Τα Κατεχόμενα, Ταϊβάν της Μεσογείου
Φίλιππος Σαββίδης, ΤΟ ΒΗΜΑ, Δημοσιευμένο: 2007-10-09
Η διαπίστωση είναι, πλέον, κοινότυπη: το Κυπριακό πρόβλημα πάει από το κακό στο χειρότερο. Κάθε μέρα που περνά οι προοπτικές επίλυσής του σε μια λογική επανένωσης στη βάση της διζωνικής-δικοινοτικής ομοσπονδίας απομακρύνονται. Μετά τη συνάντηση της 5ης Σεπτεμβρίου μεταξύ του Προέδρου Τάσσου Παπαδόπουλου και του Τουρκοκύπριου ηγέτη Μεχμέτ Αλί Ταλάτ είναι σαφές ότι η διαδικασία της 8ης Ιουλίου βρίσκεται ουσιαστικά σε αδιέξοδο. Ταυτόχρονα, η λογική της νομιμοποίησης του διαχωρισμού χωρίς ουσιαστικά ανταλλάγματα για την ελληνοκυπριακή κοινότητα κερδίζει καθημερινά έδαφος. Όλα αυτά, βέβαια, ανησυχούν εκείνους που επιμένουν σε λύση επανένωσης και δεν συμβιβάζονται με το διχοτομικό στάτους κβο.
Πρόσφατες εξελίξεις (αναμένονται και άλλες) ενισχύουν την άποψη ότι η Ταϊβανοποίηση των Κατεχομένων επιταχύνεται δημιουργώντας τετελεσμένα τα οποία με την πάροδο του χρόνου γίνονται μη αναστρέψιμα. Ποιες είναι αυτές οι εξελίξεις;
Πρώτον: Στο μέτωπο του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (ΕΔΑΔ) η αποδοχή της «Επιτροπής Αποζημιώσεων» από το Δικαστήριο ως ικανοποιητική «θεραπεία» που «εξασφαλίζει την αποτελεσματική προστασία των δικαιωμάτων που καθορίζονται στα άρθρα 8 της Συνθήκης και 1 του Πρωτοκόλλου αρ. 1» είναι πλέον πολύ πιθανή. Σύμφωνα με την «Επιτροπή» αλλά και ελληνοκυπριακές πηγές πολλοί ελληνοκύπριοι έχουν καταθέσει αιτήσεις για αποζημίωση οι οποίες και εξετάζονται.
Σε μια εξαιρετικά δυσμενή για την Κυπριακή Δημοκρατία εξέλιξη, ελληνοκύπριος ο οποίος είχε αποταθεί στην εν λόγω «Επιτροπή Αποζημιώσεων» κατέληξε σε «φιλικό διακανονισμό» με την «Επιτροπή» για ανταλλαγή περιουσιών και μερική αποζημίωση της περιουσίας του στα Κατεχόμενα. Αναμένεται ότι το ΕΔΑΔ θα επικυρώσει αυτόν τον διακανονισμό. Σε μια τέτοια περίπτωση θα υπάρξουν αλυσιδωτές αρνητικές συνέπειες: (α) θα είναι μια σαφής πολιτική αναβάθμιση ενός θεσμού των Κατεχομένων. (β) Θα δημιουργήσει νομικό προηγούμενο το οποίο δυνατόν να αξιοποιηθεί και για άλλες παρόμοιες υποθέσεις. (γ) Θα είναι ένα ουσιαστικό βήμα προς υλοποίηση της Τουρκικής θέσης για συνολική ανταλλαγή περιουσιών.
Δεύτερον: Στις 20 Σεπτεμβρίου 2007 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσιοποίησε την ετήσια Έκθεσή της για τον Κανονισμό της «Πράσινης Γραμμής». Η Έκθεση καταλογίζει ευθύνες στην Κυπριακή Δημοκρατία επειδή δεν έλαβε τα μέτρα που έπρεπε για να περιορίσει την παράνομη μετανάστευση από τα Κατεχόμενα. Καλεί, δε, τις αρχές της Κυπριακής Δημοκρατίας «να λάβουν συγκεκριμένα μέτρα, χωρίς καθυστέρηση και να συμμορφωθούν με τις υποχρεώσεις που απορρέουν από τον Κανονισμό για την ‘Πράσινη Γραμμή’, ιδιαίτερα ενόψει της μελλοντικής συμμετοχής της Κύπρου στο χώρο του Σένγκεν». Ουσιαστικά με αυτή την οδηγία η Επιτροπή ζητά από την Κυπριακή κυβέρνηση να δημιουργήσει ένα είδος σκληρού συνόρου στην «Πράσινη Γραμμή» με όλες τις επιπτώσεις που αυτό συνεπάγεται.
Τρίτον: Συνεχίζονται οι αναβαθμισμένες επαφές Τουρκοκυπρίων αξιωματούχων σε διάφορες Ευρωπαϊκές και μη χώρες. Πρόσφατα η Υπουργός Διεθνούς Εμπορίου της Ιταλίας Έμα Μπονίνο συναντήθηκε με τον Τουρκοκύπριο «Υπουργό Εξωτερικών» Τουργκάι Αβτζί και συζήτησαν θέματα που αφορούν στην «απομόνωση» των Τουρκοκυπρίων. Ο συμβολισμός από τη συνάντηση αυτή είναι προφανής αφού ενισχύεται η εντύπωση ότι υπάρχει διεθνής αποδοχή της «Τουρκικής Δημοκρατίας Βορείου Κύπρου (ΤΔΒΚ)». Την ίδια στιγμή εγκαινιάστηκε τακτικό ακτοπλοϊκό δρομολόγιο μεταξύ του κατεχόμενου λιμανιού της Αμμοχώστου και του λιμανιού της Λατάκειας στη Συρία. Παρά το ότι η Δαμασκός δήλωσε, μετά από έντονο διάβημα της Λευκωσίας, ότι δεν αναγνωρίζει την «ΤΔΒΚ» δημιουργούνται εύλογες ανησυχίες για την εξέλιξη αυτή. Ιδιαίτερα αν λάβουμε υπόψη τη συμμετοχή της Συρίας στην Οργάνωση Ισλαμικής Διάσκεψης η οποία, μέχρι πρόσφατα, ήταν φιλική προς τις ελληνοκυπριακές θέσεις.
Από την άλλη, η διαδικασία λύσης παραμένει στον πάγο και όλες οι πιθανές προσπάθειες αναβίωσής της από το διεθνή παράγοντα τοποθετούνται για μετά τις Κυπριακές προεδρικές εκλογές. Κύριος σκοπός είναι η Λευκωσία να μη δημιουργήσει ουσιαστικά προβλήματα στην ενταξιακή πορεία της Τουρκίας, ειδικά ενόψει της αξιολόγησης της Τουρκίας το 2009 ειδικά σε ότι αφορά την εφαρμογή ή όχι από την Άγκυρα του Πρόσθετου Πρωτοκόλλου 10.
Συμπερασματικά, η Ταϊβανοποίηση των Κατεχομένων συνεχίζεται και σταδιακά θα ολοκληρωθεί. Ειδικότερα, οι αρνητικές εξελίξεις στο ΕΔΑΔ δημιουργούν τις προϋποθέσεις υιοθέτησης της πρότασης του Ραούφ Ντενκτάς για συνολική ανταλλαγή περιουσιών! Η πολιτική που ακολουθείται από την Λευκωσία και την Αθήνα διευκολύνει την Ταϊβανοποίηση και δημιουργεί τις συνθήκες για να γίνουν οι Τουρκοκύπριοι «αφέντες στο Βορρά και συνεταίροι στο Νότο». Πολλοί Ελληνοκύπριοι και Τουρκοκύπριοι έχουν απομακρυνθεί από τη λογική της επανένωσης. Από τη μια, μερίδα της Ελληνοκυπριακής ηγεσίας απορρίπτει την ομοσπονδιακή λογική της λύσης προτάσσοντας βασικά την επικυριαρχία επί των Τουρκοκυπρίων. Από την άλλη, η Τουρκοκυπριακή ηγεσία, φαίνεται να αναζητεί τρόπους εμπέδωσης της ιδέας του διαχωρισμού και της εξασφάλισης μιας «ειδικής σχέσης» των Τουρκοκυπρίων με την Ε.Ε. ειδικά σε περίπτωση που δεν υπάρξει ουσιαστική πρόοδος αμέσως μετά τις προεδρικές εκλογές του 2008. Με απλά λόγια, η σημερινή πολιτική Λευκωσίας-Αθήνας βολεύει τόσο την Άγκυρα και τους Τουρκοκύπριους όσο και τους συμμάχους τους στο εξωτερικό και όσους, βέβαια, στην Κύπρο και στην Ελλάδα έχουν συμβιβαστεί με το διχοτομικό στάτους κβο.
Πρόσφατες εξελίξεις (αναμένονται και άλλες) ενισχύουν την άποψη ότι η Ταϊβανοποίηση των Κατεχομένων επιταχύνεται δημιουργώντας τετελεσμένα τα οποία με την πάροδο του χρόνου γίνονται μη αναστρέψιμα. Ποιες είναι αυτές οι εξελίξεις;
Πρώτον: Στο μέτωπο του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (ΕΔΑΔ) η αποδοχή της «Επιτροπής Αποζημιώσεων» από το Δικαστήριο ως ικανοποιητική «θεραπεία» που «εξασφαλίζει την αποτελεσματική προστασία των δικαιωμάτων που καθορίζονται στα άρθρα 8 της Συνθήκης και 1 του Πρωτοκόλλου αρ. 1» είναι πλέον πολύ πιθανή. Σύμφωνα με την «Επιτροπή» αλλά και ελληνοκυπριακές πηγές πολλοί ελληνοκύπριοι έχουν καταθέσει αιτήσεις για αποζημίωση οι οποίες και εξετάζονται.
Σε μια εξαιρετικά δυσμενή για την Κυπριακή Δημοκρατία εξέλιξη, ελληνοκύπριος ο οποίος είχε αποταθεί στην εν λόγω «Επιτροπή Αποζημιώσεων» κατέληξε σε «φιλικό διακανονισμό» με την «Επιτροπή» για ανταλλαγή περιουσιών και μερική αποζημίωση της περιουσίας του στα Κατεχόμενα. Αναμένεται ότι το ΕΔΑΔ θα επικυρώσει αυτόν τον διακανονισμό. Σε μια τέτοια περίπτωση θα υπάρξουν αλυσιδωτές αρνητικές συνέπειες: (α) θα είναι μια σαφής πολιτική αναβάθμιση ενός θεσμού των Κατεχομένων. (β) Θα δημιουργήσει νομικό προηγούμενο το οποίο δυνατόν να αξιοποιηθεί και για άλλες παρόμοιες υποθέσεις. (γ) Θα είναι ένα ουσιαστικό βήμα προς υλοποίηση της Τουρκικής θέσης για συνολική ανταλλαγή περιουσιών.
Δεύτερον: Στις 20 Σεπτεμβρίου 2007 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσιοποίησε την ετήσια Έκθεσή της για τον Κανονισμό της «Πράσινης Γραμμής». Η Έκθεση καταλογίζει ευθύνες στην Κυπριακή Δημοκρατία επειδή δεν έλαβε τα μέτρα που έπρεπε για να περιορίσει την παράνομη μετανάστευση από τα Κατεχόμενα. Καλεί, δε, τις αρχές της Κυπριακής Δημοκρατίας «να λάβουν συγκεκριμένα μέτρα, χωρίς καθυστέρηση και να συμμορφωθούν με τις υποχρεώσεις που απορρέουν από τον Κανονισμό για την ‘Πράσινη Γραμμή’, ιδιαίτερα ενόψει της μελλοντικής συμμετοχής της Κύπρου στο χώρο του Σένγκεν». Ουσιαστικά με αυτή την οδηγία η Επιτροπή ζητά από την Κυπριακή κυβέρνηση να δημιουργήσει ένα είδος σκληρού συνόρου στην «Πράσινη Γραμμή» με όλες τις επιπτώσεις που αυτό συνεπάγεται.
Τρίτον: Συνεχίζονται οι αναβαθμισμένες επαφές Τουρκοκυπρίων αξιωματούχων σε διάφορες Ευρωπαϊκές και μη χώρες. Πρόσφατα η Υπουργός Διεθνούς Εμπορίου της Ιταλίας Έμα Μπονίνο συναντήθηκε με τον Τουρκοκύπριο «Υπουργό Εξωτερικών» Τουργκάι Αβτζί και συζήτησαν θέματα που αφορούν στην «απομόνωση» των Τουρκοκυπρίων. Ο συμβολισμός από τη συνάντηση αυτή είναι προφανής αφού ενισχύεται η εντύπωση ότι υπάρχει διεθνής αποδοχή της «Τουρκικής Δημοκρατίας Βορείου Κύπρου (ΤΔΒΚ)». Την ίδια στιγμή εγκαινιάστηκε τακτικό ακτοπλοϊκό δρομολόγιο μεταξύ του κατεχόμενου λιμανιού της Αμμοχώστου και του λιμανιού της Λατάκειας στη Συρία. Παρά το ότι η Δαμασκός δήλωσε, μετά από έντονο διάβημα της Λευκωσίας, ότι δεν αναγνωρίζει την «ΤΔΒΚ» δημιουργούνται εύλογες ανησυχίες για την εξέλιξη αυτή. Ιδιαίτερα αν λάβουμε υπόψη τη συμμετοχή της Συρίας στην Οργάνωση Ισλαμικής Διάσκεψης η οποία, μέχρι πρόσφατα, ήταν φιλική προς τις ελληνοκυπριακές θέσεις.
Από την άλλη, η διαδικασία λύσης παραμένει στον πάγο και όλες οι πιθανές προσπάθειες αναβίωσής της από το διεθνή παράγοντα τοποθετούνται για μετά τις Κυπριακές προεδρικές εκλογές. Κύριος σκοπός είναι η Λευκωσία να μη δημιουργήσει ουσιαστικά προβλήματα στην ενταξιακή πορεία της Τουρκίας, ειδικά ενόψει της αξιολόγησης της Τουρκίας το 2009 ειδικά σε ότι αφορά την εφαρμογή ή όχι από την Άγκυρα του Πρόσθετου Πρωτοκόλλου 10.
Συμπερασματικά, η Ταϊβανοποίηση των Κατεχομένων συνεχίζεται και σταδιακά θα ολοκληρωθεί. Ειδικότερα, οι αρνητικές εξελίξεις στο ΕΔΑΔ δημιουργούν τις προϋποθέσεις υιοθέτησης της πρότασης του Ραούφ Ντενκτάς για συνολική ανταλλαγή περιουσιών! Η πολιτική που ακολουθείται από την Λευκωσία και την Αθήνα διευκολύνει την Ταϊβανοποίηση και δημιουργεί τις συνθήκες για να γίνουν οι Τουρκοκύπριοι «αφέντες στο Βορρά και συνεταίροι στο Νότο». Πολλοί Ελληνοκύπριοι και Τουρκοκύπριοι έχουν απομακρυνθεί από τη λογική της επανένωσης. Από τη μια, μερίδα της Ελληνοκυπριακής ηγεσίας απορρίπτει την ομοσπονδιακή λογική της λύσης προτάσσοντας βασικά την επικυριαρχία επί των Τουρκοκυπρίων. Από την άλλη, η Τουρκοκυπριακή ηγεσία, φαίνεται να αναζητεί τρόπους εμπέδωσης της ιδέας του διαχωρισμού και της εξασφάλισης μιας «ειδικής σχέσης» των Τουρκοκυπρίων με την Ε.Ε. ειδικά σε περίπτωση που δεν υπάρξει ουσιαστική πρόοδος αμέσως μετά τις προεδρικές εκλογές του 2008. Με απλά λόγια, η σημερινή πολιτική Λευκωσίας-Αθήνας βολεύει τόσο την Άγκυρα και τους Τουρκοκύπριους όσο και τους συμμάχους τους στο εξωτερικό και όσους, βέβαια, στην Κύπρο και στην Ελλάδα έχουν συμβιβαστεί με το διχοτομικό στάτους κβο.
