Ακούγοντας ομιλίες του ΚΚΕ νοσταλγώ τις παλιές βεβαιότητες που τώρα μόνο το χιλιαστικό του ιερατείο εκφράζει: μία εργατική τάξη, ένα το κόμμα της, μία η παντοδύναμη θεωρία που εξηγεί και τις κοινωνικές διεργασίες και την ιστορική κίνηση. Αλλά τα πράγματα άλλαξαν. Έχει χαθεί η στέρεη σύνθεση της εργατικής τάξης σε μεγάλα παραγωγικά κέντρα, σε εργοστάσια, εργοτάξια, αγροτικές μονάδες. Αν, κατά τον Καστοριάδη, ο καπιταλισμός δημιούργησε τους ρόλους του επιχειρηματία του ρίσκου, του έντιμου δημόσιου λειτουργού και του αυστηρού δικαστή, θα λέγαμε ότι το συμβολικό επάγγελμα του νεοφιλελευθερισμού είναι ο ντελιβεράς. 

Αυτή η «ειδική στρατιωτική επιχείρηση» στον Περσικό Κόλπο συνεχίζεται, 15 εβδομάδες πια, τυλιγμένη σε ένα σύννεφο αβεβαιότητας. Οι απειλές εξόντωσης του αντιπάλου εναλλάσσονται με πανηγυρισμούς για μια επικείμενη κάθε φορά και πάντα «φανταστική» συμφωνία. Οι τιμές του πετρελαίου ανεβοκατεβαίνουν αδιάκοπα την σκάλα της αισιοδοξίας και της απαισιοδοξίας. Τα στενά του Ορμούζ έχουν προκαλέσει την μεγαλύτερη διαταραχή του διεθνούς εμπορίου, από τις ημέρες της πανδημίας. Και η κρίση αυτή εξελίσσεται στο περιβάλλον μιας πολύ μεγαλύτερης γεωπολιτικής αναταραχής, καθώς η υπέρ-δύναμη συνεχίζει να διαλύει βίαια όλο το πλέγμα διεθνών συμμαχιών και κανόνων, που η ίδια συστηματικά έχτιζε τα τελευταία 80 χρόνια. Κι όμως, μέσα σε αυτόν τον χαμό, οι «αγορές» παραμένουν ατάραχες και ατάραχα αισιόδοξες. Πως εξηγείται;

Πριν από καμιά εικοσαετία σε ταινίες κινουμένων σχεδίων εμφανίζονταν οικιακές συσκευές να ξεσηκώνονται, οργανωμένες από τα τσιπάκια που τους είχε φυτέψει κάποιος κακός. Τα χρόνια πέρασαν και η πραγματικότητα έδειξε πόσο... φτωχή ήταν η φαντασία των καλλιτεχνών. Φυσικά, δεν έχουμε καμία εξέγερση των μηχανών αλλά μια αθόρυβη, καθολική δικτύωση συσκευών -από το ψυγείο και την κουζίνα μας μέχρι το σύγχρονο ηλεκτρικό αυτοκίνητο-, που συνιστούν έναν μηχανισμό εξονυχιστικής συλλογής δεδομένων τα οποία αναλύονται και κεφαλαιοποιούνται, επιτρέποντας στις μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες να συσσωρεύουν πλούτο ιστορικών διαστάσεων.

Κάπου μας μπέρδεψε ο δήμαρχος – και περιλαμβάνω αυτούς που θεωρούμε ότι έχει δικαίωμα να διατυπώνει την άποψή του και δεν αντιδρούμε σε ό,τι λέει με το απαξιωτικό «ασχολήσου ρε με την Αθήνα που βρωμάει» ή «μιλάει κι αυτός που βγήκε δήμαρχος επειδή ο Μπακογιάννης τον υποτίμησε κι άφησε τους ψηφοφόρους του να πάνε εκδρομή στον δεύτερο γύρο».

Το μπέρδεμα συνίσταται στο εξής. Ο Χάρης Δούκας ζητάει να υποστηριχθεί η απόφαση του συνεδρίου του ΠΑΣΟΚ για απόρριψη κάθε μορφής και σεναρίου συνεργασίας με τη ΝΔ. Σωστά: οι αποφάσεις ενός συνεδρίου πρέπει να γίνονται σεβαστές, τουλάχιστον μέχρι να ανατραπούν από επόμενο συνέδριο. Δηλώνει ακόμη ότι σέβεται την αυτόνομη πορεία του ΠΑΣΟΚ, κάτι που επίσης έχει διακηρυχθεί με σαφήνεια από το συνέδριο.

Oι συγγενείς των θυμάτων της «17 Νοέμβρη» έχουν κάθε λόγο να είναι θυμωμένοι με την αποφυλάκιση του Αλέξανδρου Γιωτόπουλου. Εχασαν δικούς τους ανθρώπους, το πλήγμα είναι βαρύ και το τραύμα μεγάλο. Δικαιούνται να δηλώνουν ό,τι τους υπαγορεύει η καρδιά τους και να απαιτούν τα μέλη της οργάνωσης να σαπίσουν στη φυλακή, να μη βγουν από αυτήν ούτε στα βαθιά γεράματά τους. Οι πολιτικοί, όμως, τα κόμματα, το οργανωμένο κράτος, η ανεξάρτητη Δικαιοσύνη έχουν το δικαίωμα να ζητούν να παραβιαστούν οι νόμοι, ...

Ακόμη κι αν οι εκλογές γίνουν στην ώρα τους (ή σχεδόν), η ατμόσφαιρα μυρίζει πια εκλογές. Η οσμή μπορεί να μην είναι τόσο έντονη όσο εκείνη που ερχόταν από τον Σαρωνικό την περασμένη Τρίτη, αλλά κανείς δεν μπορεί να της ξεφύγει. Ούτε οι πολιτικοί παίκτες, ούτε οι δρώντες στο πεδίο της οικονομίας. Κι είναι, προπάντων, όπως σημείωνε και μια έκθεση της Moody’s Analytics πριν από λίγες ημέρες, οσμή αβεβαιότητας. Πολιτικής και εκλογικής.

Η Moody’s, ξεκινώντας από την προφανή διαπίστωση ότι η πιθανότητα μονοκομματικής πλειοψηφίας μετά τις εκλογές είναι μικρή, καταγράφει τέσσερα σενάρια, τα οποία συζητήθηκαν πολύ αυτές τις ημέρες. Δύο σενάρια «ομαλής προσγείωσης» ή «ήπιας αναταραχής», όπου οι εκλογές γίνονται στην ώρα τους ή πρόωρα αλλά καταλήγουν πάντως σε «χάπι εντ».

Πριν από λίγες εβδομάδες αναρτήθηκε στον χώρο του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου μια αφίσα της ΠΑΣΚΕ, της φοιτητικής παράταξης του ΠΑΣΟΚ-ΚΙΝ.ΑΛΛ., στην οποία ένα ανθρωπάκι κρατούσε μια βαριοπούλα και έσπαγε με αυτήν τις «50 αποχρώσεις του κομμουνισμού στη σχολή». Η αφίσα αποσύρθηκε πάραυτα, τα αποκαλυπτήρια όμως είχαν γίνει. Αποκαλυπτήρια ενός ψυχροπολεμικού αντικομμουνισμού που θύμιζε την αισθητική της Χούντας.

Οι «ακροκεντρώοι» έσπευσαν να την εγκρίνουν, αν και μάλλον θα ήθελαν να την έχει βγάλει η ΟΝΝΕΔ. Μα δεν ήταν ολοκληρωτισμός ο κομμουνισμός που κατέρρευσε, κάτι που έσπασαν οι λαοί του ανατολικού συνασπισμού; ρωτούσαν δήθεν με αφέλεια, αλλά με υψηλές δόσεις υστεροβουλίας. Λες και αυτό ήταν το θέμα, το αν ήταν ή όχι ολοκληρωτισμός ο κομμουνισμός.

Υπάρχουν θέματα που δεν συζητιούνται ποτέ ήρεμα στην Ελλάδα. Το πρώτο εξάμηνο του 2015 είναι ένα από αυτά. Κάθε φορά που η πολιτική συγκυρία το απαιτεί, το αφήγημα εκείνης της περιόδου ανασύρεται από τα συρτάρια με χειρουργική ακρίβεια. Δεν πρόκειται για ιστορική μνήμη· πρόκειται για πολιτικό εργαλείο.

Η χρήση του 2015 ως ρητορικού όπλου έχει αποκτήσει συγκεκριμένη δομή. Σε κάθε ευκαιρία – προεκλογική περίοδος, δημοσκοπική πτώση της κυβέρνησης, άνοδος της Αριστεράς – επιστρατεύεται το ίδιο αφήγημα: το δραματικό εξάμηνο που φτάσαμε στο χείλος του γκρεμού, τα 100-200-300 δισ. που στοίχισε στην ελληνική οικονομία και, φυσικά, το «αχρείαστο» μνημόνιο που ακολούθησε. Η λογική είναι απλή: αν μπορέσεις να φορτώσεις έναν πολιτικό σχηματισμό με το ηθικό βάρος όλων αυτών των δεινών, δεν χρειάζεσαι επιχειρήματα για το παρόν.

Η Μεγάλη Βρετανία έχει αλλάξει έξι πρωθυπουργούς τα τελευταία δέκα χρόνια. Είναι ένας ρυθμός αλλαγών που δεν έχει προηγούμενο σε όλη τη μακρά κοινοβουλευτική ιστορία αυτής της χώρας.

Ο Κάμερον παραιτήθηκε το 2016, επειδή έχασε το δημοψήφισμα για το Brexit, που ο ίδιος είχε αυτοκτονικά προκηρύξει. Η διάδοχός του, η κομψή Τερέζα Μέι, παραιτήθηκε μέσα σε τρία χρόνια, όταν αποδείχθηκε αδύναμη να πετύχει το ακατόρθωτο: να φέρει μια συμφωνία εξόδου από την Ευρωπαϊκή Ένωση, που να είναι πιστή στην ετυμηγορία του δημοψηφίσματος χωρίς να είναι εντελώς ανεφάρμοστη ή απολύτως καταστροφική για τη χώρα. Την διαδέχθηκε η επιτομή του κυνισμού, ο Μπόρις Τζόνσον. Παραιτήθηκε ντροπιασμένος σε δυόμισι χρόνια. Η επόμενη, η Λιζ Τρας, έμεινε μόνον 49 μέρες. Και ο μεθεπόμενος, ο Ρίσι Σούνακ, άντεξε 20 μήνες.

Αιφνιδιαστική κατάληψη της Ταϊβάν από την Κίνα ή αιφνιδιαστική διακήρυξη ανεξαρτησίας της χώρας, μια κίνηση που θα έκλεινε οριστικά και σε βάρος του Πεκίνου την επανένωση της Κίνας; Η καρδιά του προβλήματος είναι ότι και οι δύο επιλογές κινούνται στη λογική της αυτοεκπληρούμενης προφητείας, όπου η προσπάθεια επιβράδυνσης και, πολύ περισσότερο ματαίωσης, μιας δυσμενούς εξέλιξης τελικά την επισπεύδει. 

Η νέα άνοδος των τιμών ενέργειας στην Ευρώπη, που συνδέεται τόσο με τον πόλεμο στο Ιράν όσο και με τη νέα επιθετική εμπορική πολιτική του Ντόναλντ Τραμπ, επαναφέρει ένα παλιό ευρωπαϊκό δίλημμα: Πρέπει οι κυβερνήσεις να παρεμβαίνουν για να περιορίσουν το ενεργειακό κόστος ή να αφήνουν τις αγορές να λειτουργούν ανεμπόδιστα; Η Ισπανία επέλεξε την πρώτη οδό και ήδη προβάλλεται ως πιθανό υπόδειγμα για την Ευρώπη.

Στον απόηχο της Συνόδου του ΟΗΕ για το Κλίμα στο Μπέλεμ (COP30), φαίνεται πως έννοιες όπως η οικολογική δικαιοσύνη, η μείωση των ανισοτήτων και ο αγώνας ενάντια στην υπερθέρμανση του πλανήτη περνούν σε δεύτερο πλάνο. Τη διαπίστωση αυτή καταδεικνύει η έκθεση των Τάσεων Βιωσιμότητας (Sustainability Trends Report 2025). Το 2025 αποτέλεσε έτος μετάβασης από την εποχή των διακηρύξεων σε οικονομίες που θα αναπτύσσονται χωρίς την πολιτική ηγεμονία των ΗΠΑ, καθώς η απόσυρσή τους από τη Συμφωνία του Παρισιού μειώνει τα κίνητρα για ΑΠΕ και ηλεκτροκίνηση και μεταβάλλει τον προσανατολισμό των επενδύσεων.