Μετά τις σουηδικές εκλογές

Γιώργος Γιαννουλόπουλος, Η Εφημερίδα των Συντακτών, Δημοσιευμένο: 2018-09-22

Γιώργος Γιαννουλόπουλος
Γιώργος Γιαννουλόπουλος
Πριν από τη Σουηδία ήταν η Ιταλία, πιο πριν η Δανία, η Γερμανία, η Ουγγαρία, η Πολωνία, και πάνω απ’ όλα οι ΗΠΑ. Κατά τα φαινόμενα, έπεται συνέχεια. Η ενίσχυση της Ακροδεξιάς σπέρνει τον τρόμο, αλλά δεν αποτελεί πλέον είδηση.

Τον τελευταίο καιρό έχω διαβάσει αναλύσεις επί αναλύσεων για το πώς φτάσαμε μέχρι εδώ. Η οικονομική κρίση που έφερε ανεργία και λιτότητα, η διάχυτη παραδοχή πως το ισχύον είναι μονόδρομος, η βαθμιαία παρακμή των παλιών ιδεολογικών παρατάξεων, η αίσθηση ότι δεν ελέγχουμε το τι μας συμβαίνει κ.ο.κ. Διαφορετικές, γόνιμες και συγκλίνουσες οπτικές γωνίες, πράγμα που οδηγεί στο συμπέρασμα ότι καμία απ’ αυτές δεν είναι από μόνη της η ορθή διάγνωση.

Μέσα λοιπόν στην πληθώρα των αναγνώσεων θα ξεχωρίσω μία, στην οποία ίσως δεν δόθηκε η δέουσα σημασία: ότι στη γενικότερη κρίση που εκμεταλλεύτηκε η Ακροδεξιά συνέβαλε άθελά της και η ανάδειξη της λεγόμενης «ταυτοτικής πολιτικής» (identity politics).

Ο όρος αυτός σημαίνει, συνοψίζοντας κάπως βάναυσα, ότι σε αντίθεση με τα παλιά κόμματα που προϋπέθεταν την επιλογή ανάμεσα σε δύο διαφορετικές ιδεολογικές και γενικές κατευθύνσεις, πρωταγωνιστές σήμερα είναι επιμέρους ομάδες ανθρώπων που συγκροτούν συλλογικά υποκείμενα πάνω στη βάση μιας κοινής ιδιότητας ή ταυτότητας για να διεκδικήσουν τα δικαιώματα και τον σεβασμό που δικαιούνται. Τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα, η φυλετική ταυτότητα και ορισμένες άλλες που κατασκευάζονται με βάση τις σεξουαλικές προτιμήσεις ή την έμφυλη υπόσταση.

Και πάλι γενικεύοντας, με την έλευση της ταυτοτικής πολιτικής, στο μέτρο που μέχρι τώρα τουλάχιστον δεν έχει επιτευχθεί ένας συνδυασμός ανάμεσα στους παλιούς κοινωνικούς αγώνες και τους καινούργιους, τίθεται έμμεσα ή ρητά θέμα προτεραιότητας. Παράδειγμα: φανταστείτε ένα χρηματιστηριακό γραφείο, π.χ. ένα Hedge Fund στο City του Λονδίνου ή στη Wall Street. Με βάση ποια λογική το κρίνουμε; Διότι ανήκει στο ισχύον παράδειγμα του απεχθούς νεοφιλελευθερισμού; Ή διότι στα μέλη του το ποσοστό των μαύρων και των γυναικών είναι κατώτερο από εκείνο που τους αναλογεί;

Για να έρθουμε τώρα στη στροφή προς την Ακροδεξιά –και δεν αναφέρομαι αποκλειστικά στους μικροαστούς, όπως προβλέπει η ορθόδοξη αριστερή ερμηνεία, αλλά και σε μεγάλο μέρος της εργατικής τάξης–, η έννοια της ταυτότητας έχει αποκτήσει αυξάνουσα σημασία επειδή απειλείται. Στις βιομηχανικές κοινωνίες, ο ανθρακωρύχος και ο χαλυβουργός δεν ήταν ένα απλό επάγγελμα. Ηταν μια βαθιά ριζωμένη και ισχυρή ταυτότητα.

Σήμερα, όμως, τα ανθρακωρυχεία και τα χαλυβουργεία δεν υπάρχουν πια. Οι περισσότεροι εργάτες τους είναι πλέον σκέτα άνεργοι. Μπορεί η στάση τους να χαρακτηριστεί –και είναι– λανθασμένη και πολιτικά μη ορθή, αλλά δεν πρέπει να μας εκπλήσσει το γεγονός ότι η απόφαση της πολιτείας, π.χ. να νομιμοποιήσει τους γάμους ομοφύλων, όχι μόνο δεν εκλαμβάνεται ως θετική από τους άνεργους, αλλά επιτείνει την αίσθηση ότι οι προοδευτικοί διανοούμενοι και ακτιβιστές που επί χρόνια έδωσαν τη μάχη για να απαλειφθεί το στίγμα της ομοφυλοφιλίας, τους έχουν πετάξει στα σπουπίδια. Δύσκολο να το παραδεχθούμε, αλλά σε ορισμένες περιπτώσεις τα ανακλαστικά του λαού είναι ένα περίεργο μείγμα συντήρησης και δικαιολογημένης ή τουλάχιστον εξηγήσιμης οργής.

Κάτι ανάλογο ισχύει και για την ξενοφοβία, αν κρίνουμε από το Brexit. Η πολύφερνη παγκοσμιοποίηση ωφέλησε πολλούς, αλλά εξόντωσε περισσότερους. Και ένα μεγάλο μέρος όσων κατατάσσουν εαυτούς στους χαμένους του παιχνιδιού βρίσκουν τώρα καταφύγιο στη μόνη ταυτότητα που τους απομένει: την εθνική. Την οποία δεν κατασκευάζουν εκ του μηδενός, διότι προϋπήρχε, σε κάποιες περιπτώσεις υποβιβασμένη, σε άλλες –όπως η Αγγλία– πιο ζωντανή και εν δυνάμει δηλητηριώδης· απλώς την υιοθετούν ως επιστροφή στις παλιές και κατά φαντασία καλές μέρες.

«Να ανακτήσουμε τον έλεγχο» ήταν το σύνθημα των Brexiteers, τον έλεγχο που οι λαϊκές μάζες ουδέποτε είχαν. Στην Αγγλία που ονειρεύονται οι συνεπιβάτες στο μετρό δεν θα μιλούν ακατάληπτες γλώσσες (μια εμπειρία άγνωστη για τους προνομιούχους που κυκλοφορούν με Μερσεντές), το κοινωνικό κράτος, πετσοκομμένο από τους επιβαίνοντες σε Μερσεντές, θα βοηθάει τους γηγενείς και όχι τους ξένους, και ίσως η ζωή θα βελτιωθεί όταν η επαφή με τους άλλους θα γίνεται ξανά πρόσωπο με πρόσωπο και όχι μέσω του ίντερνετ, που απαιτεί από τους ηλικιωμένους και παροπλισμένους να αποκτήσουν νέες και απρόσιτες δεξιότητες.

Συμπέρασμα: το πρόβλημα δεν επιδέχεται μία ανάγνωση και μία λύση. Για να το αντιμετωπίσουμε, όμως, πρέπει πρώτα να αναγνωρίσουμε τη σύνθετη και ενίοτε αντιφατική φύση του. Κι αυτό σημαίνει ότι ορισμένες έννοιες, πολύ της μόδας τα τελευταία χρόνια και πάντα στα χείλη των λαϊκιστών –χαρακτηριστικό παράδειγμα η γενική και αόριστη «δυσαρέσκεια»–, αποτελούν σύμπτωμα της ασθένειας και όχι θεραπεία της.

Θέματα επικαιρότητας: Σοσιαλδημοκρατία

Γιώργος Θεοτοκάς

Δύσκολος ο δρόμος του ΠΑΣΟΚ να γίνει εναλλακτικός πόλος εξουσίας

Γιώργος Θεοτοκάς, 2023-07-04

O αποκλεισμός από το ΠΑΣΟΚ-ΚΙΝΑΛ κάθε πιθανότητας συνεργασίας...

Περισσότερα

Ορντολιμπεραλισμός, κοινωνική οικονομία της αγοράς και σοσιαλδημοκρατία

Θεόδωρος Ν. Τσέκος, 2023-06-20

Υπάρχει τα τελευταία χρόνια διάχυτη σε κύκλους της Κεντροαριστεράς...

Περισσότερα

Η ακύρωση της Κεντροαριστεράς

Γιώργος Καπόπουλος, 2023-05-31

Από την Ιταλία στην Ισπανία και από τη Σουηδία στη Φινλανδία...

Περισσότερα
Γιώργος Γιαννουλόπουλος

Τι εστί σοσιαλδημοκρατία;

Γιώργος Γιαννουλόπουλος, 2022-02-05

Μετά την ήττα της υποτιθέμενης ριζοσπαστικής Αριστεράς...

Περισσότερα
Γιώργος Σιακαντάρης

Ποια σοσιαλδημοκρατία επιστρέφει το 2022;

Γιώργος Σιακαντάρης, 2022-01-08

Ο Νίκος Ανδρουλάκης και το αίτημα «ανανέωσης» είναι οι...

Περισσότερα
Νικόλας Σεβαστάκης

Η σοσιαλδημοκρατία, πάλι;

Νικόλας Σεβαστάκης, 2021-11-25

Μια ιστορία μετ’ εμποδίωνΕδώ και χρόνια ακούγεται και...

Περισσότερα
Σωτήρης Βαλντέν

Η δύσκολη επάνοδος της Σοσιαλδημοκρατίας

Σωτήρης Βαλντέν, 2021-11-16

Η εκλογική νίκη του Σολτς, απρόσμενη μέχρι πριν από μερικούς...

Περισσότερα
Γιάννης Βούλγαρης

Επιστρέφει η Σοσιαλδημοκρατία;

Γιάννης Βούλγαρης, 2021-10-23

Λίγα χρόνια πριν οι αναλυτές διαπίστωναν τον «θάνατο» της...

Περισσότερα

Άρθρα/ Ευρωπαϊκή Ένωση

Κώστας Καλλίτσης

Η εθνική μας αφωνία

Κώστας Καλλίτσης, 2024-04-14

Βαδίζουμε προς τις ευρωεκλογές συζητώντας επί παντός επιστητού,...

Κώστας Καλλίτσης

Δύο εν σειρά παράδοξα

Κώστας Καλλίτσης, 2024-04-07

Με ποια κριτήρια διαμορφώνεται η ευρωπαϊκή στρατηγική...

Θόδωρος Τσίκας

Προχωρά η ευρωπαϊκή Άμυνα, αν και με μικρά βήματα

Θόδωρος Τσίκας, 2024-03-22

Ας αρχίσουμε από τα βασικά: οι καλές εποχές πέρασαν. Η περίοδος...

Θα αυτοτραυματιστεί η Ευρώπη;

Παύλος Τσίμας, 2024-02-03

«Ευρώπη θα γίνουμε»! Στα ελληνικά ακούγεται θετικό, κάτι...

Π.Κ. Ιωακειμίδης

9+1 Ερωτήσεις - απαντήσεις για το Βέτο στην Ευρώπη

Π.Κ. Ιωακειμίδης, 2023-12-23

Είναι το πολιτικά πιο ευαίσθητο θέμα στην Ευρωπαϊκή Ένωση...

Το μπούνκερ είναι αδιαπέραστο

Γιώργος Καπόπουλος, 2023-11-18

Μια απόφαση του Συνταγματικού Δικαστηρίου της Καρλσρούης,...

Κώστας Καλλίτσης

Το διπλό χάσμα της Ευρώπης

Κώστας Καλλίτσης, 2023-11-12

Οτι η Ευρωπαϊκή Ενωση φλερτάρει με την ύφεση, δεν ήταν άγνωστο....

Σωτήρης Βαλντέν

Η νέα διεύρυνση της ΕΕ και το μέλλον της Ευρώπης

Σωτήρης Βαλντέν, 2023-09-07

Όταν πέρσι τον Ιούνιο οι ηγέτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αποφάσισαν...

Ο ΣΥΡΙΖΑ και οι ευρωεκλογές του 2024

Μανώλης Σπινθουράκης, 2023-06-28

Οπως πολύ σωστά είπε την Κυριακή ο Αλέξης Τσίπρας, το επόμενο...

Λόγια, λόγια, λόγια. Παχιά

Τάσος Παππάς, 2023-06-21

Στα ψιλά πέρασε μια πολύ ενδιαφέρουσα συζήτηση που έγινε...

Η ΑΠΟΨΗ ΕΦΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

Καμιά πατρίδα για τους μελλοθάνατους

Η ΑΠΟΨΗ ΕΦΣΥΝΤΑΚΤΩΝ, 2023-06-15

Στο πιο βαθύ σημείο της Μεσογείου, εκεί όπου η αφρικανική...

Η συμφωνία για το μεταναστευτικό στην ΕΕ κι ένα ακόμη ναυάγιο

Λευτέρης Παπαγιαννάκης, 2023-06-15

Είναι η συμφωνία του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου για το Σύμφωνο...

×
×