Πρόσωπο της εβδομάδας που πέρασε, ο τέως πρόεδρος της Νέας Αριστεράς Αλέξης Χαρίτσης -όπως και οι άλλοι που αποχώρησαν από το κόμμα τους- μιλά ευθέως για όλα στην «Εφ.Συν.». Για τις διαφωνίες στρατηγικής στη Νέα Αριστερά και τη Συμπαράταξη, για τα προβλήματα της κοινωνίας και το πολιτικό αίτημα των καιρών.

● Πώς θα περιγράφατε την πολιτική κατάσταση της χώρας σήμερα, ιδίως μετά τη δημιουργία της Ελληνικής Αριστερής Συμπαράταξης και τη διάσπαση της Νέας Αριστεράς, κύριε πρόεδρε;

Οι δίδυμοι πόλεμοι σε Ανατολική Ευρώπη και Μέση Ανατολή δεν προκάλεσαν, παρά τους φόβους, έναν τρίτο παγκόσμιο πόλεμο. Εδειξαν όμως την κάμψη της αμερικανικής ιδεολογικής και πολιτισμικής δύναμης της Αμερικής (soft power, κατά τον Τζόζεφ Νάι), με την οποία είχε εξασφαλίσει την ηγεμονία της στο δεύτερο μισό του εικοστού αιώνα. Πώς, όμως, πληρώθηκε το κενό;

Για περισσότερο από τρεις δεκαετίες, μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, κυριάρχησε η αντίληψη μιας σταδιακής σύγκλισης του κόσμου. Η δημοκρατία, τα ανθρώπινα δικαιώματα, η οικονομία της αγοράς και οι διεθνείς θεσμοί θεωρήθηκαν όχι απλώς δυτικές επιλογές αλλά παγκόσμιος ορίζοντας. Η θεωρία του «τέλους της Ιστορίας» αφορούσε όχι τον τερματισμό της, αλλά το φτάσιμο σε αυτόν τον ορίζοντα.

Όλοι παρακολουθήσαμε με αποτροπιασμό τις σκηνές βίας της διαβόητης ICE, τις εφόδους στα σπίτια, τα κυνηγητά, που δημιούργησαν τόσες αντιδράσεις στις τοπικές κοινότητες των ΗΠΑ, ώστε τελικά ο Τραμπ να απομακρύνει τον Μποβίνο. Λοιπόν, κλείστε τις τηλεοράσεις και ανοίξτε πόρτες και παράθυρα, σε κανένα χρόνο κινδυνεύουμε να τα δούμε και εδώ, στην Ευρώπη που αυτοπροσδιοριζόταν ως παγκόσμιος φάρος των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και του ανθρωπισμού.

Ο νέος κανονισμός για τις επιστροφές, ο οποίος οριστικοποιείται στους ευρωπαϊκούς θεσμούς, δεν αποτελεί απλώς μια αυστηροποίηση της υφιστάμενης πολιτικής. Θεσπίζεται μια δομική, βίαιη μετατόπιση που φέρνει τις αντιμεταναστευτικές ιδεοληψίες της παρέας του Τραμπ στη Γηραιά Ήπειρο.

Την περασμένη Τρίτη, η Eurostat ανακοίνωσε ότι ο καθ΄ ημάς πληθωρισμός τον Μάιο ήταν 5% έναντι 3,2% κατά μέσο όρο στην Ευρωζώνη, ήτοι 56% υψηλότερος. Η Ελλάδα κατατάσσεται στην πρώτη τριάδα της ακρίβειας μεταξύ των 20 χωρών της Ευρωζώνης, έχοντας μεταξύ άλλων την τρίτη μεγαλύτερη ανατίμηση στην ενέργεια (20,2%) και τη δεύτερη μεγαλύτερη στα τρόφιμα (7,9%). Την επόμενη ημέρα, ο Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ) ανακοίνωσε ότι τον Απρίλιο η Ελλάδα είχε καταγράψει την τρίτη χειρότερη επίδοση στην ακρίβεια μεταξύ των 38 χωρών μελών του, με πληθωρισμό 5,4% -τον υψηλότερο μετά την Τουρκία και την Κολομβία.

Φέτος, πρώτη φορά μετά το 2006, στο πλαίσιο της ετήσιας έκθεσής του για την Ελλάδα, το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο προχώρησε και σε αξιολόγηση του χρηματοπιστωτικού τομέα. Αναγνωρίζει ότι οι συστημικές τράπεζες είναι ανθεκτικές ακόμα και σε σενάρια δύσκολων εξελίξεων, καθώς τα κέρδη που αντλούν -λόγω επιτοκιακής κερδοφορίας- τους επιτρέπουν να αντισταθμίζουν κινδύνους, να λειτουργούν ως μαξιλάρι έναντι αυξημένων προβλέψεων. Το Ταμείο, ωστόσο, καταγράφει τρεις σοβαρές αδυναμίες στο σύστημα: Στην ποιότητα των κεφαλαίων του, στην ποιότητα της πιστωτικής επέκτασής του και στο θέμα (που, πλέον, είναι ένα πολύ μεγάλο λαϊκό πρόβλημα…) της διαχείρισης του ιδιωτικού χρέους.

Η πολεμική σύγκρουση ΗΠΑ-Ισραήλ με Ιράν δεν αποτελεί απλώς επεισόδιο αστάθειας. Συνιστά βαθιά γεωπολιτική τομή, που αναδιαμορφώνει περιφερειακές ισορροπίες και επαναφέρει με οξύτητα στρατηγικά διλήμματα της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής. Η Ελλάδα βρίσκεται αντιμέτωπη με ολοένα πιο σύνθετο περιβάλλον, στο οποίο η παραδοσιακή λογική πολλαπλών «αξόνων» και αλληλεπικαλυπτόμενων συνεργασιών (overlapping alignments χωρίς ιεράρχηση) φτάνει στα όριά της. Για χρόνια, η Αθήνα επένδυσε στη δημιουργία σχημάτων όπως Ελλάδα-Κύπρος-Ισραήλ και Ελλάδα-Κύπρος-Αίγυπτος, ενώ παράλληλα επιδίωξε εμβάθυνση της στρατηγικής σχέσης με τη Γαλλία. Όμως η Γαλλία του Μακρόν έχει αυστηρά κριτική στάση απέναντι στην ισραηλινή κυβέρνηση Νετανιάχου.

Αν πάρει κανείς στα σοβαρά όσα ψιθυρίζουν σε off the record συζητήσεις τα στελέχη των εταιρειών που διενεργούν δημοσκοπήσεις, η επόμενη εκλογή, όποτε κι αν αυτή πραγματοποιηθεί, δεν αποκλείεται να θυμίζει «θρυμματισμένο τζάμι».

Όταν τους ρωτάς τι εννοούν, εξηγούν ότι η πιθανότητα να περάσουν την πόρτα της Βουλής πολύ περισσότερα από τα σημερινά κοινοβουλευτικά κόμματα είναι εξαιρετικά ισχυρή και αναφέρονται στο ενδεχόμενο ενός σεισμικού κατακερματισμού, που μπορεί να φέρει τα πάνω κάτω.

Η ίδια ανησυχία απασχολεί και τα κομματικά επιτελεία, που αντιλαμβάνονται ότι μια τέτοια προοπτική περικλείει κινδύνους που μπορεί να τινάξουν στον αέρα όλες τις στρατηγικές και να εγκλωβίσουν το κομματικό σύστημα σε ένα σπιράλ συνεχών εκλογικών αναμετρήσεων.

Και τι δεν έχει κάνει τούτος ο κυβερνήτης που μας έτυχε! Εν τάχει: Τον έπιασε στα πράσα η Ευρωπαία εισαγγελέας. Κάνει κουρελόχαρτο το Σύνταγμα και τον κανονισμό της Βουλής. Παρακολουθεί παράνομα όποιους γουστάρει. Ελέγχει τα ΜΜΕ. Υποβαθμίζει όποιους θεσμούς τον ενοχλούν στην ασυδοσία του, όπως τις Ανεξάρτητες Αρχές. Υποτάσσει τη δικαστική εξουσία. Βάλλεται το κράτος δικαίου ασύστολα. Σκορπίζει το δημόσιο χρήμα, αναθέσεις και άλλα, και ξεπουλά τη δημόσια περιουσία για να χτίσει το καθεστώς του. Αδιαφορεί για τις ανάγκες των πολλών – βλέπε και υγεία, παιδεία, πρόνοια, μεταφορές, φυσικές καταστροφές, ακρίβεια κ.ά.

Η συζήτηση γύρω από το νέο κόμμα του Αλέξη Τσίπρα αντιμετωπίζεται συνήθως με όρους αναδιάταξης της κεντροαριστεράς. Το ουσιαστικότερο ερώτημα όμως είναι διαφορετικό: αν, δηλαδή, εκφράζει τη βούληση για μια βαθύτερη μεταβολή στο συλλογικό φαντασιακό της ελληνικής κοινωνίας, μετά την εξάντληση του μακρού κύκλου που εγκαινιάστηκε με τη Μεταπολίτευση.

Η κρίση της δεκαετίας του 2010 δεν κατέστρεψε μόνο κόμματα, βεβαιότητες και κοινωνικά συμβόλαια. Διέλυσε επίσης και προσδοκίες για το μέλλον. Η μεταπολιτευτική Ελλάδα οργανώθηκε γύρω από μια γραμμική αντίληψη του ιστορικού χρόνου: εκδημοκρατισμός, ευρωπαϊκή ολοκλήρωση, ανάπτυξη, σύγκλιση με τη Δύση.

Η ενότητα και ανασύνθεση είναι συνειδητή πολιτική επιλογή που απαντά στις ανάγκες της κοινωνίας και στον στρατηγικό στόχο «να υπάρξει μια ισχυρή, αξιόπιστη και προοδευτική διέξοδος απέναντι στις πολιτικές της κυβέρνησης», τονίζει στην ΑΥΓΗ της Κυριακής ο Κώστας Ζαχαριάδης. Ο εκπρόσωπος Τύπου του ΣΥΡΙΖΑ-Π.Σ. στέλνει μηνύματα κατά της εσωστρέφειας και καλεί σε υπέρβαση των διαχωριστικών γραμμών και πολιτική αντεπίθεση, σημειώνοντας πως «όταν υπάρχει βούληση βρίσκεται και ο τρόπος για συνεργασία». 

Αν η κυβέρνηση θύμωνε εξαιτίας της ακρίβειας, θα γίνονταν ουσιαστικοί έλεγχοι σε όλους τους κρίκους της προμηθευτικής αλυσίδας κι όχι γραφειοκρατικοί στον τελευταίο, στο ράφι. Δεν θα απέφευγε να ελέγξει για εσωτερικές υπερτιμολογήσεις τις πολυεθνικές –καίγοντας χρόνο και δημιουργώντας εντυπώσεις με επιστολές προς την φον ντερ Λάιεν. Θα ενίσχυε την Επιτροπή Ανταγωνισμού. Θα έσπευδε να περιορίσει τις εισαγόμενες πληθωριστικές πιέσεις πριν διαχυθούν και γίνουν αφορμή/ευκαιρία για γενικευμένες κερδοσκοπικές ανατιμήσεις. 

Το έχουμε πλέον εμπεδώσει εδώ και δεκαετίες. Εκτός από τη σωματική βία υπάρχει και η λεκτική βία. Δεν ασκείται μόνο κατά προσώπων. Ασκείται και κατά των δημοκρατικών θεσμών. Και το πρόβλημα δεν είναι η έκφραση αγανάκτησης του απλού πολίτη κατά του κράτους, των πολιτικών, των κομμάτων, της Βουλής ή όποιου άλλου. Το σημαντικό είναι όταν η λεκτική βία κατά των δημοκρατικών θεσμών εκφέρεται από τους ίδιους τους πολιτικούς.

Οταν δηλαδή ο δημόσιος λόγος κατακλύζεται από επιθέσεις και ύβρεις κατά των αντιπάλων, των θεσμών και των καθιερωμένων διαδικασιών. Δεν είναι τυχαίο ότι στο λεξιλόγιο της Πολιτικής Επιστήμης εμφανίζεται προσφάτως ο όρος trash talking democracy (Stokes Susan, Why Elected Leaders Subvert Democracy, Journal of Democracy, αρ. 2, Απρίλιος 2026). Δημοκρατικό ξεκατίνιασμα είναι μία από τις μεταφράσεις που θα βρείτε αν το γκουγκλάρετε.