Η απάθεια των αγορών

Πριν από δύο εβδομάδες, η Bank of America έκανε την πρώτη φετινή παγκόσμια έρευνα κοινής γνώμης στον χώρο των διαχειριστών κεφαλαίων. Παρά τον συγκλονιστικό χαρακτήρα και το απρόβλεπτο των αλλαγών σε όλο τον κόσμο, οι διαχειριστές κεφαλαίων είναι περισσότερο αισιόδοξοι για το μέλλον απ’ όσο υπήρξαν τα τελευταία πέντε χρόνια. Οι μισοί λένε ότι δεν βλέπουν οικονομική «προσγείωση» μέσα στο 2026, ενώ το ποσοστό όσων προβλέπουν νέα εκρηκτική άνοδο είναι το υψηλότερο στην τελευταία τετραετία.

Ακραία αισιοδοξία, λοιπόν, στο ξεκίνημα μιας χρονιάς με πολλές απειλές. Που δεν μένει στα λόγια, αλλά μεταφράζεται σε τοποθετήσεις, σε λεφτά.

Την περασμένη Τρίτη, όταν ο Τραμπ διαλαλούσε ότι είναι «χωρίς επιστροφή» η απόφασή του να πάρει τη Γροιλανδία κι ο Γροιλανδός πρωθυπουργός έλεγε στους συμπατριώτες του να είναι έτοιμοι ακόμα και για αμερικανική εισβολή, ο S&P έχασε 2,1%, το δολάριο υποχώρησε 0,9% κι έπεσαν τα αμερικανικά ομόλογα. Την επομένη, όταν ο Τραμπ «τα μάζεψε», η κερδοσκοπική διάθεση των αγορών ζωήρεψε και οι απώλειες υπερκαλύφθηκαν. Δεν είναι η πρώτη φορά.

Εν μέσω ενός βάναυσου πολέμου στην καρδιά της Ευρώπης, με εμπορικές συγκρούσεις, με ανατροπές κανόνων που από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο μέχρι σήμερα ρύθμιζαν τις διεθνείς σχέσεις, με έναν Αμερικανό πρόεδρο που απεχθάνεται τη δημοκρατία, αυτά αφήνουν απαθείς τις αγέλες των αγορών. Κι οι όποιες «διορθώσεις» γίνονται ευκαιρίες για νέες τοποθετήσεις. Το σκιώδες –κυρίως– χρηματοπιστωτικό σύστημα χειραγωγεί τα διεθνή χρηματιστήρια και τα απομακρύνει όλο και περισσότερο από την πραγματική οικονομία.

Αυτά δεν έγιναν εν μια νυκτί. Για να απαλύνουν τις συνέπειες της παγκόσμιας κρίσης 2008-2009, οι κεντρικές τράπεζες τύπωσαν τρισεκατομμύρια νέο χρήμα και το πρόσφεραν στο επίσημο και –περισσότερο– στο σκιώδες χρηματοπιστωτικό σύστημα, στα ιδιωτικά funds, που άρχισαν να το τοποθετούν σε μετοχές και σε startups. Αυτή η άφθονη και πάμφθηνη ρευστότητα άρχισε να φουσκώνει τις αποτιμήσεις και να διαμορφώνει ένα νέο μοντέλο πλουτισμού: τη μετάβαση από επενδύσεις στην πραγματική οικονομία, σε «επενδύσεις» σε χαρτιά.

Αυτό το σύστημα χειραγωγεί τα χρηματιστήρια ανοδικά, γιατί μπορεί να το κάνει καθώς του προσφέρονται τεράστια κεφάλαια και γιατί έτσι βγάζει εύκολα, απίστευτα κέρδη. Τα κέρδη από τα «χαρτιά» αυξάνονται γεωμετρικά συγκριτικά με όλες τις άλλες αξίες, γι’ αυτό τα «χαρτιά» προσελκύουν συνεχώς περισσότερα κεφάλαια και δημιουργούνται οι υπερπλούσιοι του 1%.

Με αποτέλεσμα αυτό που γράφουν στην ανοιχτή επιστολή τους, με αφορμή το Νταβός, περίπου 400 εκατομμυριούχοι από 24 χώρες: «Μια χούφτα παγκόσμιων ολιγαρχών με ακραίο πλούτο –γράφουν– έχουν αγοράσει τις δημοκρατίες μας, έχουν καταλάβει τις κυβερνήσεις μας, έχουν φιμώσει την ελευθερία των μέσων ενημέρωσης, έχουν επιβάλει ασφυκτικό έλεγχο στην τεχνολογία και την καινοτομία, έχουν βαθύνει τη φτώχεια και τον κοινωνικό αποκλεισμό και έχουν επιταχύνει την αποσύνθεση του πλανήτη».