Η διαδικασία μετασχηματισμού του ΣΥΡΙΖΑ - Προοδευτική Συμμαχία σʼ ένα σύγχρονο και μαζικό κόμμα της αριστερής προοδευτικής παράταξης προϋποθέτει συγκεκριμένες απαντήσεις σε τρία βασικά ερωτήματα: Τι κάναμε; Τι θέλουμε να κάνουμε; Τι κόμμα θέλουμε να είμαστε; Με άλλα λόγια, αποτίμηση της κυβερνητικής εμπειρίας, προγραμματικές θέσεις για το αύριο, μοντέλο κόμματος. Ερωτήματα που ναι μεν συνδέονται μεταξύ τους, αλλά και το καθένα έχει την αυτονομία του στη συζήτηση που γίνεται, διαφορετικά χαρακτηριστικά και βαρύτητα. Ειδικά, όταν στη διακυβέρνηση της χώρας βρίσκεται πλέον η ΝΔ με μια νεοφιλελεύθερη και υπερσυντηρητική ατζέντα. Οπότε, το περιεχόμενο της συζήτησης και οι απαντήσεις που θα δώσουμε θα πρέπει να υπηρετούν τον στόχο μας για μια νέα προοδευτική κοινωνική και πολιτική πλειοψηφία.

Μια οικονομία μεγεθύνεται με δύο τρόπους: Με την αύξηση του εργατικού δυναμικού και την αύξηση της παραγωγικότητας. Οσον αφορά το πρώτο, οι δημογραφικές εξελίξεις στη χώρα είναι αρνητικές, ο πληθυσμός γενικά και ιδιαίτερα όσοι θα είναι σε ηλικίες εργασίας, μειώνονται.

Εφόσον δεν αναστραφεί ριζικά αυτή η τάση, οικονομική μεγέθυνση μπορεί να προέλθει μόνο από την άνοδο της παραγωγικότητας. Η οποία είναι συνάρτηση (α) επενδύσεων σε σύγχρονες τεχνολογίες, (β) επαρκούς καταρτισμένου ανθρώπινου δυναμικού που θα αξιοποιήσει αυτές τις επενδύσεις αποδοτικά.

Δημοσιεύτηκε πρόσφατα στην «Εφημερίδα των Συντακτών» ένα άρθρο του Χρήστου Λάσκου με τίτλο «ΣΥΡΙΖΑ: δυο-τρία πράγματα που ξέρω γι’ αυτό», το οποίο και διάβασα με τη δέουσα προσοχή, όπως πάντα. Για όσους δεν έτυχε να το πάρει το μάτι τους, το θέμα ήταν οι κινήσεις και οι συζητήσεις μέσα στον ΣΥΡΙΖΑ εν όψει του συνεδρίου που θα καθορίσει την πολιτική φυσιογνωμία του κόμματος.

Η πρόθεσή μου όμως δεν είναι να συμβάλω στη συζήτηση. Γιατί αυτό που κίνησε την προσοχή μου ήταν η εξής φράση που αφορά την Αριστερά γενικότερα και όχι μόνο τον ΣΥΡΙΖΑ: «Δεν θεωρώ στην αριστερή πολιτική ως κριτήριο “αλήθειας” την “επιτυχία”».

Μπήκαμε στο 2020 με την αίσθηση ότι αφήνουμε πίσω τη δεκαετία της κρίσης. Καιρός του αναστοχασμού. Τι απομένει σήμερα από όλα εκείνα; Μεταξύ άλλων, το βαθύ ίχνος πάνω σε μια ολόκληρη γενιά, των συνομηλίκων 30άρηδων-40άρηδων, που όπως γράφει στο πρόσφατο μυθιστόρημά του ένας από εμάς: «Νομίζαμε πως ήμασταν ήρωες από ταινία του Γούντι Αλεν ή της Σούζαν Μπίερ – ποτέ του Κεν Λόουτς» (Ιάκωβος Ανυφαντάκης, «Κάποιοι άλλοι», Πατάκης, 2019).

Μια γενιά που έφτασε στην παραγωγική της ηλικία σε συνθήκες που της επέτρεπαν να φαντάζεται το μέλλον σαν κάτι σουρεάλ και ανάλαφρο, γεμάτο τζαζ και βιβλία, μικρονευρώσεις, φλερτ και συναναστροφές με φοβερά ενδιαφέροντες ανθρώπους. Και αίφνης, έπεσε πάνω της το «πραγματικό»: η απωθημένη πιθανότητα ότι η ζωή μπορεί να μοιάζει και με ταινία του Λόουτς, με όλους τους πολύ πεζούς, πολύ υλικούς καταναγκασμούς της.

Αν ο σκοπός μιας επιχείρησης είναι να παράγει αξία, τι εννοούμε ως αξία; Τη διανομή κερδών για τους μετόχους της ή την παραγωγή οφέλους για τους συμμέτοχους της – κοινωνία, περιβάλλον, πελάτες, προμηθευτές, μισθωτούς; Ο αρχισυντάκτης των Financial Times (F.T.) L. Barber, άρχιζε την ομιλία του γι’ αυτό το θέμα στη Βρετανική Ακαδημία, στις 26 Νοεμβρίου, προσφεύγοντας στα ακόλουθα λόγια ενός σπουδαίου κοινωνιολόγου: Η επιχείρηση που κερδίζει επειδή πληρώνει την εργασία με λιγότερα από όσα απαιτούνται προς το ζην, δεν είναι καν επιχείρηση, γιατί το μέρισμά της το αντλεί εις βάρος του ζωτικού κεφαλαίου της, εις βάρος της ζωής, της υγείας και της ευτυχίας των μισθωτών της.

Ο επικεφαλής της ΔΗΜΑΡ ζητάει «τόλμη, ανανέωση και άνοιγμα συμμετοχής για το Big Bang της Αριστεράς και της Προοδευτικής Παράταξης. Ανοιχτό κόμμα για μία νέα προοδευτική και κοινωνική πλειοψηφία», ενώ τονίζει πως «Αλέξης Τσίπρας και εσωστρέφεια δεν πάνε μαζί» και πως ο πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ «ήρθε η ώρα να πάρει και νέες πρωτοβουλίες» για μια «εξωστρεφή διαδικασία μετασχηματισμού σε ένα σύγχρονο και ανοιχτό κόμμα της αριστερής προοδευτικής παράταξης».

Εκατοντάδες χιλιάδες νέοι σε ολόκληρο τον κόσμο διαδηλώνουν μαζικά στους δρόμους για την κλιματική κρίση. Απαιτούν από τους πολιτικούς των χωρών τους να εισακούσουν τις βροντερές προειδοποιήσεις της επιστημονικής κοινότητας και να λάβουν άμεσα μέτρα. Πρέπει να καταλάβουμε πως η αύξηση της θερμοκρασίας του πλανήτη, που, όπως συναινούν όλοι οι επιστήμονες, σχετίζεται με τη συγκέντρωση διοξειδίου του άνθρακα στην ατμόσφαιρα, δεν αφορά τόσο τον ίδιο τον πλανήτη όσο τη δυνατότητα του ανθρώπινου είδους να μπορεί να ζει πάνω σε αυτόν. Εν ολίγοις, ο πλανήτης θα συνεχίσει να υπάρχει -εμείς πάλι και κυρίως οι αμέσως επόμενες γενιές θα είμαστε οι μεγάλοι χαμένοι.

Μετά από ένα εξάμηνο, στη διάρκεια του οποίου περίσσεψε η «ευαισθησία για τις ευάλωτες ομάδες», η «ικανότητα» των «αρίστων» και η έμφαση στην επικοινωνία, οι αρρυθμίες και η προϊούσα αποδιοργάνωση στο σύστημα Υγείας δεν μπορούν πια να κρυφτούν.

Τα χαμηλά αντανακλαστικά του υπουργείου Υγείας και κρίσιμων εποπτευόμενων φορέων, όπως ο ΕΟΦ, για την έγκαιρη αντιμετώπιση των καθημερινών δυσλειτουργιών στο ΕΣΥ και των ελλείψεων στην αγορά φαρμάκου είναι πλέον ευδιάκριτα και ευρέως παραδεκτά.

«Η επαναδημιουργία του υπουργείου Μεταναστευτικής Πολιτικής είναι αναγκαία, αλλά όχι ικανή συνθήκη για την αποδοτική διαχείριση του προβλήματος. Αν δεν αλλάξει η πολιτική, κι αυτή η κίνηση θα είναι αποτυχημένη» τονίζει στην «Αυγή» ο Γιάννης Μουζάλας σχετικά με την επανασύσταση του υπουργείου Μεταναστευτικής Πολιτικής από την κυβέρνηση. Ο πρώην υπουργός Μεταναστευτικής Πολιτικής θυμίζει ότι η κυβέρνηση άλλαξε έξι φορές οργανωτική δομή στις δομές διαχείρισης του προσφυγικού-μεταναστευτικού, με αποτέλεσμα ισάριθμες αποτυχίες. «Η λάθος πολιτική οδηγεί σε οργανωτική αποτυχία» σημειώνει χαρακτηριστικά.

Το 1971, ένας 32χρονος μηχανικός και οικονομολόγος, ο Κλάους Σβαμπ, διοργάνωσε μια συνάντηση στο Νταβός με στόχο τη διάδοση της ιδέας ότι η καπιταλιστική επιχείρηση δεν μπορεί να επιδιώκει υπεράνω όλων να δίνει κέρδη στους μετόχους της, αλλά πρέπει να υπηρετεί το συμφέρον της κοινωνίας, εργαζομένων, προμηθευτών και πελατών της. Στους 400 συμμετέχοντες, παρουσίασε τη δική του απάντηση στη θέση που είχε διατυπώσει λίγο νωρίτερα, Σεπτέμβριο 1970, ο Μίλτον Φρίντμαν, του Σικάγο, ότι «η κοινωνική ευθύνη της επιχείρησης είναι μία, να αυξάνει τα κέρδη της». Επί μισό αιώνα, η κυριαρχία της θέσης του Φρίντμαν ήταν καταθλιπτική. Σε αυτήν και στα αποτελέσματά της οφείλεται ίσως το γεγονός ότι, στο πέρασμα των χρόνων, το Νταβός του «ηττημένου» Σβαμπ κερδίζει απήχηση.

«Οι χρήσιμες τριμερείς συνεργασίες δεν μπορούν να υποκαταστήσουν την ανάγκη συνεννόησης με την Τουρκία, πολύ περισσότερο να αποσκοπούν ή να φαίνεται ότι αποσκοπούν στον αποκλεισμό της Τουρκίας».

«Ας μη διαφεύγει της προσοχής μας ότι και η Τουρκία, ως παράκτια χώρα, έχει νόμιμα συμφέροντα στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο. Όχι βέβαια στην έκταση που αυτή ισχυρίζεται, αλλά πάντως υπαρκτά, με βάση το Δίκαιο της Θάλασσας».

Οι προκλήσεις της Αγκυρας συνεχίζονται. Σε προχθεσινές δηλώσεις του ο υπουργός Αμυνας της γειτονικής μας χώρας αναφέρθηκε στο γεγονός ότι η Ελλάδα έχει εθνικό εναέριο χώρο 10 ν.μ. ενώ έχει αιγιαλίτιδα ζώνη 6 ν.μ. και ότι δεν τηρεί τους όρους της αποστρατιωτικοποίησης, όπως προβλέπεται από τις σχετικές διατάξεις των Συνθηκών Ειρήνης της Λωζάννης και Παρισίων του 1923 και 1947.

Και σχετικά με τη διαφορά για την αιγιαλίτιδα ζώνη, είναι αλήθεια ότι η Ελλάδα διατηρεί αυτό το παράδοξο καθεστώς να έχει διαφορετική αιγιαλίτιδα από τον εθνικό εναέριο χώρο, τη στιγμή που το Διεθνές Δίκαιο επιτάσσει την ταυτότητα του χώρου αυτού στον αέρα με τα εξωτερικά όρια της αιγιαλίτιδας.