Αυτός ο πόλεμος δεν είναι δικός μας

Πολύ μελάνι έχει χυθεί την προηγούμενη βδομάδα, και δίκαια, για την κατάρρευση κάθε έννοιας διεθνούς δικαίου, καθώς και κάθε πλαισίου που προσδιόριζε και καθόριζε σε έναν βαθμό τη διεθνή πραγματικότητα. Πλήρης αποδυνάμωση του ΟΗΕ, κατάργηση στην πράξη κάθε μορφής πολυμερούς διαδικασίας, τακτικές ωμής ισχύος και βίας από πλευράς του Ισραήλ και των ΗΠΑ, επιστροφή στον νόμο της ζούγκλας.

Οι ΗΠΑ ξεκίνησαν έναν πόλεμο την ώρα που η οικονομική και χρηματοπιστωτική κατάσταση της χώρας είναι εύθραυστη και το βιομηχανικό-στρατιωτικό κατεστημένο προσπαθεί να βρει μια διέξοδο. Τα τελευταία 20 χρόνια τα εμπορικά ελλείμματα των ΗΠΑ πολλαπλασιάζονται ενώ το καθαρό εξωτερικό χρέος έφτασε το 70% του ΑΕΠ. Μια πολεμική σύγκρουση τέτοιας κλίμακας τους δίνει μια διέξοδο, ενώ, παράλληλα, ένας από τους στόχους είναι οι πλουτοπαραγωγικοί πόροι του Ιράν.

Οσο για τον διακηρυγμένο στόχο αλλαγής καθεστώτος; Είναι σαφές ότι ο κατασταλτικός μηχανισμός του Ιράν δεν έχει αφήσει καμία ρωγμή ώστε να εμφανιστούν κάποια πρόσωπα, έστω ως ανεπίσημη αντιπολίτευση. Η δε περίπτωση του γιου του σάχη είναι το λιγότερο αστεία. Είναι επίσης σαφές, και αυτό το αποδεικνύει η διεθνής εμπειρία, ότι αλλαγές καθεστώτων προϋποθέτουν χερσαίες επιχειρήσεις, τύπου Ιράκ ή Αφγανιστάν. Θα προχωρούσε ο Τραμπ σε κάτι τέτοιο;

Μέχρι τώρα ο Αμερικανός πρόεδρος δείχνει να προτιμά μεγάλους μετασχηματισμούς και μικρές νίκες χωρίς σημαντικό οικονομικό ή ανθρώπινο κόστος. Αν όμως θεωρεί ότι το μοντέλο Βενεζουέλας (διατήρηση του καθεστώτος με αλλαγή προσώπων έτοιμων να παραδώσουν τις πλουτοπαραγωγικές πηγές της χώρας σε αμερικανικές εταιρείες) μπορεί να αναπαραχθεί στο Ιράν, έχει μεγάλο λάθος.

Και εδώ βρίσκεται το πρόβλημα: δύο χώρες με τεράστια δύναμη πυρός και τις πιο ανεπτυγμένες υπηρεσίες πληροφοριών στον κόσμο, αποκλειστικά στη βάση της ισχύος τους, επιτίθενται σε μια αυταρχική χώρα που δολοφονεί τους πολίτες της. Οι αλλαγές όμως πρέπει να γίνονται από τους ίδιους τους λαούς κυρίαρχων χωρών. Η αναφορά του Τραμπ στην ανάγκη επιστροφής στη δημοκρατία μόνο ως υποκρισία μπορεί να εκληφθεί. Κατά βάση αδιαφορεί για τη δημοκρατία και το έχει αποδείξει αρχικά στην ίδια του τη χώρα.

Η θριαμβολογία των δύο επιτιθέμενων για τα συντριπτικά χτυπήματά τους στο Ιράν δεν κρύβει την απουσία καθαρών στόχων. Αν για τους Ισραηλινούς ο στόχος θα μπορούσε να είναι να διαλυθεί η επιθετική μηχανή του Ιράν και των συμμάχων του, για τις ΗΠΑ, τουλάχιστον σύμφωνα με τις δηλώσεις του Τραμπ και του επιτελείου του, οι στόχοι αλλάζουν μέρα με τη μέρα. Ποια δημοκρατία προσπαθείς να οικοδομήσεις όταν βομβαρδίζεις ένα σχολείο με 175 νεκρούς; Και αν δεν τελειώσει σύντομα ο πόλεμος, πώς θα αποφύγει η Ουάσινγκτον τη χερσαία εμπλοκή; Θα αρκούσε η αποστολή ειδικών δυνάμεων όπως στη Βενεζουέλα;

Σε αυτό το δυστοπικό πλαίσιο, το βασικό θα ήταν η Ε.Ε. να μην είναι ένας φοβισμένος και σιωπηλός παρατηρητής (με τη λαμπρή εξαίρεση της Ισπανίας) που εκούσα-άκουσα σύρεται στη σύγκρουση. Απαιτούνται άμεσα συλλογικές διαδικασίες για κοινές αποφάσεις που θα αντιμετωπίζουν με εντιμότητα και χωρίς φόβο τη γενικευμένη κρίση θεσμών, δημοκρατίας, κατάργηση της διεθνούς νομιμότητας και θα παρουσιάζουν μια εναλλακτική πρόταση ειρήνης απέναντι στο δίδυμο Ισραήλ-ΗΠΑ. Η Ε.Ε. είναι ισχυρή. Το πρόβλημα είναι ότι δεν το πιστεύει η ίδια.

*Καθηγήτρια Συγκριτικής Πολιτικής στο Πάντειο Πανεπιστήμιο