ΑΝΑΝΕΩΣΗ στη δράση
ΤΟΛΜΗ στην πολιτική
ΕΥΘΥΝΗ για την κοινωνία και τη χώρα
Οι τελευταίοι μήνες, με την ήττα στις εκλογές, την αποχώρηση του Αλέξη Τσίπρα από την ηγεσία, τις εσωκομματικές εκλογές, τις εντάσεις και αμφισβητήσεις της δημοκρατικής διαδικασίας και της εκλογής της νέας ηγεσίας, τις τοξικές αντεγκλήσεις και αποχωρήσεις που ακολούθησαν, έχουν τραυματίσει τον ΣΥΡΙΖΑ ΠΣ και την εικόνα του, και τον έχουν οδηγήσει σε μία πρωτόγνωρη κρίση και εσωστρέφεια.
Αν δεν γίνουν μεταρρυθμίσεις τώρα, πότε άραγε θα γίνουν; Το θέμα έρχεται και επανέρχεται στον δημόσιο διάλογο, με πλέον συνηθισμένη κατάληξη ότι ο πρωθυπουργός έχει τον απόλυτο έλεγχο του κόμματός του, της κυβέρνησής του, αλλά και του κράτους, κατά συνέπεια είναι στο χέρι του και μόνο να προωθήσει όσες από τις δύσκολες μεταρρυθμίσεις θεωρεί χρήσιμες και αναγκαίες. Μάλιστα, αν θέλει να το κάνει, δεν υπάρχει άπειρος χρόνος –γίνεται η συμπλήρωση–, ο πρόσφορος χρόνος δεν είναι παρά περίπου άλλοι δώδεκα μήνες, γιατί μετά, όπως στο δεύτερο μισό κάθε κυβερνητικής θητείας, αρχίζουν και βαραίνουν άλλοι υπολογισμοί και προτάσσονται προεκλογικά σχέδια και τακτικές όσο πλησιάζει η επόμενη εκλογική αναμέτρηση.
1. Μετά και την δραματική συνεδρίαση της ΚΕ και τις αποχωρήσεις στελεχών, γίνεται λόγος από πολλές πλευρές για αποσύνθεση του ΣΥΡΙΖΑ ακόμα και για διαδικασία διάλυσης του. Έχουν βάση αυτές οι απόψεις;
Βρισκόμαστε σε μία πολύ δύσκολη φάση. Ο εμφύλιος μεταξύ στελεχών και μάλιστα σε δημόσια θέα πρέπει να σταματήσει. Δεν είναι δυνατόν μόλις λίγες μέρες μετά την εκλογή του νέου προέδρου να ακούγονται απαράδεκτοι χαρακτηρισμοί και να μην γίνεται αποδεκτό το αποτέλεσμα της εσωκομματικής εκλογής από τη βάση. Από την άλλη το κόμμα δεν είναι επιχείρηση όπου καλούνται να δουλέψουν απλώς όλοι για το νέο μάνατζερ ανεξαρτήτως πολιτικής.
Η εξέγερση του Πολυτεχνείου ήταν η κορυφαία πράξη μαζικής αντίστασης ενός τμήματος της φοιτητικής νεολαίας ενάντια στη δικτατορία και προκάλεσε τη συμμετοχή και άλλων στρωμάτων του ελληνικού λαού, νέων κυρίως.
Η ελληνική κοινωνία έχει ενσωματώσει τον Νοέμβρη του ΄73 στις μεγάλες ιστορικές στιγμές του τόπου αναδεικνύοντάς τον σε σύμβολο. Το «Πολυτεχνείο», μαζί με τους αγώνες για τη στερέωση της δημοκρατίας στη μεταπολίτευση, συνιστά ιστορικό θεμέλιο της 3ης ελληνικής δημοκρατίας.
Οτι η Ευρωπαϊκή Ενωση φλερτάρει με την ύφεση, δεν ήταν άγνωστο. Το νέο που πρόσθεσε προχθές ο Μάριο Ντράγκι είναι η βεβαιότητά του ότι η ύφεση θα έρθει στα τέλη του έτους. Η Κρ. Λαγκάρντ και η διοίκηση της ΕΚΤ κάνουν ό,τι μπορούν προς τούτο, ασκώντας μια αυστηρή νομισματική πολιτική, που ίσως θα είχε νόημα αν ο πληθωρισμός οφειλόταν σε υπερβάλλουσα ζήτηση. Τα υψηλά επιτόκια μεγαλώνουν τη δανειακή επιβάρυνση νοικοκυριών κι επιχειρήσεων και αποθαρρύνουν την ενίσχυση της προσφοράς μέσω νέων επενδύσεων. Αντί για καλό, φέρνουν ύφεση.
Κύριε Χατζησωκράτη, υπήρξατε μέλος της Γραμματείας της Συντονιστικής Επιτροπής κατάληψης του Πολυτεχνείου του ‘73. Για το βιβλίο σας δε, «Πολυτεχνείο ‘73. Αναστοχασμός μιας Πραγματικότητας» αποσπάσατε το Κρατικό Βραβείο Λογοτεχνίας 2005 / Χρονικό, Μαρτυρία. Μια πρώτη σκέψη για τα 50 χρόνια από την Εξέγερση.
-Η εξέγερση του Πολυτεχνείου ήταν η κορυφαία πράξη μαζικής αντίστασης ενός τμήματος της φοιτητικής νεολαίας ενάντια στη δικτατορία και προκάλεσε τη συμμετοχή και άλλων στρωμάτων του ελληνικού λαού, νέων κυρίως.
Οι τελευταίες διπλές εκλογές του περασμένου Μαΐου – Ιουνίου, με το τελικό 17,8%, πιστοποίησαν την κρίση που σοβεί στον ΣΥΡΙΖΑ-ΠΡΟΟΔΕΥΤΙΚΗ ΣΥΜΜΑΧΙΑ τουλάχιστον από τις εκλογές του 2019.
1. Οι εσωκομματικές εκλογές που ακολούθησαν για την εκλογή του νέου/ας προέδρου έφεραν 150.000 μέλη στις κάλπες και τελικά ανέδειξαν τον σ. Στέφανο Κασσελάκη με 56% στην προεδρία του κόμματος. Ενας άγνωστος μέχρι τον Μάιο του 2023 στο κόμμα και στην ελληνική πολιτική ζωή υπερίσχυσε των συνυποψήφιων δοκιμασμένων στελεχών του κόμματος. Ως εκφραστής, προπάντων, μιας πλειοψηφικής βούλησης παλιών και νέων μελών του κόμματος, για… ένα ΜΗΠΩΣ! Για μια ΕΛΠΙΔΑ! Μήπως είναι αυτός που θα αναστρέψει την καθοδική πορεία και θα οδηγήσει στην ανάκαμψη, στην κυβερνητική τροχιά, στην ανατροπή του Κυρ. Μητσοτάκη και της ΝΔ;
Ο Κωστής Χατζηδάκης είχε καταλήξει στον πόλεμο κατά της φοροδιαφυγής ως προτεραιότητα, πριν παραλάβει το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών. Δεν θα ‘ταν εύκολο: είναι μυριάδες οι «πελάτες» του πολιτικού συστήματος που θίγονται – άσε που, αν αρχίσει πόλεμος κατά της φοροδιαφυγής της «μαρίδας», δεν ξέρεις πού μπορεί να φτάσει. Δεν θα ήταν μονόπρακτο: έχουμε τη μεγαλύτερη φοροδιαφυγή στην Ευρώπη, παραοικονομία ίση με το 21% του ΑΕΠ –έναντι 17,8% μέσο όρο στους 27–, η Τράπεζα της Ελλάδος υπολογίζει χονδρικά ότι δεν δηλώνονται 40 δισ. ευρώ, ε, αυτά δεν μαζεύονται μ’ ένα νόμο, μ’ ένα άρθρο, μία δράση, εφάπαξ. Τέλος, ενώ οι αντιδράσεις εκδηλώνονται αμέσως (ήδη άρχισαν τα όργανα…), τα λεφτά στα δημόσια ταμεία φτάνουν σιγά σιγά και αργά.
Η συμφωνία της Alpha Bank με τη δεύτερη μεγαλύτερη τράπεζα της Ιταλίας, τη UniCredit, ήταν μια πινελιά αισιοδοξίας στο σκουρόχρωμο περιβάλλον των πολύ χαμηλών προσδοκιών που κυριαρχούν στην ελληνική οικονομία.
Η Alpha Bank (α) εισφέρει τη θυγατρική της για να δημιουργηθεί η τρίτη μεγαλύτερη τράπεζα της Ρουμανίας, στην οποία θα έχει το 9,9% και απ’ όπου θα αντλεί εξασφαλισμένα έσοδα χωρίς άλλες υποχρεώσεις – μια καλή εναλλακτική, εφόσον οι καιροί είναι διεθνώς δύσκολοι, με κρυφές και φανερές απειλές, και δεν περισσεύουν κεφάλαια για αυτόνομη ανάπτυξη.
Σε αντίθεση με τη Νέα Δημοκρατία, εμείς θεωρούμε την εργασία παραγωγική δύναμη. Και θεωρούμε ότι η στήριξη των μισθών, η διασφάλιση των εργασιακών δικαιωμάτων και η μείωση των ανισοτήτων συμβάλλουν καθοριστικά στην οικονομική ανάπτυξη. Θεωρούμε αναγκαία την αποκατάσταση και την κατοχύρωση των συλλογικών διαπραγματεύσεων και τη λειτουργία της αγοράς εργασίας, με κανόνες και αυστηρό έλεγχο. Αυτό εξάλλου επιβάλλουν και οι κανόνες του υγιούς ανταγωνισμού στη χώρα
Η χερσαία επίθεση του ισραηλινού Στρατού δεν φαίνεται πιθανό να ακυρωθεί. Παρ΄ όλα αυτά σημαντικές δυνάμεις της διεθνούς Κοινότητας, κυρίως ο πρόεδρος Μπάϊντεν των ΗΠΑ, σημαντικοί Ευρωπαίοι ηγέτες, ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ, πιέζουν την κυβέρνηση του Ισραήλ ώστε αυτή να εξελιχθεί με σεβασμό στο Διεθνές Δίκαιο, το Δίκαιο του Πολέμου, το Διεθνές Ανθρωπιστικό Δίκαιο και τις Συμβάσεις της Γενεύης για την προστασία των αμάχων, μη στρατιωτικών στόχων κ.α.
Καθυστερήσαμε πολύ να τα καταφέρουμε, αλλά, έστω τώρα, αναγνωρίζεται ότι οι θυσίες και οι μεταρρυθμίσεις που έγιναν την τελευταία 10ετία έπιασαν τόπο, είχαν θετικό αποτέλεσμα. Εξ ου, οι διεθνείς οίκοι αξιολόγησης βγάζουν από την κατηγορία «σκουπίδια» τα ελληνικά ομόλογα και τα αναβαθμίζουν σε επενδυτική κατηγορία. Η εξέλιξη έχει εν πολλοίς προεξοφληθεί από τις διεθνείς αγορές – αυτό αντανακλάται και στο χαμηλό κόστος με το οποίο δανείζεται το ελληνικό Δημόσιο. Το νέο στοιχείο είναι ότι από το νέο έτος θα μπορούν να αγοράζουν Ελλάδα μεγάλα funds και Ταμεία, που εκ του καταστατικού τους ήταν υποχρεωμένα να απέχουν από τη χώρα μας μέχρι τώρα.
Η πρόσφατη συνέντευξη του επικεφαλής της Anthropic, αλλά και η συμμετοχή των τριών πολύ μεγάλων εταιρειών Τεχνητής Νοημοσύνης (ΤΝ), εκτός της εταιρείας του Ιλον Μασκ, στη συνάντηση της G7, προσφέρονται για γενικότερα συμπεράσματα. Μας δείχνουν πόσο οι ηγέτες των επτά πιο αναπτυγμένων οικονομιών του πλανήτη, χωρίς την Κίνα και τη Ρωσία, αλλά και στελέχη από το εσωτερικό της πιο προηγμένης εταιρείας ΤΝ του πλανήτη, αντιλαμβάνονται ότι η ΤΝ δεν είναι πια ένα ακόμη ψηφιακό προϊόν. Είναι υποδομή ισχύος.
Με την ιστορική υπ’ αριθμ. 06/2026 απόφαση της Πλήρους Ολομέλειας του Αρείου Πάγου κρίθηκε ότι το επιτόκιο των δόσεων που οφείλουν να καταβάλλουν οι δανειολήπτες που έχουν υπαχθεί στις διατάξεις του νόμου Κατσέλη πρέπει να υπολογίζεται αυτοτελώς επί της μηνιαίας δόσης που ορίστηκε από το δικαστήριο και όχι επί του συνολικού άληκτου κεφαλαίου της οφειλής τους.
Ακούγοντας ομιλίες του ΚΚΕ νοσταλγώ τις παλιές βεβαιότητες που τώρα μόνο το χιλιαστικό του ιερατείο εκφράζει: μία εργατική τάξη, ένα το κόμμα της, μία η παντοδύναμη θεωρία που εξηγεί και τις κοινωνικές διεργασίες και την ιστορική κίνηση. Αλλά τα πράγματα άλλαξαν. Έχει χαθεί η στέρεη σύνθεση της εργατικής τάξης σε μεγάλα παραγωγικά κέντρα, σε εργοστάσια, εργοτάξια, αγροτικές μονάδες. Αν, κατά τον Καστοριάδη, ο καπιταλισμός δημιούργησε τους ρόλους του επιχειρηματία του ρίσκου, του έντιμου δημόσιου λειτουργού και του αυστηρού δικαστή, θα λέγαμε ότι το συμβολικό επάγγελμα του νεοφιλελευθερισμού είναι ο ντελιβεράς.
Ας μιλήσουμε, λοιπόν, συγκεκριμένα. Απάντηση στο «πού θα βρεθούν ο “χώρος” και τα χρήματα» υπάρχει. Και περιγράφεται ξεκάθαρα στον Κανονισμό (Ε.Ε.) 1263/2024. Είναι κάτι που έχει επιβεβαιώσει σε παλιότερες συζητήσεις μας στη Βουλή και το οικονομικό επιτελείο της κυβέρνησης.
Οποιος ισχυρίζεται ότι οι ευρωπαϊκοί κανόνες απλώς απαγορεύουν δαπάνες πέρα από συγκεκριμένο ανελαστικό και απόλυτο όριο, ψεύδεται. Αν αυτό ίσχυε, θα ήταν παραλογισμός και το τέλος της πολιτικής πρωτοβουλίας στην οικονομική πολιτική.
Οποιος ισχυρίζεται ότι οι χώρες δεν μπορούν να επιστρέφουν στην κοινωνία πλεονάσματα που πετυχαίνουν και είναι πάνω από τους συμφωνημένους στόχους, ψεύδεται επίσης.
Ο πιο αχρείαστος πόλεμος (και το διπλωματικό Βατερλώ με το οποίο τελειώνει – εάν τελειώνει) έχει προκαλέσει τραυματικές γεωπολιτικές συνέπειες (πέραν των οικονομικών) τόσο στους άμεσα εμπλεκόμενους (ΗΠΑ, Ισραήλ, Ιράν) όσο και την ευρύτερη περιοχή του Κόλπου/Μέσης Ανατολής, στην Ευρώπη και το παγκόσμιο γεωπολιτικό σύστημα. Και βεβαίως στην Ελλάδα. Συνέπειες μεταξύ άλλων για τη θέση κρατών σε όρους ισχύος και επιρροής με θετικό ή αρνητικό πρόσημο. Κάποιες χώρες εμφανίζονται να ενισχύονται και άλλες να εξασθενούν ως αποτέλεσμα του πολέμου.
Η επιχείρηση «Επική Οργή» δεν είχε ποτέ έναν καθαρά διατυπωμένο στόχο. Κατά καιρούς ο αμερικανός πρόεδρος έχει μιλήσει για ανατροπή του καθεστώτος, για πλήρη και άνευ όρων συνθηκολόγησή του και, οπωσδήποτε, για καταστροφή των πυρηνικών δυνατοτήτων του και έλεγχο των αποθεμάτων ουρανίου που διέθετε. Ο υπουργός εξωτερικών Ρούμπιο, πιο ρεαλιστικά, είχε θέσει ως στόχο «την καταστροφή των εκτοξευτήρων βαλλιστικών πυραύλων, την καταστροφή των εργοστασίων κατασκευής τους και την καταστροφή του ναυτικού τους, ώστε να μην μπορούν να κρύβονται πίσω από αυτά για να αναπτύξουν πυρηνικό όπλο».
Είναι κουραστικό πράγμα η δημοκρατία. Είναι κουραστική για τους πολίτες που δεν μπορούν να καταλάβουν το χασομέρι της, το οποίο, όπως γράφαμε, «δεν υπάρχει για να έχουμε να λέμε. Με τη διαβούλευση όσο το δυνατόν περισσότερων φορέων και πολιτών τα νομοθετήματα βελτιώνονται, αφού λαμβάνονται υπόψη περισσότεροι παράγοντες απ’ όσους μπορεί να φανταστεί ο πιο ευφάνταστος υπουργός ή γραφειοκράτης. Οσο μεγαλύτερη είναι η διαφάνεια τόσο λιγότερες είναι οι ευκαιρίες διαφθοράς. Συνεπώς, τα οφέλη της δημοκρατίας είναι πολλαπλάσια από το κόστος του χασομεριού» (20.5.2015).
Μια παλιά πολιτική παράδοση επανεμφανίζεται στις Ηνωμένες Πολιτείες, όχι ως επαναστατικό σχέδιο ανατροπής του καπιταλισμού, αλλά ως απάντηση στην κρίση κόστους ζωής που πιέζει ολοένα περισσότερους πολίτες. Πρόκειται για τον λεγόμενο «sewer socialism» – τον «σοσιαλισμό της αποχέτευσης» – μια έκφραση που γεννήθηκε στις αρχές του 20ού αιώνα στο Μιλγουόκι και περιέγραφε μια πρακτική εκδοχή του σοσιαλισμού, επικεντρωμένη όχι στις μεγάλες ιδεολογικές συγκρούσεις αλλά στη βελτίωση της καθημερινής ζωής μέσω δημόσιων επενδύσεων.
Tο Πακιστάν, το Κατάρ, η Αίγυπτος και η Τουρκία συνέβαλαν αποφασιστικά στην παράταση της εκεχειρίας μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν ώστε εντός δύο μηνών να υπάρξει μη αντιστρέψιμη στροφή προς τη σταθεροποίηση.
Εναν χρόνο μετά τον πόλεμο των δώδεκα ημερών, οι περιφερειακές δυνάμεις που πρωταγωνίστησαν στη διατύπωση συμβιβαστικής φόρμουλας για την κατάπαυση του πυρός είχαν ως απόλυτη προτεραιότητα την αποφυγή αποσταθεροποίησης στο Ιράν που θα οδηγούσε σε καθεστωτική ανατροπή και διάσπαση της ενότητας της χώρας.
Αυτή η «ειδική στρατιωτική επιχείρηση» στον Περσικό Κόλπο συνεχίζεται, 15 εβδομάδες πια, τυλιγμένη σε ένα σύννεφο αβεβαιότητας. Οι απειλές εξόντωσης του αντιπάλου εναλλάσσονται με πανηγυρισμούς για μια επικείμενη κάθε φορά και πάντα «φανταστική» συμφωνία. Οι τιμές του πετρελαίου ανεβοκατεβαίνουν αδιάκοπα την σκάλα της αισιοδοξίας και της απαισιοδοξίας. Τα στενά του Ορμούζ έχουν προκαλέσει την μεγαλύτερη διαταραχή του διεθνούς εμπορίου, από τις ημέρες της πανδημίας. Και η κρίση αυτή εξελίσσεται στο περιβάλλον μιας πολύ μεγαλύτερης γεωπολιτικής αναταραχής, καθώς η υπέρ-δύναμη συνεχίζει να διαλύει βίαια όλο το πλέγμα διεθνών συμμαχιών και κανόνων, που η ίδια συστηματικά έχτιζε τα τελευταία 80 χρόνια. Κι όμως, μέσα σε αυτόν τον χαμό, οι «αγορές» παραμένουν ατάραχες και ατάραχα αισιόδοξες. Πως εξηγείται;
Πριν από καμιά εικοσαετία σε ταινίες κινουμένων σχεδίων εμφανίζονταν οικιακές συσκευές να ξεσηκώνονται, οργανωμένες από τα τσιπάκια που τους είχε φυτέψει κάποιος κακός. Τα χρόνια πέρασαν και η πραγματικότητα έδειξε πόσο... φτωχή ήταν η φαντασία των καλλιτεχνών. Φυσικά, δεν έχουμε καμία εξέγερση των μηχανών αλλά μια αθόρυβη, καθολική δικτύωση συσκευών -από το ψυγείο και την κουζίνα μας μέχρι το σύγχρονο ηλεκτρικό αυτοκίνητο-, που συνιστούν έναν μηχανισμό εξονυχιστικής συλλογής δεδομένων τα οποία αναλύονται και κεφαλαιοποιούνται, επιτρέποντας στις μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες να συσσωρεύουν πλούτο ιστορικών διαστάσεων.
Κάπου μας μπέρδεψε ο δήμαρχος – και περιλαμβάνω αυτούς που θεωρούμε ότι έχει δικαίωμα να διατυπώνει την άποψή του και δεν αντιδρούμε σε ό,τι λέει με το απαξιωτικό «ασχολήσου ρε με την Αθήνα που βρωμάει» ή «μιλάει κι αυτός που βγήκε δήμαρχος επειδή ο Μπακογιάννης τον υποτίμησε κι άφησε τους ψηφοφόρους του να πάνε εκδρομή στον δεύτερο γύρο».
Το μπέρδεμα συνίσταται στο εξής. Ο Χάρης Δούκας ζητάει να υποστηριχθεί η απόφαση του συνεδρίου του ΠΑΣΟΚ για απόρριψη κάθε μορφής και σεναρίου συνεργασίας με τη ΝΔ.