Η λάθος συνταγή για την Ελλάδα

Γιατί η λιτότητα που επέβαλε η Ευρώπη δεν ήταν η καλύτερη λύση

Jean-Paul Fitoussi, ΤΑ ΝΕΑ, THE NEW YORK TIMES, Δημοσιευμένο: 2012-03-02

Ο τρόπος με τον οποίο αντιμετωπίζονται οι Ελληνες και η κυβέρνησή τους μας λέει πολλά για τον τρόπο με τον οποίο είναι δομημένη η Ευρώπη και για τους κινδύνους που ελλοχεύουν. Οι τεχνοκράτες ηγέτες της Ελλάδας έχουν χάσει την εμπιστοσύνη του λαού, ο οποίος εξεγείρεται επειδή οι όροι για τη βοήθεια από την υπόλοιπη Ευρώπη είναι τόσο σκληροί ώστε η Ελλάδα θα ήταν καλύτερα στο μέλλον χωρίς μια τέτοια «βοήθεια».

Εντούτοις δεν είναι η πρώτη φορά που ο κόσμος έχει δει τέτοιο ζήλο στο όνομα της χρηματοπιστωτικής διάσωσης. Κατά τη διάρκεια της οικονομικής κρίσης του 1997-98 οι διασώσεις από το ΔΝΤ δεν άφησαν στις ασιατικές χώρες άλλη επιλογή από το να εφαρμόσουν τα σκληρότερα μέτρα λιτότητας και τις σκληρότερες μεταρρυθμίσεις προς την κατεύθυνση της οικονομίας της αγοράς.

Οι χώρες αυτές έμαθαν το μάθημά τους: ασφαλίστηκαν έναντι μελλοντικής μακροοικονομικής αστάθειας - και υποσχέθηκαν ότι δεν θα επαναλάβουν την ταπεινωτική εμπειρία ενός δανείου από το ΔΝΤ -, συσσωρεύοντας από κοινού αποθέματα για να τα χρησιμοποιήσουν σε κακές εποχές. Αυτή η μεγάλη συγκέντρωση κεφαλαίου που αναζητούσε αποδόσεις ήταν μία από τις αιτίες της χρηματοπιστωτικής κρίσης του 2007-2008.

Στην αναζήτησή της για αξιοπιστία η ΕΕ επαναλαμβάνει αυτό το μοντέλο, χωρίς καν να παρατηρεί ότι η εκδοχή της είναι ακόμη πιο βίαιη από αυτήν του ΔΝΤ. Είτε πρόκειται για την Ελλάδα είτε για την Πορτογαλία, η συνταγή είναι σε μεγάλο μέρος η ίδια: μικρότερο κράτος πρόνοιας, μειώσεις μισθών και απολύσεις δημοσίων υπαλλήλων, ιδιωτικοποίηση κρατικών περιουσιακών στοιχείων και αύξηση του αγοραίου ανταγωνισμού μέσω απορρύθμισης και εξασθένησης των εργατικών συνδικάτων.

Η Ελλάδα και άλλες χώρες της ευρωζώνης δεν μπορούν να υποτιμήσουν το νόμισμά τους για να κερδίσουν σε ανταγωνιστικότητα, όπως έκαναν οι ασιατικές χώρες. Δεν έχουν άλλη επιλογή από την «εσωτερική υποτίμηση» - δηλαδή αποπληθωρισμό των μισθών. Καθώς αυτή η επιλογή καθίσταται επιβεβλημένη και ταυτόχρονα προκαλείται από την πτώση του ΑΕΠ, θα οδηγήσει μακροπρόθεσμα στο επιθυμητό αποτέλεσμα: να κάνει την Ελλάδα χώρα χαμηλών μισθών που θα καλωσορίζει τους ξένους επενδυτές. Στο μεταξύ όμως ένα ΑΕΠ, το οποίο είναι ήδη περίπου 15% χαμηλότερο απ’ ό,τι το 2008, θα συνεχίσει να μειώνεται ενώ η φτώχεια θα αυξάνεται, η ανεργία επίσης, η εξέγερση θα υποβόσκει και η όποια λίγη δημοκρατία έχει απομείνει στην Ελλάδα θα συρρικνώνεται.

Γιατί οι Ελληνες συμφωνούν σε μια τέτοια απώλεια κυριαρχίας; Πρώτον, φοβούνται ότι μια χρεοκοπία θα είναι ακόμη χειρότερη, καθώς θα εμποδίσει για μακρά περίοδο την Ελλάδα να δανείζεται από την αγορά ομολόγων και θα θέσει σε κίνδυνο το τραπεζικό σύστημα της χώρας. Δεύτερον, αν η Ελλάδα εγκαταλείψει το ευρώ, το τελικό οικονομικό αποτέλεσμα μπορεί να μην είναι διαφορετικό. Ναι, η χώρα θα μπορούσε να ελπίζει ότι θα ανακάμψει, όπως έκανε η Αργεντινή αφού κήρυξε στάση πληρωμών και μετά υποτίμησε το πέσο αρχίζοντας από το 2002. Ωστόσο η Ελλάδα δεν έχει τους ίδιους φυσικούς πόρους που είχε τότε η Αργεντινή.

Η εξασθένηση του δεσμού της Ελλάδας με την Ευρώπη θα εντείνει ασφαλώς γεωπολιτικές απειλές. Τέλος, οι Ελληνες μπορεί να αισθάνονται πραγματικά ενοχή για τα λογιστικά κόλπα που χρησιμοποίησαν προηγούμενες κυβερνήσεις τους.

Η Ευρώπη έχει πολύ καλύτερες επιλογές πολιτικής. Η κρίση στην Ευρώπη είναι περισσότερο συνέπεια ενός μη ισορροπημένου Συντάγματος παρά ένα οικονομικό πρόβλημα. Στην Ευρώπη τα εθνικά χρέη είναι ευθύνη των κρατών-μελών, όμως το κοινό νόμισμα δεν έχει κράτος. Το κούρεμα του ελληνικού χρέους που κατέχουν ιδιώτες θα αποτρέψει τον χρηματοπιστωτικό τομέα να δανείζει στην Ελλάδα στο μέλλον. Αυτό όμως θα μπορούσε να είχε αποφευχθεί αν επιτρεπόταν στην ΕΚΤ να δανείσει την ελληνική κυβέρνηση με τους ίδιους όρους με τους οποίους αποφάσισε να δανείζει τον τραπεζικό τομέα: με επιτόκιο 1% τον χρόνο για τρία χρόνια.

Η Ευρώπη στράφηκε υπερβολικά γρήγορα στη λιτότητα, θέτοντας σε κίνδυνο τις ελπίδες της για ανάπτυξη. Μια αληθινή κεντρική τράπεζα και μια συγκέντρωση του ευρωπαϊκού χρέους θα ήταν καλύτερη λύση. Στο κάτω κάτω, χρέος και ελλείμματα είναι συγκρίσιμα ή μικρότερα από τα επίπεδα χρέους και ελλειμμάτων στις ΗΠΑ και στην Ιαπωνία. Οι ηγέτες της ευρωζώνης καλά θα κάνουν να καταλάβουν ότι στην οικονομία, όπως και στην πολιτική, η ισχύς δεν δημιουργεί σχεδόν ποτέ δίκαιο.

Ο Ζαν-Πολ Φιτουσί είναι καθηγητής Οικονομίας στο Ινστιτούτο Πολιτικών Σπουδών του Παρισιού

Του

Θέματα επικαιρότητας: Οικονομική κρίση

Φίλιππος Σαχινίδης

Προοδευτικές προτάσεις για την οικονομία σε συνθήκες permcrisis

Φίλιππος Σαχινίδης, 2022-11-21

H λέξη της χρονιάς για το 2022 σύμφωνα με το λεξικό Collins είναι...

Περισσότερα
Θανάσης Θεοχαρόπουλος

Η αδιέξοδη οικονομική πολιτική θα φέρει λουκέτα και ανεργία

Θανάσης Θεοχαρόπουλος, 2021-02-02

Η πανδημία του Covid19 άλλαξε ριζικά τα δεδομένα παγκοσμίως...

Περισσότερα
Γιάννης Βούλγαρης

Τι μαθαίνουμε από την τριπλή κρίση;

Γιάννης Βούλγαρης, 2020-09-12

Λίγες ήταν ευτυχώς οι φορές που η μεταπολιτευτική Ελλάδα...

Περισσότερα

Εικόνα δύσβατης πορείας

Αντώνης Παπαγιαννίδης, 2020-06-25

Είναι αλήθεια πως στην Ελληνική πραγματικότητα συχνά υπάρχει...

Περισσότερα
Κώστας Καλλίτσης

Από τη χαμένη 10ετία, μην πάμε στη χαμένη γενιά

Κώστας Καλλίτσης, 2020-05-10

Η καταιγίδα έχει όνομα, λέγεται ανεργία. Και θα είναι σφοδρή....

Περισσότερα
Αντώνης Λιάκος

Πλοήγηση μέσω κρίσεων

Αντώνης Λιάκος, 2020-05-03

Η τωρινή κρίση της πανδημίας, και η οικονομική που σέρνει...

Περισσότερα

Μειώστε τους φόρους στους μισθωτούς

Αντώνης Καρακούσης, 2019-10-20

Η μακρόχρονη κρίση και το πλήθος των μέτρων, μνημονιακών...

Περισσότερα
Κώστας Καλλίτσης

Τα πρωτογενή πλεονάσματα πριν και τώρα

Κώστας Καλλίτσης, 2019-04-27

Το 2016 είχαμε δεσμευτεί να πετύχουμε πρωτογενές πλεόνασμα...

Περισσότερα

Άρθρα/ Οικονομία-Εργασία

Κώστας Καλλίτσης

Κάτι βλέπουν;..

Κώστας Καλλίτσης, 2024-03-03

Εν αρχή, οι τιμές είχαν αρχίσει να πιέζονται λόγω της σταδιακής...

Κώστας Καλλίτσης

Τί έμαθε ο αγρότης;

Κώστας Καλλίτσης, 2024-02-18

Ποιο είναι το πρόβλημα της αγροτικής μας οικονομίας; Αν...

Κώστας Καλλίτσης

Εργασία κάτω του κόστους

Κώστας Καλλίτσης, 2024-02-11

Πόσο ισχυρή είναι στ’ αλήθεια η ελληνική οικονομία; Οσα...

Δημήτρης Χατζησωκράτης

24ωρη ΓΕΝΙΚΗ ΑΠΕΡΓΙΑ της ΓΣΕΕ στις 17 Απριλίου

Δημήτρης Χατζησωκράτης, 2024-01-31

Η απόφαση του Γενικού Συμβουλίου της ΓΣΕΕ το περασμένο...

Κώστας Καλλίτσης

Στην Ευρώπη, θέλουμε βιομηχανία;

Κώστας Καλλίτσης, 2024-01-28

Πριν βιαστείτε να απαντήσετε καταφατικά, διαβάστε δύο σημαντικές...

Κώστας Καλλίτσης

Ελντοράντο

Κώστας Καλλίτσης, 2024-01-14

Ο πληθωρισμός είχε αρχίσει ανοδικά τινάγματα ήδη από το...

Κώστας Καλλίτσης

Κυκλοφορεί και παράγει ευφορία

Κώστας Καλλίτσης, 2023-12-30

Οι προβλέψεις των αναλυτών των διεθνών οργανισμών για την...

Μάνος Ματσαγγάνης

Φωτεινές και σκοτεινές πτυχές της πορείας της ελληνικής οικονομίας

Μάνος Ματσαγγάνης, 2023-12-30

Σύμφωνα με το περιοδικό Economist, η χώρα με τις καλύτερες οικονομικές...

Από πού να ξεκινήσουμε για τη φορολογική μεταρρύθμιση

Γεωργία Καπλάνογλου, 2023-12-29

Η αλήθεια είναι πως μόλις αρχίζει η συζήτηση για το φορολογικό...

Κώστας Καλλίτσης

Κυριαρχία και αστάθεια

Κώστας Καλλίτσης, 2023-12-24

Στην προχτεσινή δημοσκόπηση της Metron Analysis υπάρχουν ορισμένα...

Κώστας Καλλίτσης

Φθηνή, φθηνότερη εργασία

Κώστας Καλλίτσης, 2023-11-26

Ποιο είναι ένα βασικό κριτήριο επιτυχίας μιας οικονομίας;...

Κώστας Καλλίτσης

Χωρίς μεταρρυθμίσεις δεν περπατάει…

Κώστας Καλλίτσης, 2023-11-19

Αν δεν γίνουν μεταρρυθμίσεις τώρα, πότε άραγε θα γίνουν;...

×
×