Ποιά εκεχειρία και για πόσο στη Μέση Ανατολή;

Ο πρωθυπουργός του Ισραήλ άνοιξε τις πύλες της κολάσεως με την απόφασή του να κλιμακώσει τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή ξεκινώντας μια ολομέτωπη επίθεση εναντίον του Ιράν. Στόχος του ομολογημένος να βάλει τέλος στο πυρηνικό πρόγραμμα της χώρας που θεωρεί ως υπαρξιακό κίνδυνο για το Ισραήλ. Ανομολόγητος στόχος, που προκύπτει όμως σαφώς από τις ενέργειές του κ. Νετανιάχου, είναι η κυριαρχία του Ισραήλ στην ευρύτερη Μέση Ανατολή. Με την προϋπόθεση ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα συνεχίζουν να το στηρίζουν. Με άλλα λόγια, κάτι σαν περιφερειακή κυριαρχία με πληρεξούσιο από την παγκόσμια υπερδύναμη.

Μέχρι τώρα, φαίνεται να κερδίζει το στοίχημα, αν και όχι πλήρως, ενώ παίρνει μεγάλα ρίσκα. Έχει ήδη αποδεκατίσει τις εχθρικές οργανώσεις στην άμεση γειτονιά του Ισραήλ, αφήνοντας όμως πίσω του δεκάδες χιλιάδες νεκρούς (κυρίως άμαχους) και παραβιάζοντας κάθε έννοια διεθνούς νομιμότητας στα παλαιστινιακά εδάφη και πέρα από αυτά. Τον καταγγέλλουν επανειλημμένα διεθνείς οργανισμοί, διεθνή δικαστήρια, κορυφαία στελέχη της αντιπολίτευσης στο Ισραήλ και τώρα, με μεγάλη καθυστέρηση, η υπηρεσία εξωτερικών σχέσεων της ΕΕ.

Στη συνέχεια, στράφηκε εναντίον του μεγάλου στόχου που αποτελεί το Ιράν. Και κατάφερε να παρασύρει τον πρόεδρο των ΗΠΑ εμπλέκοντάς τον άμεσα στον πόλεμο εναντίον του Ιράν. Ο Τραμπ ακολούθησε τον Νετανιάχου ανοίγοντας διάπλατα και αυτός με τη σειρά του τις πύλες της κολάσεως. Θυμάστε είναι ο πρόεδρος που εξελέγη υποσχόμενος ειρήνη, deals και όχι πολέμους.

Και τώρα εκ των υστέρων προσπαθεί να επιβάλει εκεχειρία, μια εκεχειρία που φαίνεται από την αρχή πολύ εύθραυστη, ανάμεσα στα δύο αντίπαλα στρατόπεδα. Το καθεστώς της Τεχεράνης είναι σίγουρα αποδυναμωμένο, αλλά ποτέ μην υποτιμάς έναν αντίπαλο στριμωγμένο στη γωνία που οπλοφορεί. Και το Ιράν δεν είναι ούτε Χαμάς ούτε Χεζμπολάχ. Είναι μια μεγάλη χώρα με μακρά ιστορία, κράτος που λειτουργεί, έστω καταπιέζοντας τους δικούς του πολίτες, με διεθνή ερείσματα έστω και αυτά αποδυναμωμένα.

Δεδομένης της ιστορίας της χώρας, οι εκκλήσεις Αμερικανών και Ισραηλινών για την ανατροπή του καθεστώτος από μέσα, ενώ το βομβάρδιζαν, ακούγονταν μάλλον ως φάρσα. Άλλωστε, οι ενδεχόμενοι διάδοχοι των μουλάδων θα μπορούσαν να είναι ακόμη χειρότεροι. Και η Ιστορία διδάσκει ότι οι αλλαγές καθεστώτος με βομβαρδισμούς από τους έξω πολύ σπάνια πετυχαίνουν. Ας μην ξεχνάμε τι έγινε στο Ιράκ και στη Λιβύη.

Δεν γνωρίζουμε ακόμη πόσο αποτελεσματικοί ήταν οι βομβαρδισμοί των πυρηνικών εγκαταστάσεων του Ιράν από τα αμερικανικά αεροπλάνα. Αλλά, μεσοπρόθεσμα τουλάχιστον, είναι αρκετά πιθανό να ενισχύσουν την επιθυμία πολλών Ιρανών, όχι μόνον αυτών που πρόσκεινται στο σημερινό καθεστώς, να αποκτήσει η χώρα τους πυρηνικά όπλα. Γιατί σε έναν κόσμο που επιβάλλουν το δίκιο τους οι νταήδες, κανένας δεν θέλει να παραμένει για πάντα το υποψήφιο θύμα. Εφόσον βεβαίως μπορεί να το αποφύγει. Η πρόσφατη εμπειρία μπορεί να αποτελέσει ένα εξαιρετικά επικίνδυνο μάθημα για πολλούς, όχι μόνον για τους Ιρανούς.

Ας μην ξεχνάμε επίσης ότι το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, που η κυβέρνησή του επιμένει ότι είναι μόνον για ειρηνικούς σκοπούς και δεν υπάρχουν σαφή στοιχεία περί του αντιθέτου, είχε προχωρήσει πολύ. Η γνώση δεν βομβαρδίζεται ακόμη και όταν καταφέρνεις να σκοτώσεις μερικούς πυρηνικούς επιστήμονες στο αντίπαλο στρατόπεδο.

Η πολιτική Νετανιάχου εδράζεται στη λογική της ισχύος σε συνδυασμό με την προστασία από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Με άλλα λόγια, να έχεις δύναμη αρκετή για να σε φοβούνται οι εχθροί σου – και να τους το θυμίζεις κάθε τόσο για να μην ξεχνιούνται, με πράξεις όχι μόνον με λόγια. Δεύτερη απαραίτητη προϋπόθεση, να κρατάς πάντα τις Ηνωμένες Πολιτείες στο πλευρό σου. Είναι όμως παρακινδυνευμένη αυτή η στρατηγική για μια χώρα λίγων εκατομμυρίων, βαθιά διχασμένη πλέον στο εσωτερικό της, περιτριγυρισμένη από μερικές εκατοντάδες εκατομμύρια στη γειτονιά της που τη θεωρούν οι περισσότεροι ως εχθρό και έναν κόσμο γύρω που δυσανασχετεί όλο και πιο πολύ με τη συμπεριφορά του νταή που καταπατά κάθε κανόνα διεθνούς νομιμότητας.

Είναι ήδη ενδεικτικές οι αντιδράσεις σε μεγάλο μέρος της αμερικανικής κοινωνίας, και όχι μόνον. Η κυβέρνηση Νετανιάχου ξεπερνά επανειλημμένα τις κόκκινες γραμμές που τραβάνε οι εκάστοτε Αμερικανοί πρόεδροι και φέρνει φίλους και συμμάχους του Ισραήλ σε αμηχανία, αν όχι σε απόγνωση. Για προφανείς λόγους, η Γερμανία αποτελεί ακόμη εξαίρεση.

Εμείς εδώ στην Ελλάδα επενδύσαμε πολλά, ιδίως τα τελευταία χρόνια, στην στρατηγική σχέση με τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ. Τώρα ο κόσμος έρχεται τα πάνω κάτω και είμαστε αναγκασμένοι να σταθμίσουμε με νηφαλιότητα και ρεαλισμό τις γεωπολιτικές εξελίξεις. Είναι θέμα επιβίωσης για μας.

Αλλά ο ρεαλισμός δεν πρέπει να ταυτίζεται με τον αμοραλισμό. Μια μικρή χώρα που επικαλείται συνεχώς διεθνές δίκαιο και αξίες δεν μπορεί να κλείνει τα μάτια της σε κατάφωρες παραβιάσεις της νομιμότητας, ακόμη λιγότερο σε μεγάλα εγκλήματα. Ο αμοραλισμός είναι προνόμιο των ισχυρών.

---

(*) Ο Λουκάς Τσούκαλης είναι καθηγητής στη Σχολή Διεθνών Υποθέσεων της Sciences Po στο Παρίσι και πρόεδρος του ΔΣ του ΕΛΙ.ΑΜΕΠ