Φιλοδοξία και αξιοπιστία των προγραμμάτων

Η πραγματική πρόκληση για κάθε σύγχρονο οικονομικό πρόγραμμα δεν είναι να επιλέξει ανάμεσα στη φιλοδοξία και στον ρεαλισμό. Είναι να αποδείξει ότι μπορεί να συνδυάζει και τα δύο.

Η απόφαση του Ελληνικού Δημοσιονομικού Συμβουλίου να δημοσιοποιήσει τη μεθοδολογία κοστολόγησης των προεκλογικών προτάσεων αποτελεί μια σημαντική θεσμική εξέλιξη. Για πρώτη φορά δημιουργείται ένας ανεξάρτητος μηχανισμός που μπορεί να αποτιμήσει με ενιαία μεθοδολογία τον δημοσιονομικό αντίκτυπο των πολιτικών προγραμμάτων, συμβάλλοντας σε έναν πιο τεκμηριωμένο δημόσιο διάλογο. Η εξέλιξη αυτή δεν περιορίζει την πολιτική αντιπαράθεση, αντίθετα, την καθιστά πιο ουσιαστική.

Η δημόσια συζήτηση, ωστόσο, δεν πρέπει να εξαντληθεί στην κοστολόγηση. Ενα οικονομικό πρόγραμμα δεν είναι ούτε ένας πίνακας δημοσιονομικών μεγεθών ούτε μια άσκηση λογιστικής ισορροπίας. Είναι μια πρόταση για το πώς μια κοινωνία θέλει να οργανώσει το μέλλον της. Και γι’ αυτό τα οικονομικά προγράμματα κρίνονται τελικά με δύο κριτήρια: την πολιτική τους σκοπιμότητα και τον ρεαλισμό τους.

Το πρώτο αφορά τις προτεραιότητες. Ποια προβλήματα επιδιώκει να αντιμετωπίσει ένα πρόγραμμα; Απαντά στην ακρίβεια, στη στεγαστική κρίση, στις κοινωνικές ανισότητες, στη δημογραφική πρόκληση; Διαμορφώνει ένα συνεκτικό όραμα για τη χώρα ή περιορίζεται σε αποσπασματικές εξαγγελίες; Ενα πρόγραμμα μπορεί να είναι άψογα κοστολογημένο, αλλά να μην απαντά στα πραγματικά ερωτήματα της εποχής.

Το δεύτερο κριτήριο αφορά την αξιοπιστία. Είναι οι προτάσεις εφαρμόσιμες; Υπάρχουν οι απαραίτητοι δημοσιονομικοί πόροι; Οι υποσχέσεις χωρίς τεκμηρίωση μπορεί να αποδειχθούν πολιτικά ελκυστικές, όμως τελικά διαβρώνουν την εμπιστοσύνη των πολιτών όταν συγκρούονται με την πραγματικότητα. Η εμπειρία των τελευταίων δεκαετιών διδάσκει ότι και οι δύο μονομέρειες είναι αδιέξοδες. Ο τεχνοκρατισμός χωρίς πολιτικό σχέδιο καταλήγει σε μια διαχείριση χωρίς κοινωνική κατεύθυνση. Από την άλλη πλευρά, οι υποσχέσεις χωρίς οικονομική τεκμηρίωση είτε δεν γίνονται πιστευτές είτε γεννούν προσδοκίες που αργά ή γρήγορα διαψεύδονται.

Γι’ αυτό η συζήτηση για την κοστολόγηση των προγραμμάτων δεν πρέπει να ιδωθεί ως ένας μηχανισμός ελέγχου της πολιτικής. Πρέπει να ιδωθεί ως ένας μηχανισμός ενίσχυσης της ποιότητάς της. Η τεχνική αξιολόγηση δεν υποκαθιστά τη δημοκρατική επιλογή των πολιτών. Ούτε μπορεί να αποφασίσει ποιες πολιτικές είναι κοινωνικά προτιμότερες. Αυτό είναι έργο της πολιτικής και τελικά της ετυμηγορίας του εκλογικού σώματος. Μπορεί όμως να φωτίσει το πραγματικό κόστος των επιλογών και να συμβάλει σε έναν πιο ειλικρινή δημόσιο διάλογο.

Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό για τις προοδευτικές δυνάμεις. Για πολλά χρόνια καλλιεργήθηκε η εντύπωση ότι η δημοσιονομική αξιοπιστία αποτελεί προτεραιότητα της Κεντροδεξιάς, ενώ η κοινωνική δικαιοσύνη είναι υπόθεση μόνο της Κεντροαριστεράς. Πρόκειται για έναν ψευδή διαχωρισμό. Ενα ισχυρό κοινωνικό κράτος δεν μπορεί να οικοδομηθεί πάνω σε ασταθή δημόσια οικονομικά.

Η δημοσιονομική αξιοπιστία, επομένως, δεν είναι αυτοσκοπός. Δεν αποτελεί ιδεολογική παραχώρηση στον οικονομικό συντηρητισμό ούτε πρόσχημα για πολιτικές λιτότητας. Είναι η αναγκαία προϋπόθεση ώστε μια φιλόδοξη πολιτική ενίσχυσης του κοινωνικού κράτους και αποκατάστασης της φορολογικής δικαιοσύνης να μπορεί να εφαρμοστεί, να χρηματοδοτηθεί και να διατηρηθεί στον χρόνο. Η πραγματική πρόκληση για κάθε σύγχρονο οικονομικό πρόγραμμα δεν είναι να επιλέξει ανάμεσα στη φιλοδοξία και στον ρεαλισμό. Είναι να αποδείξει ότι μπορεί να συνδυάζει και τα δύο.

——-

Ο Φραγκίσκος Κουτεντάκης είναι τομεάρχης Οικονομικών της Ελληνικής Αριστερής Συμπαράταξης (ΕΛΑΣ).