Το λάθος δημοψήφισμα

Η ιδέα για τη διεξαγωγή δημοψηφίσματος σχετικά με τους όρους/ προϋποθέσεις επίτευξης συμφωνίας με τους εταίρους μας έχει επανέλθει στο προσκήνιο. Πρόκειται για μια πέρα για πέρα λάθος ιδέα και για πάρα πολλούς λόγους. Πρώτα απ’όλα το δημοψήφισμα είναι γενικά ένας εσφαλμένος τρόπος λήψης πολιτικών αποφάσεων με δύο ίσως οριακές εξαιρέσεις: την περίπτωση ‘οπου το ερώτημα που τίθεται για απάντηση μπορεί να συμπυκνωθεί σε ένα μονολεκτικό «Ναι» ή «Όχι» (π.χ. μορφή του πολιτεύματος- βασιλεία ή δημοκρατία) ή για τοπικά, περιφερειακά θέματα όπου οι πολίτες γνωρίζουν τα προβλήματα σε βάθος και μπορούν συνεπώς να τοποθετηθούν (αν και στην περίπτωση ακόμη αυτή είναι αμφίβολο εάν η τοποθέτηση θα ήταν απαλλαγμένη από δημαγωγικές επιρροές, ιδιαίτερα στην Ελλάδα). Σ’όλες τις άλλες περιπτώσεις το δημοψήφισμα ως διαδικασία λήψης αποφάσεων υπονομεύει τη σύγχρονη αντιπροσωπευτική κοινοβουλευτική δημοκρατία. Άλλωστε είναι γνωστό ότι ιστορικά αυταρχικοί ηγέτες έκαναν εκτεταμένη χρήση ή μάλλον κατάχρηση του δημοψηφίσματος. Η σύγχρονη τεχνολογία (διαδίκτυο, κ.α.) προσφέρει αρκετούς εναλλακτικούς τρόπους άμεσης συμμετοχής του πολίτη στη διαδικασία διαμόρφωσης των πολιτικών επιλογών. Αλλά οι αποφάσεις θα πρέπει να λαμβάνονται με ορθολογικό τρόπο από τα κοινοβουλευτικά σώματα.

Επομένως εάν οι προτείνοντες το δημοψήφισμα σκέπτονται να θέσουν για ψήφο το ευθύ αν και εξόχως επικίνδυνο ερώτημα «εντός ή εκτός του ευρώ» τότε το δημοψήφισμα έχει νόημα. Ως επιλογή είναι σαφής αλλά μπορεί να είναι και ολέθρια. Αλλά και και με οποιοδήοτε άλλο ερώτημα/δίλημμα ένα δημοψήφισμα μπορεί να οδηγήσει σε καταστροφικό. αποτέλεσμα. Όπως έχει διαπιστωθεί από την ευρωπαϊκή εμπειρία σ’ένα δημοψήφισμα άλλο ερώτημα τίθεται για απάντηση και σε εντελώς διαφορετικό απαντούν κατά κανόνα οι πολίτες. Κυρίως εκφράζονται αρνητικά διαμορφώνοντας τη στάση τους ανάλογα με την οξύτητα των προβλημάτων της συγκυρίας αλλά και τις εντυπώσεις της στιγμής. Ακόμη, η λεκτική διατύπωση (wording) του ερωτήματος είναι ένας καθοριστικός παράγοντας στη διαμόρφωση της απάντησης θέτοντας ανυπέρβλητα διλήμματα ή ακόμη και ενοχικές επιλογές. Είναι ως εάν να ρωτάτε τον πολίτη, « έχετε σταμτήσει να δέρνετε τη γυναίκα σας ;». Είτε η απάντηση είναι ναι είτε όχι είστε ένοχος. Επιπλέον στις περισσότερες περιπτώσεις η έκβαση ενός δημοψηφίσματος καταλήγει σε αποτελέσματα που δεν είναι εύκολα διορθώσιμα σε περίπτωση αλλαγής συνθηκών ή αντιλήψεων. Επομένως ας εγκαταλειφθούν οι σχετικές σκέψεις για δημοψήφισμα. Είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα οδηγήσει σε ανεπιθύμητες ή καταστροφικές επιλογές και συνέπειες( π.χ.κατάρρευση οικονομίας) ανεξαρτητα από τις οποιεσδήποτε προθέσεις .