Δολάριο ή ευρώ;

Την εβδομάδα που φεύγει, παρά τα ακραία καιρικά φαινόμενα που προκαλεί ο Ντ. Τραμπ στον κόσμο, οι ευρωπαϊκές αγορές ομολόγων απολάμβαναν καλοκαιρία. Μέσα σε μια μέρα, την Τρίτη, δεκατέσσερις αμερικανικές πολυεθνικές προχώρησαν σε ομολογιακές εκδόσεις σε ευρωπαϊκά νομίσματα –σημείωνε το Bloomberg. Βοηθούντος του Αμερικανού προέδρου, οι ευρωπαϊκές αγορές χρέους τείνουν να γίνουν οι αγαπημένες των Αμερικάνων. Δεν είναι μόνο ότι πέρυσι έκαναν το 25% όλων των εταιρικών εκδόσεων επενδυτικής βαθμίδας και άντλησαν 143 δισ. ευρώ, ενώ φέτος προβλέπεται να κάνουν περισσότερα. Είναι, επίσης, ότι σε αντίθεση με το παρελθόν, οι αμερικανικές εταιρείες δεν αλλάζουν σε δολάρια το προϊόν των δανείων σε ευρώ, στερλίνες ή ελβετικά φράγκα, αλλά τα διατηρούν προκειμένου να αντισταθμίζουν τους κινδύνους του δολαρίου.

Ο Ντ. Τραμπ τζογάρει το μέλλον του αμερικανικού νομίσματος;

Μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, το δολάριο έγινε αποθεματικό νόμισμα, το βασικό νόμισμα σε διεθνείς συναλλαγές και συναλλαγματικά αποθέματα. Και τον Αύγουστο 1971 καταργήθηκε η μετατρεψιμότητά του σε χρυσό και, μαζί της, οι περιορισμοί στην έκδοση δολαρίων. Οι ΗΠΑ, έχοντας ήδη αυτό που ο Ζισκάρ Ντ’ Εστέν χαρακτήρισε «υπερβολικό προνόμιο», αρχίζουν πια να ζουν πέραν των οικονομικών δυνατοτήτων τους στο όνομα της ανάπτυξης της παγκόσμιας οικονομίας. Όπως χαρακτηριστικά είχε πει ο Βέλγος οικονομολόγος Ρ. Τριφέν (του ομώνυμου διλήμματος) «το διεθνές νομισματικό σύστημα αντικαταστάθηκε από ένα διεθνές νομισματικό σκάνδαλο». Κι ο τότε Αμερικανός υπουργός Οικονομικών, Τζ. Κόναλι, δήλωσε κυνικά στους Ευρωπαίους, «το δολάριο είναι το νόμισμά μας και το πρόβλημά σας».

Ο Ντ. Τραμπ ισχυρίζεται ότι όλος ο κόσμος ζούσε σε βάρος των ΗΠΑ, αλλά το αντίθετο είναι πιο κοντά στην αλήθεια. Η παγκόσμια θέση του δολαρίου πρόσφερε στις ΗΠΑ τη δυνατότητα να δανείζονται με πολύ χαμηλό κόστος, να χρηματοδοτούν τα μεγάλα δίδυμα ελλείμματά τους τυπώνοντας χαρτιά – όσα δολάρια χρειάζονταν. Στις αρχές της πρώτης 10ετίας του 21ου αιώνα, υπολογίζεται ότι το 13% ενός θηριώδους χρέους κατείχαν αλλοδαποί, όπερ εκτινάχτηκε στο 32% στα τέλη του 2013 (όταν η Κίνα φόρτωνε μεγάλα συναλλαγματικά αποθέματα καθώς η οικονομία της έτρεχε με διψήφιες ταχύτητες) και έπεσε στο 23% στα τέλη 2024. Σήμερα, σε δολάρια είναι περίπου το 57% των παγκόσμιων συναλλαγματικών αποθεμάτων, έναντι μόλις 20% σε ευρώ. Αλλ’ ίσως το νόμισμά τους γίνεται πια (και) πρόβλημά τους.

Μπορεί κάποιο άλλο νόμισμα να αντικαταστήσει το δολάριο στο διεθνές σύστημα; Άμεσα, όχι. Το κινεζικό ρένμινμπι δεν διαθέτει την μετατρεψιμότητα που πρέπει να έχει ένα αποθεματικό νόμισμα, το ευρώ δεν υποστηρίζεται από μια ενοποιημένη, βαθιά και με ρευστότητα αγορά ομολόγων. Είναι, άλλωστε, ερώτημα αν οι Ευρωπαίοι θα ήθελαν σήμερα, στα αλήθεια, ένα ισχυρό ευρώ, που θα αντικαθιστούσε το δολάριο στο διεθνές σύστημα. Από τη μια θα είχαν μικρότερο κόστος δανεισμού και δεν θα εξαρτιόνταν από τις διαθέσεις όποιου Τραμπ, αλλά από την άλλη τα ευρωπαϊκά προϊόντα θα γίνονταν λιγότερο ανταγωνιστικά, θα ενισχύονταν οι εισαγωγές (πχ από Κίνα) και θα αποδυναμώνονταν οι ευρωπαϊκές εξαγωγές. Προϋπόθεση για να αποφευχθεί αυτό –που δεν αντέχεται…- είναι να αυξηθεί η παραγωγικότητα της Ευρώπης.

Ο δρόμος περιγράφεται στις εκθέσεις των δύο μεγάλων Ιταλών, του Ντράγκι και του Λέττα. Η Ευρωπαϊκή Ένωση φαίνεται ότι έχει πεισθεί πως σε αυτήν την κατεύθυνση πρέπει να τρέξει. Στις αρχές Φεβρουαρίου, στην άτυπη σύνοδο κορυφής που έγινε σε ένα φλαμανδικό κάστρο κοντά στο Μάαστριχτ, οι 27 έδειξαν να συμμερίζονται αυτήν την αίσθηση του κατεπείγοντος και ανέθεσαν στην φον ντερ Λάιεν να παρουσιάσει έναν οδικό χάρτη των μεταρρυθμίσεων στη σύνοδο κορυφής του Μαρτίου, με στόχο να έχουν υλοποιηθεί μέχρι τα τέλη του 2027. Αν επαληθευτούν οι προσδοκίες, θα πρόκειται για ένα ιστορικό βήμα. Ειδικά η ενοποίηση των ευρωπαϊκών κεφαλαιαγορών και των (30 τρισ. ευρώ) αποταμιεύσεων, θα δημιουργούσε την βαθιά αγορά που θα μπορούσε να στηρίξει το ευρώ να αντικαταστήσει το δολάριο.