Ο Μίκης και το μαγικό κουτί του σύγχρονου πολιτισμού

Μυρσίνη Ζορμπά, iEidiseis, Δημοσιευμένο: 2021-09-09

zorba

Θα ήταν ευχής έργο, το ρέκβιεμ για τον Μίκη, που αυτές τις μέρες ανασυγκρότησε την πολιτισμική ενδοχώρα καθενός μας με τρόπο πολυδιάστατο και αναστοχαστικό, να μας οδηγήσει στο μέλλον πιο βαθιά στη μουσική και τα γραφτά του, σε σύνδεση με το έργο και άλλων σημαντικών δημιουργών και καλλιτεχνών της μεταπολεμικής Ελλάδας.

Ο τελευταίος αποχαιρετισμός στον Μίκη Θεοδωράκη ξετυλίχθηκε τις προηγούμενες μέρες σε ένα συγκλονιστικό πολυφωνικό ρέκβιεμ, συνοψίζοντας τη βιωμένη ιστορία και κουλτούρα της χώρας σε όλη της την έκταση, γενναιόδωρα και συμπεριληπτικά. Ενσωμάτωσε χωρίς δυσκολία μεγαλειώδεις στιγμές, δράματα του παρελθόντος, ιδιαίτερες προσωπικές αφηγήσεις, πολιτικά πάθη και πολιτισμικούς πολέμους ολόκληρης της μεταπολεμικής περιόδου.

Από μόνος του ο αποχαιρετισμός των πολλών στον Μίκη, αποτελεί ένα σπάνιο φαινόμενο διαφορετικότητας, συμμετοχικότητας και ισχυρών συμβολικών αναπαραστάσεων, που αιφνιδίασε με τη δύναμή του, ανατρέποντας τη συγκυριακή βαλτωμένη ρουτίνα στην οποία είμαστε βυθισμένοι το τελευταίο διάστημα και έφερε στο φως, με αναπάντεχη λάμψη, βαθύτερα συναισθήματα της πολιτισμικής ενδοχώρας, πρόθυμα στην κατανόηση και το διάλογο, παρότι στενά συνδεδεμένα με πολύ διαφορετικές και αντιπαρατιθέμενες ιδεολογίες, στάσεις ζωής, πολιτικές ταυτότητες.

Μήπως, αυτό αντανακλά τη δική του συνθήκη του κόσμου, που με το θάνατό του διαπέρασε το πλήθος; Και πώς μπορούμε, άραγε, να διαχειριστούμε προσεγγίζοντας το έργο, τις απόψεις και την προσωπική του πορεία, ως επιδραστικού δημιουργού και πολιτικού προσώπου, αυτό το διπλό νήμα που άπλωνε μπροστά μας, να θέτει με ένταση διαχωριστικές γραμμές και να τις υπερβαίνει, να στέκει αντιμέτωπος και να απλώνει το χέρι, να πολεμάει και να συμφιλιώνεται;

Διαβάζω ανάμεσα στα νεανικά του κείμενα εκείνο το σημαδιακό «Ελληνική μουσική έτος (περίπου) μηδέν» του 1960 (επιμ. Φ. Ηλιού, εκδ. Επιθεώρηση Τέχνης, σ. 85). Πρόκειται για κείμενο οξύ, που χάραζε ένα πυκνό πλέγμα διαχωριστικών γραμμών και το οποίο πυροδότησε έντονη συζήτηση και σύγκρουση γύρω από τα υπαρξιακά ζητήματα της ελληνικής μουσικής: τα δημοτικά τραγούδια, τις συγκρίσεις με τις αντίστοιχες μουσικές δημιουργίες των ίδιων εποχών σε άλλες χώρες, την έντεχνη ελληνική μουσική, το ρεμπέτικο τραγούδι, το κοινό, τους δημιουργούς και συνθέτες, τις εθνικές μουσικές σχολές αλλά και την καλλιτεχνική παιδεία, την Ευρώπη και την τουρκοκρατία, τους κρατικούς καλλιτεχνικούς θεσμούς, την κριτική. Πώς θα μπορούσαν, αλήθεια, όλα αυτά τα ακανθώδη ζητήματα να βρουν συναινέσεις και να μην οδηγήσουν σε έναν κατακερματισμό απόψεων με συγκρουσιακό πρόσημο; Στην κατακλείδα του άρθρου, βλέπουμε όλα τα διλήμματα να συνοψίζονται σε έναν ανθρωποκεντρικό τρόπο, στη συμπεριφορά των υποκειμένων που αυτή θα κρίνει τη συνέχεια και το αποτέλεσμα. Δεν είναι οι απαντήσεις στα παραπάνω, οι δομικές διαφωνίες και οι αντιθέσεις, αλλά η στάση που θα υιοθετήσουν οι νεότεροι μουσικοί σε ένα κορυφαίο κεντρικό δίλημμα: κομφορμισμός ή πάλη για αλλαγές στις κατευθύνσεις της μουσικής δημιουργίας και στην οργάνωση της μουσικής ζωής.

Αυτό το μοτίβο επίλυσης διαφορών και κρίσεων είναι στη διάρκεια των δεκαετιών το μοτίβο του Μίκη, που θέλει να κερδίζει τις μάχες παίρνοντας τους ανθρώπους με το μέρος του, που κάνει υπερβάσεις στα επιμέρους για να ενισχύσει το κεντρικό μέτωπο και να κερδίσει το διακύβευμα όπως ο ίδιος το ορίζει κάθε φορά. Το συναντάει κανείς και σε πολλές άλλες συγκρούσεις που ανοίγει για τα θέματα της μουσικής, καθώς ο πόλεμος δεν σταματάει ποτέ για κείνον, τα διλήμματα διαδέχονται άλλα, οι μάχες συνεχίζονται και ο στρατηγός είναι πάντοτε εκεί, παρόν, με το ίδιο σχέδιο άμυνας και επίθεσης, πάντοτε στο πεδίο της μάχης μετρώντας τους μαχητές, ποτέ κλεισμένος στο στρατηγείο με τους χάρτες.

Είναι αυτό που τον κάνει να δουλεύει δημιουργικά αλλά, όσο κι αν αποτελεί το πάθος του, να υπολογίζει με την ίδια αφοσίωση και προσοχή την οργάνωση και διαχείριση της κουλτούρας, τον τρόπο που το σήμα εκπέμπεται, τον τρόπο που το πλήθος ανταποκρίνεται, συμμετέχει και, εντέλει, κυριαρχείται συναισθηματικά από το πολιτιστικό και καλλιτεχνικό μήνυμα, τη μουσική και τις λέξεις.

Θα ήταν ευχής έργο, το ρέκβιεμ για τον Μίκη, που αυτές τις μέρες ανασυγκρότησε την πολιτισμική ενδοχώρα καθενός μας με τρόπο πολυδιάστατο και αναστοχαστικό, να μας οδηγήσει στο μέλλον πιο βαθιά στη μουσική και τα γραφτά του, σε σύνδεση με το έργο και άλλων σημαντικών δημιουργών και καλλιτεχνών της μεταπολεμικής Ελλάδας. Υπάρχει στην πολιτισμική ανάλυση αυτών των δεκαετιών ένας θησαυρός όχι μόνο γνώσης και κόπου αλλά και πρωτοβουλιών, σχεδίων, επιτευγμάτων και ματαιώσεων, που αξίζει να έχουμε κατά νου όταν σκεφτόμαστε το παρόν και το μέλλον, άλλοτε με αισιοδοξία και άλλοτε με απόγνωση. Εκεί βρίσκεται το μαγικό κουτί του σύγχρονου πολιτισμού, που μπορεί να λύσει τα μάγια και να δώσει ώθηση στα πιο τρελά μας οράματα για την οργάνωση του πολιτισμού της καθημερινής ζωής.

Θέματα επικαιρότητας: Μίκης Θεοδωράκης

Γιώργος Γιαννουλόπουλος

Ο μπροστάρης Μίκης

Γιώργος Γιαννουλόπουλος, 2021-09-18

Στις 8 Αυγούστου του 1940, ο Σεφέρης έγραψε στο ημερολόγιό...

Περισσότερα
Γιάννης Βούλγαρης

Μια χώρα που τραγουδάει ποίηση

Γιάννης Βούλγαρης, 2021-09-11

Σωστά το έγραψε ο Παύλος Τσίμας. «Ολοι κάποια στιγμή συναντηθήκαμε...

Περισσότερα
Μυρσίνη Ζορμπά

Ο Μίκης και το μαγικό κουτί του σύγχρονου πολιτισμού

Μυρσίνη Ζορμπά, 2021-09-09

Θα ήταν ευχής έργο, το ρέκβιεμ για τον Μίκη, που αυτές τις...

Περισσότερα
Αντώνης Λιάκος

Ο μουσικός λαός και ο πολιτικός λαός

Αντώνης Λιάκος, 2021-09-05

Ο Θάνατος γράφει την ιστορία των ανθρώπων, ανασυνθέτοντας...

Περισσότερα
Αντώνης Λιάκος

Ο μουσικός λαός και ο πολιτικός λαός

Αντώνης Λιάκος, 2021-09-05

Ο Θεοδωράκης δεν πειραματιζόταν στο στούντιο αλλά στα κατάμεστα...

Περισσότερα

Τα μεγάλα μεγέθη

Παύλος Τσίμας, 2021-09-04

Έτσι καθώς πλέουμε, από το πρωί της Πέμπτης, στον ωκεανό...

Περισσότερα

Μίκης Θεοδωράκης: Ηχώ

Μιχάλης Τσιντσίνης, 2021-09-03

Στην Ελλάδα, ακόμη και οι άθεοι είναι ορθόδοξοι άθεοι. Μπορεί...

Περισσότερα

Άρθρα/ Πολιτική

Σόσιαλ μίντια και φενάκες εν αφθονία

Παντελής Μπουκάλας, 2024-02-20

Από τον πλατωνικό «Φαίδρο» διδαχτήκαμε να είμαστε επιφυλακτικοί...

Γιατί υποχώρησε το κράτος δικαίου στην Ελλάδα;

Παύλος Ελευθεριάδης, 2024-02-17

Το ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 7ης Φεβρουαρίου...

Θανάσης Θεοχαρόπουλος

Στροφή σε ένα νέο, υγιές παραγωγικό μοντέλο

Θανάσης Θεοχαρόπουλος, 2024-02-15

Η κυβέρνηση της ΝΔ μετά τις εκλογές και το 41%, που το θεώρησε...

Δημοκρατική αφύπνιση

Λάμπρος Αθανάσιος Τσουκνίδας, 2024-02-11

Να που φτάσαμε να πρέπει να (ξανα)μάθουμε να κουβεντιάζουμε...

Γιώργος Σιακαντάρης

Μια συζήτηση: Αγαθούληδες ή πονηρούληδες;

Γιώργος Σιακαντάρης, 2024-02-11

Η προγραμματισμένη συζήτηση της Έφης Αχτσιόγλου, του Διονύση...

Εξωτερική πολιτική σε έναν απρόβλεπτο κόσμο

Λουκάς Τσούκαλης, 2024-02-10

Το παγκόσμιο οικοδόμημα στην εποχή της αμερικανικής παντοδυναμίας...

Ένας νέος αστερισμός;

Παύλος Τσίμας, 2024-02-10

Το βράδυ των εκλογών του 1981- αφηγείται ο Μίμης Ανδρουλάκης...

Πάνος Σκοτινιώτης

Ζητείται εναλλακτική

Πάνος Σκοτινιώτης, 2024-02-09

Σε λίγες ημέρες συμπληρώνονται 68 χρόνια από τις εκλογές...

Δημήτρης Χατζησωκράτης

120 ημέρες πριν τις ευρωεκλογές

Δημήτρης Χατζησωκράτης, 2024-02-09

Όλες οι δημοσκοπήσεις στο τέλος Ιανουαρίου καταγράφουν...

Τα τουρνικέ στο μουσείο της Μεταπολίτευσης

Αλέξης Παπαχελάς, 2024-02-04

Πριν από αρκετό καιρό, στην προηγούμενη θητεία του, ο πρωθυπουργός...

Αλήθειες και μύθοι για το πακέτο Μπλίνκεν

Βασίλης Νέδος, 2024-02-04

Δεν έχουν ακόμη συμπληρωθεί παρά λίγες ημέρες από τη στιγμή...

Συνταγή της καταστροφής

Σταύρος Αραχωβίτης, 2024-02-04

Αυτές τις μέρες οι αγρότες βρίσκονται σε ένα πρωτόγνωρο...

×
×