Ανοίγει ο δρόμος για νέα σχέση ΕΕ - Τουρκίας

Χωρίς αμφιβολία, τα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου για την Τουρκία / Ανατολική Μεσόγειο επιχειρούν να συγκεράσουν το μαστίγιο με το καρότο - την απειλή των κυρώσεων για την παραβατική συμπεριφορά της Τουρκίας απέναντι στην Ελλάδα και την Κύπρο αλλά και την ανάγκη για μια νέα σχέση ανάμεσα στην Ευρωπαϊκή Ενωση (ΕΕ) και την Τουρκία. Αλλά η σωστή ανάγνωση του κειμένου οδηγεί στη διαπίστωση ότι ανοίγει ο δρόμος για την πολυσυζητημένη νέα σχέση ΕΕ - Τουρκίας, έστω κι αν το κείμενο δεν αναφέρει τη λέξη σχέση, και για την επαναζωογόνηση (re-energise) της ευρωτουρκικής agenda. Ειδικότερα, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, με την προϋπόθεση ότι η Τουρκία δεν θα επαναλάβει τις έκνομες ενέργειές της, αποφάσισε να δρομολογήσει μια «θετική πολιτική ατζέντα» για τη νέα σχέση ΕΕ - Τουρκίας με κύρια έμφαση στον εκσυγχρονισμό της τελωνειακής ένωσης, στη διευκόλυνση του εμπορίου, στη διευκόλυνση των ανθρώπινων επαφών και στη συνεργασία πάνω στα θέματα μετανάστευσης και υψηλού επιπέδου διαλόγων μεταξύ των δύο πλευρών προφανώς για θέματα εξωτερικής πολιτικής, ασφάλειας, τρομοκρατίας κ.λπ. Οι πρόεδροι του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής θα επεξεργαστούν πρόταση για τον σκοπό αυτό.

Ο εκσυγχρονισμός της τελωνειακής ένωσης του 1995 ώστε να καλύψει νέους τομείς όπως αγροτικά προϊόντα, υπηρεσίες, κρατικές προμήθειες κ.ά. αποτελούσε κύριο αίτημα της Τουρκίας. Για τον σκοπό αυτό η Επιτροπή είχε παρουσιάσει σχετική πρόταση από το 2016, αλλά «κόλλησε» στο Συμβούλιο, το οποίο ουδέποτε έδωσε εντολή για διαπραγμάτευση. Ορισμένες χώρες (π.χ. Αυστρία) ήταν σφόδρα αντίθετες στον εκσυγχρονισμό της τελωνειακής ένωσης. Τώρα φαίνεται ότι συμφώνησαν. Οπως, ως φαίνεται, συμφώνησε και η Λευκωσία χωρίς να ζητήσει κάποια αναφορά (στα συμπεράσματα) ότι η Τουρκία θα επεκτείνει την τελωνειακή ένωση και στην Κύπρο (κάτι που αρνείται να κάνει). Θα υπάρξει όμως μακρύς διαπραγματευτικός δρόμος για τη νέα σχέση που μπορεί να προσφέρει ευκαιρίες για Ελλάδα και Κύπρο, όχι για «μπλοκαρίσματα» κ.ά. αλλά για θετική δράση εξυπηρέτησης των συμφερόντων τους.

Τώρα, σε ό,τι αφορά τις διαβόητες κυρώσεις (το μαστίγιο), το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο αποφεύγει να χρησιμοποιήσει ακόμη και τη λέξη αυτή. Αναφέρεται σε «εργαλεία» (instruments). Ούτε φυσικά υπάρχει κάποια μνεία του καταλόγου κυρώσεων που είχε επεξεργαστεί το Συμβούλιο. Αυτός φαίνεται να πήγε στο καλάθι των αχρήστων. Απλώς αναφέρει ότι, εάν η Τουρκία υποτροπιάσει, θα εφαρμοστεί η Συνθήκη (!) - άρθρα 29 και 215 που αναφέρονται σε «περιοριστικά μέτρα». Μια απειλή δηλαδή κυρώσεων για το μέλλον εάν και εφόσον... Και φυσικά το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο εκφράζει - ως όφειλε - την αλληλεγγύη του προς την Ελλάδα και την Κύπρο και στηρίζει τη διαδικασία του διερευνητικού διαλόγου.

Σε ό,τι αφορά όμως την Ανατολική Μεσόγειο, γενικότερα το Συμβούλιο, ενώ διαπιστώνει ότι είναι «στρατηγικού ενδιαφέροντος για την Ενωση» η σταθερότητα και ασφάλεια της περιοχής, δεν προσφέρει καμία απολύτως συγκεκριμένη ιδέα για την επίτευξη αυτού του στόχου, πέρα από την πρόταση για τη σύγκληση της Πολυμερούς Διάσκεψης (πρόταση Μισέλ).

Το σημαντικό είναι πάντως ότι τα συμπεράσματα ανοίγουν υπό προϋποθέσεις την προοπτική επαναπροσέγγισης ΕΕ - Τουρκίας και αυτή είναι μια θετική εξέλιξη και για την Ελλάδα (και την Κύπρο). Η ΕΕ κάθε άλλο παρά βλέπει την Τουρκία ως «συστημική απειλή». Τη βλέπει μάλλον ως δυνητικό στρατηγικό εταίρο.