Η δικαστική ανεξαρτησία

Χριστόφορος Αργυρόπουλος, Τα Νέα, Δημοσιευμένο: 2021-12-18

χριστόφορος αργυρόπουλος (1)

Η ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης έγκειται στην απαγόρευση κάθε αναμείξεως άλλων κρατικών οργάνων και κάθε αθέμιτη παρέμβαση τρίτων στην άσκηση του έργου της, που αποτελεί το «σοβαρότερο και σπουδαιότερο από όσα εκτελούνται στην πολιτεία».1 Διότι στα δικαστήρια ανατίθεται η τήρηση της νομιμότητας και η προστασία των δικαιωμάτων των πολιτών. Ιδιαίτερα στις ποινικές δίκες η δικαστική ανεξαρτησία συνέχεται με τη συνειδητή δέσμευση του δικαστή στον νόμο, αφού οι αποφάσεις που εκδίδονται αφορούν το υπέρτατο αγαθό της προσωπικής ελευθερίας.2

2. Οι αποφάσεις των ποινικών δικαστηρίων χαρακτηρίζονται ως «τόλμημα της συνείδησης του δικαστή».3 Απαιτούν την πνευματική και ηθική έξαρσή του και την αντίστασή του απέναντι στην επιβουλή της πολιτικής εξουσίας (του «ενιαίου κέντρου», που απαρτίζουν οι δύο άλλες κρατικές εξουσίες, η νομοθετική και η εκτελεστική - κυβερνητική), όσο και των «ιδιωτικών εξουσιών», που κινούνται από έναν απροκάλυπτο εγωισμό που αγνοεί το χρέος της αλληλεγγύης. Η δικαστική εξουσία, όμως, δεν ασκεί πολιτική, δεν επιδιώκει δικούς της υποκειμενικούς σκοπούς. Ο δικαστής έχει ελευθερία γνώμης, αλλά μόνο στο πλαίσιο της δικαιοδοτικής τελολογίας, όπως ακριβώς ορίζει ο νόμος. Οποιαδήποτε άλλη «σκοπιμότητα» όπως και οι προσωπικές πεποιθήσεις ή προκαταλήψεις του δικαστή είναι ασύμβατες με την ασφάλεια που οφείλει να παρέχει το δίκαιο, το οποίο λειτουργεί με «αντίληψη ισότητας και δικαιοσύνης» απέναντι σε όλους και χάριν της ειρηνικής συμβίωσης ελεύθερων πολιτών.

3. Ο δικαστικός θεσµός είναι τόσο αναγκαίος, ώστε πρέπει να είναι και να φαίνεται υπεύθυνος, αμερόληπτος και αδέκαστος. Διότι έχει ανάγκη από την κοινωνική νομιμοποίηση, την εμπιστοσύνη των πολιτών. Οι κατά παράδοση προσπάθειες χειραγώγησης της Δικαιοσύνης, είτε από τις απαιτήσεις της «κοινής γνώμης» είτε σύμφωνα με πολιτικές «εντολές», είναι απαράδεκτες όσο και οι απόπειρες αθέμιτου επηρεασμού των λειτουργών της. Ο δικαστής έχει συνείδηση ότι ασκεί ένα κοινωνικά κρίσιμο λειτούργημα με προσωπική αξιοπρέπεια και «βασανιζόμενη συνείδηση» και γιʼ αυτό οφείλει να υπερβεί τις προδιαθέσεις του και να πλεύσει αντίθετα προς τα εκάστοτε «ρεύματα».4 Καλείται, όμως, να αξιοποιήσει το «απόθεμα κοινωνικής συναίνεσης που βρίσκεται θησαυρισμένο στο Σύνταγμα».5 Η δικαιοκρατική αρχή απορρίπτει τόσο τον δικαστικό «ακτιβισμό» που εκφράζει εξουσιαστική διάθεση και θεσμική υπέρβαση όσο και τον ελλιπή ή άτολμο έλεγχο της συνταγματικότητας των νόμων.

4. Η δικαστική λειτουργία αποτελεί θεσμικό αντίβαρο στην πολιτική εξουσία. Το Σύνταγμα αντιτάσσει απέναντι στην πολιτική κυριαρχία της πλειοψηφίας ένα σύστημα ορίων και εγγυήσεων και έτσι προσφέρει στη σφαίρα της πολιτικής έναν άνετο χώρο έκφρασης και διαμόρφωσης κυβερνητικών πολιτικών στο όνομα της δημοκρατικής αρχής.6 Ταυτόχρονα το δικαίωμα δικαστικής προστασίας, ακρόασης και ισηγορίας ενισχύει τα ουσιαστικά δικαιώματα και επιβάλλει μια δίκαιη και ασφαλή έννομη τάξη.

5. Η ανεξαρτησία της δικαιοδοτικής εξουσίας αποτελεί προϋπόθεση έλλογης και σύννομης λειτουργίας της. Η υποχρέωση ειδικής και εμπεριστατωμένης αιτιολογίας και το σύστημα των ενδίκων μέσων αποτελούν εσωτερικά μέσα ορθότητας των δικανικών κρίσεων. Η κριτική που ασκείται από τη νομική επιστήμη, αλλά και τους ενδιαφερόμενους, αλλά «ενήμερους», πολίτες, είναι θεμιτή και κινείται στην ίδια κατεύθυνση. Απορρέει από την αρχή της νομιμότητας. Στο κράτος δικαίου «δεν χρειάζεται περισσότερη εξουσία απʼ όσο είναι απαραίτητη, ούτε λιγότερη ελευθερία απʼ όσο είναι εφικτή».7

Θέματα επικαιρότητας: Δικαιοσύνη

Η ατιμωρησία των ελίτ

Τάσος Παππάς, 2024-04-01

Αντιγράφω από τη στήλη «ΕΝΑ ΒΛΕΜΜΑ» στις Νησίδες της «Εφημερίδας...

Περισσότερα

Καθημερινότητα και Χιλιετίες

Δημήτρης Ψυχογιός, 2023-09-12

Τα επιχειρήματα για το μέγεθος της καταστροφής, ότι «τόσο...

Περισσότερα
Αντώνης Λιάκος

Η Δικαιοσύνη και το βάρος της Ιστορίας

Αντώνης Λιάκος, 2023-06-13

Υπάρχει μια υπόθεση που έχει γαγγραινιάσει εκεί στη Θεσσαλονίκη,...

Περισσότερα
Γιώργος Γιαννουλόπουλος

Αλλο το δίκιο και άλλο το δικαίωμα

Γιώργος Γιαννουλόπουλος, 2023-04-14

Η ετυμολογία των λέξεων δεν είναι μόνο μια μάλλον σχολαστική...

Περισσότερα
Λευτέρης Παπαγιαννάκης

Υπέρ της ανεξαρτησίας

Λευτέρης Παπαγιαννάκης, 2023-02-01

Από την έναρξη της διαδικασίας για την πρόταση δυσπιστίας...

Περισσότερα
Διονύσης Τεμπονέρας

Ο Άρειος Πάγος, τα funds και το δίκαιο της ανάγκης

Διονύσης Τεμπονέρας, 2023-01-29

H Ολομέλεια του Αρείου Πάγου συνεδρίασε την περασμένη Πέμπτη...

Περισσότερα
Γιώργος Σωτηρέλης

Συνταγματική αποτίμηση και θεσμικές προεκτάσεις της ομόθυμης καταδίκης της γνωμοδότησης Ντογιάκου

Γιώργος Σωτηρέλης, 2023-01-16

Α. Η γνωμοδότηση Ντογιάκου αποτελεί αναμφισβήτητα μια από...

Περισσότερα
Γιάννης Δρόσος

Η γνώμη και τα πράγματα

Γιάννης Δρόσος, 2023-01-15

Το θέμα δεν είναι κυρίως νομικό. Η γνωμοδότηση 1/2023 του εισαγγελέα...

Περισσότερα

Άρθρα/ Πολιτική

Εγκλήματα διαρκείας στη Ράφα

2024-05-29

Τραγικό λάθος ο κυριακάτικος βομβαρδισμόςκαταυλισμού...

Σωτήρης Βαλντέν

Η Βόρεια Μακεδονία και τα όρια της πολιτικής της ισχύος

Σωτήρης Βαλντέν, 2024-05-26

Εν μέσω πολλαπλών διεθνών και περιφερειακών κρίσεων, μερικές...

Στέργιος Καλπάκης

Τα πολλά πρόσωπα της υποκρισίας και της ανευθυνότητας

Στέργιος Καλπάκης, 2024-05-25

Άλλοτε πολέμιοι της Συμφωνίας, σήμερα ομνύουν στην τήρησή...

Θανάσης Θεοχαρόπουλος

Ισχυρή προοδευτική λύση διακυβέρνησης απέναντι στη ΝΔ

Θανάσης Θεοχαρόπουλος, 2024-05-21

Θεωρώ ότι υπάρχει κοινωνικό αίτημα του προοδευτικού κόσμου...

Νίκος Κοτζιάς

H σημασία της συμφωνίας των Πρεσπών

Νίκος Κοτζιάς, 2024-05-19

Η συμφωνία των Πρεσπών έλυσε έναν γόρδιο δεσμό με θάρρος....

Ο ιπτάμενος δίσκος

Παύλος Τσίμας, 2024-05-18

Τι είναι η μεταπολίτευση; Μια εορταστική στιγμή, εκείνο...

Θόδωρος Τσίκας

Το καλό κλίμα είναι θετικό, αλλά χρειάζεται και επίλυση

Θόδωρος Τσίκας, 2024-05-13

Η συνάντηση Ερντογάν-Μητσοτάκη στην Άγκυρα πήγε θετικά,...

Είναι επείγουσα ανάγκη να υπερασπιστούμε την Συμφωνία των Πρεσπών

Νίκος Κοτζιάς, 2024-05-05

Ας κινητοποιηθούμε όλοι για να υπερασπιστούμε την Συμφωνία...

Γιατί ανεβαίνει η ακροδεξιά;

Παύλος Τσίμας, 2024-04-27

Που είναι πιθανότερο να συναντήσει κανείς μετανάστες στον...

Όχι κύριε Νετανιάχου

Όχι κύριε Νετανιάχου

2024-04-26

Ο γερουσιαστής και ακτιβιστής Μπέρνι Σάντερς, (την ώρα που...

Τα τανκς με τα γαρίφαλα

Γιώργος Καπόπουλος, 2024-04-26

Πριν από πενήντα χρόνια η Λισαβόνα μόλις ξυπνούσε και όσοι...

Το χαλί

Μιχάλης Μητσός, 2024-04-24

Aυτοί οι μπαγάσηδες οι δικαιωματιστές παντού έχουν διεισδύσει...

×
×