Tο κόμμα, το κράτος και τα δημόσια αξιώματα

Γιώργος Χ. Σωτηρέλης, Η Εφημερίδα των Συντακτών, Δημοσιευμένο: 2015-11-19

Α. Το τελευταίο διάστημα έχει ασκηθεί από πολλές πλευρές σκληρή κριτική στην κυβέρνηση, για επανάληψη αρνητικών πρακτικών του παρελθόντος, που συνοψίζονται στην μετεκλογική λαφυραγώγηση των δημόσιων αξιωμάτων από «αποτυχόντες πολιτευτές» και στελέχη «του κομματικού σωλήνα», χωρίς υψηλό μορφωτικό επίπεδο και αποδειγμένα τεχνοκρατικά προσόντα.

Η κριτική αυτή όμως, παρότι έχει βάση, εκκινεί από λάθος αφετηρία, εκλαμβάνοντας, αξιωματικά το μεν συνταγματικό κράτος, στο σύνολό του, σαν ουδέτερο διοικητικό μηχανισμό αποκομμένο από τις πολιτικές εξελίξεις τα δε δημόσια αξιώματα απλώς σαν υψηλόβαθμες διοικητικές θέσεις, που πρέπει να στελεχώνονται από πολιτικά άχρωμους «τεχνοκράτες», με μόνο κριτήριο το μορφωτικό επίπεδο και την επιστημονική και επαγγελματική τους κατάρτιση. Πρόκειται για μια ισοπεδωτική εν τέλει αντίληψη, η οποία ελέγχεται είτε ως αφελής και απολίτικη, όταν είναι καλοπροαίρετη, είτε ως συνειδητά παραπλανητική, όταν είναι υποβολιμαία.

Β. Από την άλλη, όμως, και η παραδοσιακή αντιμετώπιση, την οποία υιοθέτησε αυτούσια η νυν κυβέρνηση, είναι βαθύτατα προβληματική, καθώς στο παρελθόν τα δημόσια αξιώματα, κατά το μεγαλύτερο μέρος τους, είχαν χαρακτηρισθεί «πολιτικά» με εντελώς μικροκομματικά κριτήρια. Με άλλα λόγια ο ΣΥΡΙΖΑ αντέγραψε δυστυχώς, στο σημείο αυτό, τόσο το ΠΑΣΟΚ (που υπήρξε τόσο «γαλαντόμο» για τα δικά του τα παιδιά, ιδίως στις δύο πρώτες θητείες του) όσο και την ολοφυρόμενη σήμερα Νέα Δημοκρατία, η οποία, στις μετά το 2004 κυβερνητικές θητείες της, υπερέβη σε μικροκομματική νοοτροπία (με ολέθρια για την οικονομία αποτελέσματα) ακόμη και τις κυβερνήσεις των Κωνσταντίνου Καραμανλή (οι μεταπολιτευτικές κυβερνήσεις του οποίου είχαν αποκλείσει από κάθε δημόσια θέση πάνω από το μισό του πληθυσμού…) και Κωνσταντίνου Μητσοτάκη (οι αθρόοι διορισμοί του οποίου στις ΔΕΚΟ, και ιδίως στη ΔΕΗ, πριν από τις εκλογές του 1993, άφησαν εποχή…).

Γ. Αυτό βέβαια δεν σημαίνει ότι ο ΣΥΡΙΖΑ έπρεπε να προσχωρήσει στην άλλη ακραία εκδοχή, της πλήρους αποπολιτικοποίησης όλων των δημόσιων αξιωμάτων. Απλώς έπρεπε να προχωρήσει, για να αποδείξει ότι όντως διαφοροποιείται από τις «καθεστωτικές» πολιτικές, σε έναν προσεκτικό διαχωρισμό, χωρίς μικροκομματικές σκοπιμότητες και δεύτερες σκέψεις, μεταξύ των αμιγώς ή προεχόντως πολιτικών και των καθαρά διοικητικών αξιωμάτων. Στη συνέχεια, η λύση θα ήταν κατά την άποψή μου αυτονόητη:

Για μεν τα διοικητική φύσης αξιώματα, προκήρυξη με δημόσιο διαγωνισμό, τα αποτελέσματα του οποίου θα είναι δικαστικά ελέγξιμα, και θητεία που αφ’ενός μεν δεν θα συμπίπτει με την τετραετή βουλευτική περίοδο (πχ 5-7 έτη) αφ’ετέρου δε θα είναι ανανεώσιμη, με πολλαπλά εγγυημένη –και δικαστικά– διαδικασία. Αυτό σημαίνει ότι ο αρμόδιος υπουργός σε καμία περίπτωση δεν θα δικαιούται να ζητάει παραιτήσεις λόγω αλλαγής κυβέρνησης.

Για δε τα πολιτικής φύσης αξιώματα, επιλογή των προσώπων αποκλειστικά με κομματικά κριτήρια (ακόμα και με ποσοστιαία κατανομή τους, αν πρόκειται για κυβερνητικό συνασπισμό). Μια τέτοια πρακτική δεν είναι έξω από την λογική του πολιτεύματός μας και πολλώ μάλλον δεν συνιστά πολιτική παρεκτροπή, όπως υποστηρίζουν τα ποικίλα φερέφωνα μιας ακραία αντικομματικής και εν τέλει αντιδημοκρατικής προπαγάνδας. Αντίθετα, αποτελεί απόρροια του ιδιαίτερου συνταγματικού ρόλου των κομμάτων, ως ιδιότυπων πολιτικών θεσμών με αυτοτελή οργανωτική δομή, με συγκεκριμένες συλλογικές διαδικασίες και με κομβική σημασία για την ενεργοποίηση κρίσιμων κοινοβουλευτικών διαδικασιών.

Ως εκ τούτου τα κόμματα δεν χρειάζεται να κρύβονται πίσω από ψευδεπίγραφους αντικειμενικούς μηχανισμούς, όπως το αλήστου μνήμης opengav, το οποίο κατέληξε, χωρίς λόγο, σε θεσμική και κομματική παρωδία… Αν ένα αξίωμα είναι πολιτικό, το κόμμα αποφασίζει με τα δικά του πολιτικά κριτήρια, τα οποία προφανώς είναι άτυπα και διαφοροποιούνται από τα κριτήρια μιας δημόσιας προκήρυξης. Άρα είναι θεμιτό να τοποθετήσει σε αυτό και αποτυχόντες υποψήφιους βουλευτές –η αποτυχία εξ άλλου δεν είναι τεκμήριο πολιτική ανικανότητας…– αλλά και δοκιμασμένα σε κομματικές δραστηριότητες στελέχη, τα οποία, ακόμη και αν υστερούν σε τυπικά προσόντα, συχνά είναι πολύ προτιμότερα για τον χειρισμό πολιτικών υποθέσεων, συγκρινόμενα με τεχνοκράτες με βαρύγδουπους μεν τίτλους αλλά με ελάχιστη ή καθόλου πολιτική πείρα και συχνά (όπως συμβαίνει, ιδίως, με τους πανεπιστημιακούς…) με πλήρη αδυναμία να μοιράσουν ακόμη και δυο γαϊδουριών άχυρα…

Δ. Απομένει βέβαια ένα τελευταίο ζήτημα ανοιχτό: πως θα γίνει ο ως άνω διαχωρισμός; Θεωρώ ότι αυτό, με ελάχιστες εξαιρέσεις αξιωμάτων που ανήκουν σε γκρίζα ζώνη, είναι σχετικά εύκολο. Δεν χρειάζεται δηλαδή ιδιαίτερος προβληματισμός για να κατανοήσει κανείς ότι οι θέσεις των διοικητών των νοσοκομείων ή των περιφερειακών διευθυντών εκπαίδευσης δεν νοείται να καλύπτονται με κομματικά κριτήρια ή ότι στα μεγάλα και σημαντικά ως προς την εξειδίκευση της κυβερνητικής πολιτικής κρατικά νομικά πρόσωπα δημόσιου ή ιδιωτικού δικαίου (πχ ΙΚΑ, ΟΑΕΔ κ.α.τ.) είναι διαφορετική η θέση του Προέδρου του Διοικητικού Συμβουλίου, που είναι προεχόντως πολιτική, και διαφορετική η θέση του διευθύνοντος συμβούλου, που έχει διοικητικό χαρακτήρα.

Ιδιαίτερη αναφορά, τέλος, πρέπει να γίνει για το αξίωμα των γενικών και ειδικών γραμματέων υπουργείων, που η πολιτική μας παράδοση το θέλει (με ελάχιστες εξαιρέσεις), αμιγώς πολιτικό. Ωστόσο, τα κόμματα θα έπρεπε από καιρό να είχαν συμφωνήσει ότι αρχικά σε ορισμένα υπουργεία, που από την φύση τους προϋποθέτουν ευρύτερες συναινέσεις (πχ άμυνας, παιδείας, υγείας, πολιτισμού), και στην συνέχεια σε όλα, θα μπορούσε να προβλεφθεί μια τουλάχιστον θέση «υπηρεσιακού» γενικού ή ειδικού γραμματέα, που θα εξασφαλίσει την συνέχεια της διοίκησης σε κορυφαίο επίπεδο και παράλληλα θα αποτελεί την ζωντανή θεσμική μνήμη ενός υπουργείου, τουλάχιστον ως προς τις κρισιμότερες αρμοδιότητές του.

Θέματα επικαιρότητας: Πολιτικό Σύστημα

Πέτρος Ιωαννίδης

Το Κέντρο είναι αυτό που ορίζει τις πλειοψηφίες

Πέτρος Ιωαννίδης, Ηλίας Τσαουσάκης, 2024-01-15

Δύο πολιτικοί επιστήμονες που επιμελήθηκαν τον συλλογικό...

Περισσότερα

Ο Επιθεωρητής

Παύλος Τσίμας, 2023-09-23

Όταν το 2007 ιδρύθηκε στην Ιταλία το Δημοκρατικό Κόμμα (το...

Περισσότερα
Γιώργος Γιαννουλόπουλος

Οι παγίδες της διαζευκτικής λογικής

Γιώργος Γιαννουλόπουλος, 2022-11-12

Στις λεγόμενες «ανοιχτές κοινωνίες» οι άνθρωποι δικαιούνται...

Περισσότερα
Γιώργος Γιαννουλόπουλος

Εξωστρέφεια και εσωστρέφεια στην πολιτική

Γιώργος Γιαννουλόπουλος, 2022-05-28

Κατά καιρούς έχει τύχει να διαβάσω επικριτικά σχόλια για...

Περισσότερα
Γιώργος Σωτηρέλης

Αστυνόμευση των Α.Ε.Ι. ερήμην του Συντάγματος;

Γιώργος Σωτηρέλης, 2022-03-18

Α. Δημοσιεύθηκαν πρόσφατα (6.3), στην εφημερίδα Καθημερινή,...

Περισσότερα

Το δίλημμα των εκλογών και η επόμενη μέρα

Παύλος Τσίμας, 2019-03-13

Στα τέλη της εβδομάδας, όταν η Βουλή ολοκληρώσει και την...

Περισσότερα
Γιώργος Γιαννουλόπουλος

ΣΥΡΙΖΑ: επιδιώκει την αλλαγή για να μην αλλάξει;

Γιώργος Γιαννουλόπουλος, 2019-03-09

Οι επικείμενες εκλογές και η πρεμιέρα της «Γέφυρας» έχουν...

Περισσότερα
Γιώργος Γιαννουλόπουλος

Γιατί η αυτοκριτική είναι είδος που σπανίζει;

Γιώργος Γιαννουλόπουλος, 2019-02-23

Οι πολιτικοί δεν συνηθίζουν να ομολογούν δημόσια ότι έκαναν...

Περισσότερα

Άρθρα

Εγκλήματα διαρκείας στη Ράφα

2024-05-29

Τραγικό λάθος ο κυριακάτικος βομβαρδισμόςκαταυλισμού...

Στέργιος Καλπάκης

Τα πολλά πρόσωπα της υποκρισίας και της ανευθυνότητας

Στέργιος Καλπάκης, 2024-05-25

Άλλοτε πολέμιοι της Συμφωνίας, σήμερα ομνύουν στην τήρησή...

Ισχυρή προοδευτική λύση διακυβέρνησης απέναντι στη ΝΔ

Ισχυρή προοδευτική λύση διακυβέρνησης απέναντι στη ΝΔ

2024-05-21

Θεωρώ ότι υπάρχει κοινωνικό αίτημα του προοδευτικού κόσμου...

Σωτήρης Βαλντέν

Η Βόρεια Μακεδονία και τα όρια της πολιτικής της ισχύος

Σωτήρης Βαλντέν, 2024-05-26

Εν μέσω πολλαπλών διεθνών και περιφερειακών κρίσεων, μερικές...

Νίκος Κοτζιάς

H σημασία της συμφωνίας των Πρεσπών

Νίκος Κοτζιάς, 2024-05-19

Η συμφωνία των Πρεσπών έλυσε έναν γόρδιο δεσμό με θάρρος....

Θόδωρος Τσίκας

Το καλό κλίμα είναι θετικό, αλλά χρειάζεται και επίλυση

Θόδωρος Τσίκας, 2024-05-13

Η συνάντηση Ερντογάν-Μητσοτάκη στην Άγκυρα πήγε θετικά,...

Βασίλης Τραϊφόρος

Δημοκρατία και επιστήμη

Βασίλης Τραϊφόρος, 2024-05-13

--Ο άνθρωπος στην ιστορική του διαδρομή ,περνώντας από πολλά...

Είναι επείγουσα ανάγκη να υπερασπιστούμε την Συμφωνία των Πρεσπών

Νίκος Κοτζιάς, 2024-05-05

Ας κινητοποιηθούμε όλοι για να υπερασπιστούμε την Συμφωνία...

Γιάννης Βούλγαρης

Μια επέτειος για 70+ ή μια υπόμνηση;

Γιάννης Βούλγαρης, 2024-04-20

...Στις ιστορικά σημαδιακές μέρες όπως η αυριανή, επαναλαμβάνουμε...

Ο ιπτάμενος δίσκος

Παύλος Τσίμας, 2024-05-18

Τι είναι η μεταπολίτευση; Μια εορταστική στιγμή, εκείνο...

Ψέματα στον ανεμιστήρα: πώς η μείωση των ΑΞΕ κατά -36% έγινε «έκρηξη επενδύσεων» +62%

Νίκος Ράπτης, 2024-05-09

Εκατοντάδες ΜΜΕ αναμάσησαν πρόσφατα το κυβερνητικό non paper...

Κώστας Καλλίτσης

Η καλή ακρίβεια

Κώστας Καλλίτσης, 2024-04-28

Ένας βασικός παράγοντας που υποδαυλίζει τον πληθωρισμό...

×
×