και αγγίζουν τα 5 δισ... Αλλά το πλήγμα δεν θα ήταν μόνο οικονομικό, θα ήταν -κυρίως- πολιτικό για την Ουάσινγκτον, καθώς θα έμπαινε έτσι τέλος στους συμφεροντολογικούς δεσμούς που τη συνδέουν από το 1945 με τις μοναρχίες του Περσικού Κόλπου και κυρίως με τη Σαουδική Αραβία. Η αρχή "φθηνό πετρέλαιο έναντι ασφάλειας", στην οποία στηρίζονται οι σχέσεις ΗΠΑ και Σαουδικής Αραβίας, με τη δεύτερη να παρέχει φθηνό πετρέλαιο στην πρώτη και την Ουάσινγκτον να εγγυάται την ασφάλεια της σαουδαραβικής μοναρχίας, θα έφθανε στο τέλος της. Ωστόσο, δεν πρέπει κανείς να προτρέχει, γιατί τα πράγματα δεν έχουν ακόμη φθάσει στο σημείο αυτό, χωρίς όμως να αποκλείεται, στο μέλλον, και μια παρεμφερής εξέλιξη.

Έτσι, οι αναλυτές θεωρούν ότι είναι κάπως πρόωρο να εξαγγείλει κανείς το τέλος του "ζεύγους" πετρελαίου - δολαρίου. Ωστόσο, το γεγονός ότι και μόνο η δημοσίευση του άρθρου έριξε κι άλλο το αμερικανικό νόμισμα, μαρτυρά τον βαθμό της αδυναμίας του, δείχνοντας ότι το καθεστώς του ως αποθεματικού νομίσματος τίθεται όλο και περισσότερο υπό αμφισβήτηση. Άλλωστε αυτό το αναγνώρισε πρόσφατα και ο πρόεδρος της Αμερικανικής Κεντρικής Τράπεζας (Fed). Ορισμένοι οικονομολόγοι, που δεν θεωρούν αξιόπιστες τις πληροφορίες του "Ιντιπέντεντ", πιστεύουν ότι αυτές οι διαρροές σχετίζονται με "συνωμοσία κατά του δολαρίου" και τις συνδέουν με την άνοδο της Κίνας. Εδώ και λίγο καιρό, Μόσχα και Πεκίνο έχουν ταχθεί υπέρ της εμφάνισης ενός νέου αποθεματικού νομίσματος, όπως για παράδειγμα το "νόμισμα" του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου - τα "Ειδικά Τραβηκτικά Δικαιώματα".

Η ανάλυση αυτή ενισχύεται από τις δηλώσεις του αναπληρωτή γενικού γραμματέα του ΟΗΕ, κινέζου Σα Ζουκάνγκ, που, στο περιθώριο της πρόσφατης συνόδου του ΔΝΤ στην Κωνσταντινούπολη, δήλωσε ότι θεωρεί απαραίτητο "να μειωθεί το προνόμιο που έχει η χώρα που διαθέτει το αποθεματικό νόμισμα να διατηρεί εξωτερικά ελλείμματα". Την περασμένη εβδομάδα ήταν η σειρά του Κινέζου υπουργού Οικονομικών, Ξι Χουρέν, να κάνει έκκληση για διευθέτηση των "ενδογενών ελλαττωμάτων" του νομισματικού συστήματος.

Πάντως η ιδέα ενός βαρελιού πετρελαίου που θα συνδέεται με ένα "καλάθι" νομισμάτων δεν είναι καινούργια: έρχεται στο προσκήνιο κάθε φορά που το δολάριο εμφανίζει σημάδια αποδυνάμωσης. Το ενδεχόμενο αυτό συζητήθηκε πριν από δύο χρόνια, στη σύνοδο του ΟΠΕΚ, στο Ριάντ. Τότε η Σαουδική Αραβία και τα κράτη του Κόλπου είχαν ταχθεί κατά των "ριζοσπαστών" τύπου Ιράν, Βενεζουέλας, που διεκδικούσαν τη λήψη μέτρων για το αντιστάθμισμα της πτώσης (και τότε) του δολαρίου. Σήμερα πολλές χώρες, κι όχι μόνο οι πετρελαιοπαραγωγές, φοβούνται την πτώση του δολαρίου - αυτή είναι και η άποψη ενός Γάλλου εμπειρογνώμονα, του Πιέρ Τερζιάν, διευθυντή του περιοδικού "Petrostrategies". Ο Τερζιάν δίνει λοιπόν το παράδειγμα της Κίνας και των πετρελαϊκών εταιρειών που πουλούν την παραγωγή τους σε δολάρια. Ο ίδιος θεωρεί τις "διαρροές" αυτές στον "Ιντιπέντεντ" και σε άλλα μέσα, μάλλον ως "σήμα" προς τις ΗΠΑ, που τους λέει: "Σταματήστε να αφήνετε το νόμισμά σας να διολισθαίνει". Η αλήθεια είναι ότι οι χώρες του Περσικού, αλλά και η Κίνα, δεν έχουν άμεσο συμφέρον από μια κατάρρευση του αμερικανικού νομίσματος. Για τον απλούστατο λόγο ότι τα νομίσματά τους είναι συνδεδεμένα με το δολάριο. Μόνο η Κίνα διαθέτει χιλιάδες ομόλογα του αμερικανικού Δημοσίου, ενώ το Ριάντ, η Ντόχα και το Αμπου Ντάμπι πουλάνε το πετρέλαιό τους σε δολάρια και αγοράζουν πολλά αγαθά σε ισχυρότερα νομίσματα, όπως το ευρώ.