Ακυρα τα συμβόλαια της μονής

Μιχάλης Σταθόπουλος, Αυγή της Κυριακής, Δημοσιευμένο: 2008-10-05

Στην υπόθεση των κτηματικών συναλλαγών της Μονής Βατοπεδίου σε σχέση με τη λίμνη Βιστονίδα ανακύπτουν τα ερωτήματα (πέρα από τις τυχόν ποινικές ευθύνες), αν η μονή είχε ιδιοκτησιακά δικαιώματα στη λίμνη και τις παραλίμνιες περιοχές και αν ήταν νόμιμες οι ανταλλαγές που έγιναν με ακίνητα του Δημοσίου.

1 Η μονή επικαλείται βυζαντινά χρυσόβουλα, που όμως δεν μπορεί να έχουν σήμερα καμιά ισχύ ως τίτλοι ιδιοκτησίας.

Αν αναγνωρίζονταν ως τέτοιοι στο βυζαντινό δίκαιο, δεν είναι καθόλου αυτονόητο ότι την αναγνώριση αυτή αποδέχθηκε και η επόμενη κρατική κυριαρχία στην περιοχή (η οθωμανική) και, ιδίως, αν οι ιδιοκτησιακές σχέσεις έμειναν αδιατάρακτες υπό το νομοθετικό καθεστώς του νέου ελληνικού κράτους.

Η έρευνα του κύρους των βυζαντινών χρυσόβουλων στη νεότερη εποχή είναι, πάντως, περιττή, εφόσον η μονή δεν ασκούσε στην εποχή αυτή νομή στις αμφισβητούμενες εκτάσεις (πολύ περισσότερο, μάλιστα, αν ανεχόταν τη νομή εκεί εγκατεστημένων προσφύγων). Η όψιμη διεκδίκηση των ακινήτων, που βρίσκεται σε αντίφαση με προηγηθείσα μακροχρόνια απραξία, συνεπάγεται (ανεξάρτητα από άλλους λόγους απώλειας της ιδιοκτησίας) κατά το αστικό μας δίκαιο πλήρη αποδυνάμωση του τυχόν προϋπάρχοντος δικαιώματος.

2 Γράφτηκε ότι η μονή, αν δεν δικαιωθεί ως προς το ιδιοκτησιακό στη Ελλάδα, θα μπορεί να προσφύγει στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, όπως είχαν προσφύγει μονές μετά το νόμο Τρίτση του 1987 και δικαιώθηκαν. Αποσιωπάται, όμως, ότι ο λόγος για τον οποίο δικαιώθηκαν τότε οι μονές ήταν μόνο το ότι ο νόμος Τρίτση δεν τους αναγνώριζε το δικαίωμα να αποδεικνύουν την ιδιοκτησία τους όχι μόνο βάσει τίτλων αλλά και βάσει πολυχρόνιας νομής, όπως ισχύει κατά τα λοιπά στην ελληνική έννομη τάξη. Αν η μονή ούτε ισχυρούς τίτλους ούτε μακροχρόνια νομή έχει υπέρ εαυτής, δεν την ωφελεί η επίκληση της απόφασης του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου.

3 Τα παραπάνω ισχύουν για την παραλίμνια έκταση των 27.000 στρεμμάτων. Γιατί η ίδια η λίμνη και, άρα, οι όχθες της είναι κοινόχρηστο πράγμα και, επομένως, εκτός συναλλαγής. Δεν μπορούσε να μεταβιβασθεί.

Η μονή, όμως, μεταβίβαζε, παράνομα, τμηματικά κάθε φορά και ορισμένα χιλιοστά της κοινόχρηστης λίμνης!

Το συμπέρασμα είναι ότι τα συμβόλαια ανταλλαγής τμημάτων της λίμνης και της παραλίμνιας περιοχής με ακίνητα του Δημοσίου είναι αυτοδικαίως άκυρα στο μέτρο που η μονή προσέφερε ακίνητα που δεν της ανήκαν, αλλά και λόγω κοινοχρησίας (ως προς τη λίμνη).

Η ακυρότητα σημαίνει ότι η μονή δεν απέκτησε τα ακίνητα του Δημοσίου, αλλά ούτε και η υπεράκτια εταιρεία που αγόρασε ένα από τα ανταλλαγέντα από τη μονή αντί 41.000.000 ευρώ, αφού δεν μπορούσε να αποκτήσει ακίνητο από μη κύριο, ανεξάρτητα από την καλή ή κακή πίστη της.

4 Οι πράξεις της διοίκησης (υπουργικές αποφάσεις κ.λπ.), στο μέτρο που αναγνωρίζουν ανύπαρκτη κυριότητα της μονής είναι (πέρα από τις τυχόν ποινικές ευθύνες) παράνομες και πρέπει να ανακληθούν.

Η ανάκληση, λόγω της πολιτικής βαρύτητας του θέματος, θα μπορούσε να προβλεφθεί και με νόμο. Αν η υπουργική έγκριση είναι προϋπόθεση του κύρους της ανταλλαγής και όχι μόνο εσωτερική διαδικασία που ενδεχομένως δημιουργεί πειθαρχική ή ποινική ή αστική (προς αποζημίωση) ευθύνη (ζήτημα που δεν μπορεί να εξεταστεί εδώ), η ανάκλησή της θα είναι πρόσθετος λόγος ακυρότητας της ανταλλαγής.

5 Υπάρχει, όμως, και άλλος, αυτοτελής λόγος ακυρότητας της ανταλλαγής: Η υπέρμετρη δυσαναλογία της αξίας των ανταλλαγέντων ακινήτων εις βάρος του Δημοσίου (όχι σε βάρος ιδιώτη, όπου δικαιολογείται μεγαλύτερη ανοχή στη δυσαναλογία). Το Δημόσιο εκπροσωπεί το γενικό συμφέρον και δεν δικαιούται να χαρίζει τη δημόσια περιουσία. Συμβάσεις όπου υπάρχει έντονο το δημόσιο συμφέρον πρέπει να αντιμετωπίζονται με μεγαλύτερη αυστηρότητα.

Ανταλλαγή που επιφέρει στο Δημόσιο πολλαπλάσιες απώλειες από το όφελος που αποκομίζει είναι αντικειμενικά καταπλεονεκτική και δεν γίνεται ανεκτή από τις κρατούσες στην κοινωνία αντιλήψεις περί ηθικής και δημόσιας τάξης, από αυτό δηλαδή που ο αστικός μας κώδικας ονομάζει χρηστά ήθη. Είναι μια από τις περιπτώσεις όπου η ηθική εισέρχεται στο δίκαιο. Συνέπεια της αντίθεσης μιας σύμβασης στα χρηστά ήθη είναι η αυτοδίκαιη ακυρότητά της.

6 Υστερα από τα παραπάνω, αυτό που η πολιτεία μπορεί και, κατά τη γνώμη μου, οφείλει να πράξει, είναι:

*Να ασκήσει αγωγή αναγνώρισης της ακυρότητας των ανταλλαγών από το δικαστήριο, θεσπίζοντας ενδεχομένως με νόμο (γι’ αυτήν την περίπτωση και για άλλες όμοιες περιπτώσεις εξαιρετικής φύσης, με έντονο το δημόσιο συμφέρον) επιτάχυνση της σχετικής διαδικασίας, π.χ. εκδίκαση κατά προτεραιότητα, ίσως απευθείας από το εφετείο, όπως αντίστοιχα προβλέπεται ήδη και για ποινικές δίκες.

*Ευκταίο, φυσικά, θα ήταν (ιδίως γι’ αυτούς που αγαπούν το Αγιο Ορος και κήδονται του κύρους του) να δεχθεί η μονή την οικειοθελή και χωρίς δίκες σύμπραξή της με το Δημόσιο στην ανάκληση των ανταλλαγών με νέα συμβολαιογραφική πράξη και να επιστρέψει στους τρίτους αγοραστές τα εισπραχθέντα τιμήματα. Ετσι θα επανερχόμασταν στην αφετηρία, δηλαδή στο αν και ποια δικαιώματα έχει η μονή στη Βιστονίδα.

*Να ανακαλέσει (η Πολιτεία) τις διοικητικές πράξεις αναγνώρισης της ιδιοκτησίας της μονής σε όσες περιπτώσεις πράγματι δεν υπάρχει ή είναι αμφίβολη η ιδιοκτησία της, ανάκληση που θα μπορούσε, όπως ειπώθηκε, να προβλεφθεί και με νόμο. Θα είναι, τότε, θέμα της μονής να προσφύγει ενδεχομένως στα δικαστήρια, αν νομίζει ότι έχει ιδιοκτησιακά δικαιώματα περισσότερα από όσα δέχεται το Δημόσιο.

7 Μια τελευταία παρατήρηση ειδικά για την ποινική πλευρά του ζητήματος: Η διεξαγόμενη δικαστική διερεύνηση για αναζήτηση ποινικών ευθυνών μπορεί και πρέπει, νομίζω, να συμπεριλάβει και εξέταση ως μαρτύρων των υπουργών και υφυπουργών που αποδέχθηκαν εισηγήσεις των εμπλεκόμενων στην υπόθεση Συμβουλίων.

Το Σύνταγμα απαγορεύει την εξέτασή τους ως υπόπτων και όχι ως μαρτύρων που μπορεί να διαλευκάνουν την υπόθεση. Αν από τη μαρτυρική κατάθεσή τους προκύψουν ενδείξεις ευθύνης τους, τότε και μόνο τότε οι δικαστικές αρχές οφείλουν να διαβιβάσουν το σχετικό φάκελο στη Βουλή.

* Ο ΜΙΧΑΛΗΣ ΣΤΑΘΟΠΟΥΛΟΣ είναι ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών.

Θέματα επικαιρότητας: Εκκλησία -Κράτος

Το δικαίωμα στην ανυπακοή δεν ισχύει για όλους

Τάσος Παππάς, 2021-01-09

«Εμείς ανυπακοή, η κυβέρνηση ανοχή». Αυτό είναι το μήνυμα...

Περισσότερα
Νίκος Μουζέλης

Οταν η Εκκλησία απογοητεύει

Νίκος Μουζέλης, 2020-06-13

Α. Οταν μετά τον θάνατο του Τζορτζ Φλόιντ ο αρχιεπίσκοπος...

Περισσότερα

Θεομπαίχτες με ράσα και πολιτικά ρούχα

Τάσος Παππάς, 2020-05-19

Τρεις αφορισμοί σε μισή ώρα είναι ασφαλώς σπουδαία επίδοση,...

Περισσότερα

Η πεπαλαιωμένη Ορθοδοξία μας

Νίκος Δήμου, 2020-03-22

Τι θα γίνει με την Εκκλησία μας;Δύο χιλιάδες χρόνια πέρασαν...

Περισσότερα
Γιώργος Σιακαντάρης

Διαχωρίζεται η Εκκλησία από τη θρησκεία;

Γιώργος Σιακαντάρης, 2020-03-22

Πολλοί μέμφονται την ελληνική Ορθόδοξη Εκκλησία γιατί...

Περισσότερα
Σταύρος Ζουμπουλάκης

Επιδημία,θεία κοινωνία και μετάληψη

Σταύρος Ζουμπουλάκης, 2020-03-14

Ο ΦΟΒΟΣ ΤΗΣ ΕΠΙΔΗΜΙΑΣ COVID-19 πλάκωσε τη ζωή μας και μαύρισε...

Περισσότερα

Η ευθύνη μας προς τον πλησίον

Σταύρος Τζίμας, 2020-03-13

H Εκκλησία της Ελλάδος αναλαμβάνει μεγάλη ευθύνη τούτες...

Περισσότερα

Ειδικοί και «ειδικοί» της συμφοράς

Τάσος Παππάς, 2020-03-12

Ποιον πρέπει να εμπιστευθούμε για να αντισταθούμε στην...

Περισσότερα

Άρθρα/ Πολιτική

Το δίλημμα της Τεχεράνης

Γιώργος Καπόπουλος, 2024-04-08

H ηγεσία της Ισλαμικής Δημοκρατίας βρίσκεται σε ένα άβολο...

Πώς απαντούν στην Ακροδεξιά τα άλλα κόμματα

Ξένια Κουναλάκη, 2024-04-04

Aπό την εποχή της ανόδου της Χρυσής Αυγής τα συστημικά κόμματα...

Η ατιμωρησία των ελίτ

Τάσος Παππάς, 2024-04-01

Αντιγράφω από τη στήλη «ΕΝΑ ΒΛΕΜΜΑ» στις Νησίδες της «Εφημερίδας...

Το νέο τουρκικό παζλ

Βαγγέλης Αρεταίος, 2024-04-01

Η «έκπληξη του CHP», όπως λένε από χθες το βράδυ Τούρκοι αναλυτές,...

Θόδωρος Τσίκας

Τουρκία: διαμαρτυρία για οικονομία και φθορά εξουσίας

Θόδωρος Τσίκας, 2024-04-01

Ακόμα μια φορά, η οικονομία έπαιξε ρόλο στις πολιτικές εξελίξεις....

Διονύσης Τεμπονέρας

Άνθρακες ο θησαυρός της αύξησης του κατώτατου μισθού

Διονύσης Τεμπονέρας, 2024-03-28

Ανακοινώνεται στο υπουργικό συμβούλιο η αύξηση του κατώτατου...

Κουράστηκαν να λιβανίζουν

Τάσος Παππάς, 2024-03-26

Οταν τα μέσα ενημέρωσης όλων των κατηγοριών είναι ιμάντες...

Κώστας Καλλίτσης

Η κυριαρχία της Ν.Δ

Κώστας Καλλίτσης, 2024-03-23

Κάτι, αλήθεια, συμβαίνει εδώ; Μια πρόχειρη απάντηση θα ήταν...

Μερικές σκέψεις για τον «νέο κύκλο» του ΣΥΡΙΖΑ

Θανάσης Καρτερός, 2024-03-17

Για να πούμε την αλήθεια, δεν είναι εύκολο να συνηθίσει...

Πανηγυρίζοντας επί των ερειπίων του ΕΣΥ

Παντελής Μπουκάλας, 2024-03-17

Σημείο πρώτο: Με τις λέξεις μπορούμε να κάνουμε οτιδήποτε:...

Αναπάντητα ερωτήματα για τα ιδιωτικά πανεπιστήμια

Γιώργος Σωτηρέλης, 2024-03-06

Α. Από την αρχή της συζήτησης για την νομοθετική αναγνώριση...

Ελληνικό παράδοξο

Γιώργος Καπόπουλος, 2024-03-03

Από την ένταξη της χώρας μας στο ΝΑΤΟ μαζί με την Τουρκία...

×
×