ΚΥΠΡΟΣ: Πέντε προβλήματα στο κατώφλι του προεδρικού
Χριστίνα Πουλίδου, Αυγή της Κυριακής, Δημοσιευμένο: 2005-03-20
Ένα καλύτερο διεθνές περιβάλλον που θα διευρύνει το περιθώριο χειρισμού των πέντε θεμάτων, για τη διευθέτηση των οποίων βρίσκεται υπό πίεση, προσπάθησε να δημιουργήσει η Κυπριακή κυβέρνηση. Συγκεκριμένα, η Λευκωσία καλείται να εγκρίνει τους δύο Κανονισμούς της Επιτροπής για τους Τουρκοκύπριους, να επανεξετάσει τη στάση της ως προς τη συμμετοχή της στον Συνεταιρισμό για την Ειρήνη, να αντιμετωπίσει την πρόθεση του ΟΗΕ για περαιτέρω μείωση της ΟΥΝΦΙΚΥΠ, να διαπραγματευθεί την τουρκική υπογραφή του Πρωτοκόλλου και τέλος να δείξει μια παραγωγική στάση στη βολιδοσκόπηση για την ανακίνηση μιας πρωτοβουλίας για το Κυπριακό.
Σ’ αυτό το πλαίσιο, ο \Πρόεδρος Παπαδόπουλος\ έκρινε ότι θα μπορούσε να αποσυμπιεστεί απ’ τη διεθνή πίεση για το Κυπριακό, περνώντας στην αντεπίθεση - υπέβαλε λοιπόν πρόταση για την ενεργοποίηση της σχετικής διαδικασίας, συνοδεύοντάς την με τρεις όρους: να μην υπάρχει χρονοδιάγραμμα, να μην υπάρχει επιδιαιτησία και η συμφωνία να έχει εκατέρωθεν κλείσει πριν τεθεί στη διαδικασία του δημοψηφίσματος.
Με τους όρους αυτούς, η Λευκωσία άφησε να διαφανεί ότι έχει μεν τη διάθεση εμπλοκής σε διαπραγματεύσεις, αλλά επιθυμεί μια χαλαρή διαδικασία - που δεν θα τίθεται υπό την εποπτεία τρίτου μέρους, ούτε θα υπάρχει προκαθορισμένο χρονικό πλαίσιο. Με άλλα λόγια επιθυμεί να δώσει την εντύπωση αντεπίθεσης για το Κυπριακό, προκειμένου να μην επιβαρύνεται απ’ αυτό το θέμα στις διαπραγματεύσεις που θα έχει επί των λοιπών θεμάτων.
Το πρώτο ντοσιέ που πρέπει να επανεξετάσει τη στάση της η Λευκωσία αφορά την έγκριση των δύο Κανονισμών της Επιτροπής - για την οικονομική ενίσχυση των Τουρκοκυπρίων και για την απελευθέρωση του απευθείας εμπορίου Ε.Ε.-κατεχομένων. Επί του θέματος, η Λευκωσία αρνείται να δώσει τη συγκατάθεσή της για προφανείς λόγους και ήδη κατόρθωσε να αδρανοποιήσει την πρόταση της Επιτροπής επί 9 μήνες. Η πίεση όμως από τους εταίρους αυξάνεται και η προοπτική ανάληψης της προεδρίας από τη Βρετανία υπαγορεύει στην κυπριακή κυβέρνηση την επαναξιολόγηση της στάσης της - δεδομένου μάλιστα, ότι η ελληνική υποστήριξη έχει τα όριά της, ιδιαίτερα όταν διακυβεύονται κρίσιμα εθνικά συμφέροντα στη διαπραγμάτευση για το Δ’ ΚΠΣ.
Η ΟΥΝΦΙΚΥΠ σταδιακά φεύγει
Το δεύτερο πρόβλημα έχει να κάνει με την παρουσία της ΟΥΝΦΙΚΥΠ στην Κύπρο. Μετά από σχετική έκθεση που συνέταξαν αξιωματούχοι του ΟΗΕ - οι οποίοι περιόδευσαν στην Κύπρο το περασμένο καλοκαίρι - στις αρχές Απριλίου η δύναμη του ΟΗΕ θα έχει μειωθεί κατά το ένα τρίτο. Πληροφορίες από τη Νέα Υόρκη όμως αναφέρουν, ότι οι 830 άνδρες που θα παραμείνουν στο νησί θα μειωθούν έτι περαιτέρω τον Ιούνιο, ενώ εξετάζεται ταυτόχρονα η αναθεώρηση του καθεστώτος της ΟΥΝΦΙΚΥΠ κατά τρόπο ώστε να μετεξελιχθεί σε αστυνομική δύναμη. Μια τέτοια εξέλιξη θα είναι ιδιαίτερα δυσμενής για την κυπριακή ψυχολογία, καθώς εγγύηση για το αίσθημα ασφάλειας της κυπριακής κοινωνίας ήταν η παρουσία της ΟΥΝΦΙΚΥΠ.
Το τρίτο πρόβλημα έχει να κάνει με τη συμμετοχή της Κύπρου στο ΝΑΤΟ και στον Συνεταιρισμό για την Ειρήνη. Η επιλογή αυτή της Λευκωσίας δημιουργεί παρενέργειες στον στρατηγικό διάλογο Ε.Ε.-ΝΑΤΟ, καθώς στις κοινές συναντήσεις των δύο οργανισμών όταν η συζήτηση αφορά την προώθηση της διαδικασίας "Berlin plus", ο Τούρκος Μόνιμος Αντιπρόσωπος ζητά την αποχώρηση του Κυπρίου συναδέλφου του. Εξαιτίας λοιπόν της διένεξης που δημιουργείται, τελικά αποφεύγεται οποιαδήποτε σχετική συζήτηση και το εγχείρημα του στρατηγικού διαλόγου Ε.Ε.-ΝΑΤΟ βρίσκεται σε στασιμότητα. Για την υπέρβαση αυτού του προβλήματος θα αρκούσε η συμμετοχή της Κύπρου στον Συνεταιρισμό για την Ειρήνη - όπου μετέχουν παραδοσιακά ουδέτερες χώρες, όπως η Αυστρία, Ελβετία, Σουηδία και Φινλανδία, καθώς και η Ρωσία. Ο Πρόεδρος Παπαδόπουλος όμως απέρριψε τη σχετική βολιδοσκόπηση εξαιτίας της έλλειψης διακομματικής συναίνεσης επί του θέματος.
Η Άγκυρα και το πρωτόκολλο
Το τέταρτο πρόβλημα αφορά τη στάση της Άγκυρας, ως προς την υπογραφή του Πρωτοκόλλου επέκτασης της Τελωνειακής Ένωσης Ε.Ε.-Τουρκίας. Στο τρίμηνο που ακολούθησε τη σύνοδο Κορυφής των Βρυξελλών, η τουρκική κυβέρνηση κωλυσιεργεί στη διεκπεραίωση αυτής της υποχρέωσης - εμφανώς, για να διατηρεί την εκκρεμότητα στο πλαίσιο ενός υλικού προς διαπραγμάτευση. Η στάση της αυτή έχει προκαλέσει τη δυσφορία πολλών εταίρων, παράλληλα όμως - διεισδύοντας στις αντιθέσεις των κρατών-μελών - προκάλεσε την υποστήριξη της Βρετανίας... Ειδικότερα, στην προϋπόθεση που θέτει η Άγκυρα να μην ερμηνευτεί η προσυπογραφή της ως έμμεση αναγνώριση της Κυπριακής Δημοκρατίας, ο Βρετανός υπουργός Εξωτερικών δήλωσε τις προάλλες, πως το θέμα αναγνώρισης της Κυπριακής Δημοκρατίας από την Άγκυρα θα διευθετηθεί "σταδιακά, στο πλαίσιο της ενταξιακής διαδικασίας της Τουρκίας"... Μια τέτοια εξέλιξη όμως, ακυρώνει το πολιτικό βάρος με το οποίο επένδυσε η Λευκωσία μια συμβατική πράξη και για τον λόγο αυτό, ζητά από τους εταίρους την ευρύτερη δυνατή υποστήριξη.
Το πέμπτο πρόβλημα αφορά τέλος το Κυπριακό. Κατά τις ενδείξεις, ο γ.γ. του ΟΗΕ θα ήθελε να αναθερμάνει τη διαδικασία συνομιλιών στις αρχές του καλοκαιριού - όταν δηλαδή θάχει εκλεγεί ο νέος "πρόεδρος" των Τουρκοκυπρίων, θάχει γίνει το δημοψήφισμα στη Γαλλία για το ευρω-σύνταγμα και θα βρίσκεται η Τουρκία υπό την πίεση της έναρξης των ενταξιακών της διαπραγματεύσεων, στις 3 Οκτωβρίου. Στο πλαίσιο αυτό, ο \Ζ. Μπαρόζο\ πρότεινε στον \Ρ. Ερντογκάν\ (κατά τη συνάντησή τους στη Μαδρίτη, την προπερασμένη βδομάδα) τη διοργάνωση μιας συνάντησης με τη συμμετοχή του Τούρκου πρωθυπουργού, του \Μ.Α. Ταλάτ\ και του Τ. Παπαδόπουλου. Η είδηση αυτή προκάλεσε ενόχληση στη Λευκωσία και αμηχανία στην Αθήνα, είναι ωστόσο δηλωτική των υπογείων ρευμάτων που επικοινωνούν και επιδιώκουν την ανακίνηση μιας προσπάθειας λύσης του Κυπριακού.
Το συμπέρασμα όλων τούτων είναι, ότι η τακτική της αμυντικής περιφρούρησης των κεκτημένων που ακολουθείται απ’ την κυπριακή κυβέρνηση εξαντλεί τα όριά της, ενώ η συγκυρία μπορεί να ευνοήσει την αύξηση των πιέσεων προς τη Λευκωσία. Το ενδεχόμενο λ.χ. επίδειξης μιας σκληρής στάσης της Ε.Ε. προς την Τουρκία - για την εκπλήρωση των συμβατικών της υποχρεώσεων - εκτιμάται πως θα συνοδευτεί με την αύξηση των πιέσεων προς την Κύπρο, για την άρση των περιορισμών των Τουρκοκυπρίων και την εκμαίευση ενός συμβιβασμού για το Πρωτόκολλο. Και η έννοια του "συμφέροντος" είναι πάντα συγκρίσιμο μέγεθος.
Σ’ αυτό το πλαίσιο, ο \Πρόεδρος Παπαδόπουλος\ έκρινε ότι θα μπορούσε να αποσυμπιεστεί απ’ τη διεθνή πίεση για το Κυπριακό, περνώντας στην αντεπίθεση - υπέβαλε λοιπόν πρόταση για την ενεργοποίηση της σχετικής διαδικασίας, συνοδεύοντάς την με τρεις όρους: να μην υπάρχει χρονοδιάγραμμα, να μην υπάρχει επιδιαιτησία και η συμφωνία να έχει εκατέρωθεν κλείσει πριν τεθεί στη διαδικασία του δημοψηφίσματος.
Με τους όρους αυτούς, η Λευκωσία άφησε να διαφανεί ότι έχει μεν τη διάθεση εμπλοκής σε διαπραγματεύσεις, αλλά επιθυμεί μια χαλαρή διαδικασία - που δεν θα τίθεται υπό την εποπτεία τρίτου μέρους, ούτε θα υπάρχει προκαθορισμένο χρονικό πλαίσιο. Με άλλα λόγια επιθυμεί να δώσει την εντύπωση αντεπίθεσης για το Κυπριακό, προκειμένου να μην επιβαρύνεται απ’ αυτό το θέμα στις διαπραγματεύσεις που θα έχει επί των λοιπών θεμάτων.
Το πρώτο ντοσιέ που πρέπει να επανεξετάσει τη στάση της η Λευκωσία αφορά την έγκριση των δύο Κανονισμών της Επιτροπής - για την οικονομική ενίσχυση των Τουρκοκυπρίων και για την απελευθέρωση του απευθείας εμπορίου Ε.Ε.-κατεχομένων. Επί του θέματος, η Λευκωσία αρνείται να δώσει τη συγκατάθεσή της για προφανείς λόγους και ήδη κατόρθωσε να αδρανοποιήσει την πρόταση της Επιτροπής επί 9 μήνες. Η πίεση όμως από τους εταίρους αυξάνεται και η προοπτική ανάληψης της προεδρίας από τη Βρετανία υπαγορεύει στην κυπριακή κυβέρνηση την επαναξιολόγηση της στάσης της - δεδομένου μάλιστα, ότι η ελληνική υποστήριξη έχει τα όριά της, ιδιαίτερα όταν διακυβεύονται κρίσιμα εθνικά συμφέροντα στη διαπραγμάτευση για το Δ’ ΚΠΣ.
Η ΟΥΝΦΙΚΥΠ σταδιακά φεύγει
Το δεύτερο πρόβλημα έχει να κάνει με την παρουσία της ΟΥΝΦΙΚΥΠ στην Κύπρο. Μετά από σχετική έκθεση που συνέταξαν αξιωματούχοι του ΟΗΕ - οι οποίοι περιόδευσαν στην Κύπρο το περασμένο καλοκαίρι - στις αρχές Απριλίου η δύναμη του ΟΗΕ θα έχει μειωθεί κατά το ένα τρίτο. Πληροφορίες από τη Νέα Υόρκη όμως αναφέρουν, ότι οι 830 άνδρες που θα παραμείνουν στο νησί θα μειωθούν έτι περαιτέρω τον Ιούνιο, ενώ εξετάζεται ταυτόχρονα η αναθεώρηση του καθεστώτος της ΟΥΝΦΙΚΥΠ κατά τρόπο ώστε να μετεξελιχθεί σε αστυνομική δύναμη. Μια τέτοια εξέλιξη θα είναι ιδιαίτερα δυσμενής για την κυπριακή ψυχολογία, καθώς εγγύηση για το αίσθημα ασφάλειας της κυπριακής κοινωνίας ήταν η παρουσία της ΟΥΝΦΙΚΥΠ.
Το τρίτο πρόβλημα έχει να κάνει με τη συμμετοχή της Κύπρου στο ΝΑΤΟ και στον Συνεταιρισμό για την Ειρήνη. Η επιλογή αυτή της Λευκωσίας δημιουργεί παρενέργειες στον στρατηγικό διάλογο Ε.Ε.-ΝΑΤΟ, καθώς στις κοινές συναντήσεις των δύο οργανισμών όταν η συζήτηση αφορά την προώθηση της διαδικασίας "Berlin plus", ο Τούρκος Μόνιμος Αντιπρόσωπος ζητά την αποχώρηση του Κυπρίου συναδέλφου του. Εξαιτίας λοιπόν της διένεξης που δημιουργείται, τελικά αποφεύγεται οποιαδήποτε σχετική συζήτηση και το εγχείρημα του στρατηγικού διαλόγου Ε.Ε.-ΝΑΤΟ βρίσκεται σε στασιμότητα. Για την υπέρβαση αυτού του προβλήματος θα αρκούσε η συμμετοχή της Κύπρου στον Συνεταιρισμό για την Ειρήνη - όπου μετέχουν παραδοσιακά ουδέτερες χώρες, όπως η Αυστρία, Ελβετία, Σουηδία και Φινλανδία, καθώς και η Ρωσία. Ο Πρόεδρος Παπαδόπουλος όμως απέρριψε τη σχετική βολιδοσκόπηση εξαιτίας της έλλειψης διακομματικής συναίνεσης επί του θέματος.
Η Άγκυρα και το πρωτόκολλο
Το τέταρτο πρόβλημα αφορά τη στάση της Άγκυρας, ως προς την υπογραφή του Πρωτοκόλλου επέκτασης της Τελωνειακής Ένωσης Ε.Ε.-Τουρκίας. Στο τρίμηνο που ακολούθησε τη σύνοδο Κορυφής των Βρυξελλών, η τουρκική κυβέρνηση κωλυσιεργεί στη διεκπεραίωση αυτής της υποχρέωσης - εμφανώς, για να διατηρεί την εκκρεμότητα στο πλαίσιο ενός υλικού προς διαπραγμάτευση. Η στάση της αυτή έχει προκαλέσει τη δυσφορία πολλών εταίρων, παράλληλα όμως - διεισδύοντας στις αντιθέσεις των κρατών-μελών - προκάλεσε την υποστήριξη της Βρετανίας... Ειδικότερα, στην προϋπόθεση που θέτει η Άγκυρα να μην ερμηνευτεί η προσυπογραφή της ως έμμεση αναγνώριση της Κυπριακής Δημοκρατίας, ο Βρετανός υπουργός Εξωτερικών δήλωσε τις προάλλες, πως το θέμα αναγνώρισης της Κυπριακής Δημοκρατίας από την Άγκυρα θα διευθετηθεί "σταδιακά, στο πλαίσιο της ενταξιακής διαδικασίας της Τουρκίας"... Μια τέτοια εξέλιξη όμως, ακυρώνει το πολιτικό βάρος με το οποίο επένδυσε η Λευκωσία μια συμβατική πράξη και για τον λόγο αυτό, ζητά από τους εταίρους την ευρύτερη δυνατή υποστήριξη.
Το πέμπτο πρόβλημα αφορά τέλος το Κυπριακό. Κατά τις ενδείξεις, ο γ.γ. του ΟΗΕ θα ήθελε να αναθερμάνει τη διαδικασία συνομιλιών στις αρχές του καλοκαιριού - όταν δηλαδή θάχει εκλεγεί ο νέος "πρόεδρος" των Τουρκοκυπρίων, θάχει γίνει το δημοψήφισμα στη Γαλλία για το ευρω-σύνταγμα και θα βρίσκεται η Τουρκία υπό την πίεση της έναρξης των ενταξιακών της διαπραγματεύσεων, στις 3 Οκτωβρίου. Στο πλαίσιο αυτό, ο \Ζ. Μπαρόζο\ πρότεινε στον \Ρ. Ερντογκάν\ (κατά τη συνάντησή τους στη Μαδρίτη, την προπερασμένη βδομάδα) τη διοργάνωση μιας συνάντησης με τη συμμετοχή του Τούρκου πρωθυπουργού, του \Μ.Α. Ταλάτ\ και του Τ. Παπαδόπουλου. Η είδηση αυτή προκάλεσε ενόχληση στη Λευκωσία και αμηχανία στην Αθήνα, είναι ωστόσο δηλωτική των υπογείων ρευμάτων που επικοινωνούν και επιδιώκουν την ανακίνηση μιας προσπάθειας λύσης του Κυπριακού.
Το συμπέρασμα όλων τούτων είναι, ότι η τακτική της αμυντικής περιφρούρησης των κεκτημένων που ακολουθείται απ’ την κυπριακή κυβέρνηση εξαντλεί τα όριά της, ενώ η συγκυρία μπορεί να ευνοήσει την αύξηση των πιέσεων προς τη Λευκωσία. Το ενδεχόμενο λ.χ. επίδειξης μιας σκληρής στάσης της Ε.Ε. προς την Τουρκία - για την εκπλήρωση των συμβατικών της υποχρεώσεων - εκτιμάται πως θα συνοδευτεί με την αύξηση των πιέσεων προς την Κύπρο, για την άρση των περιορισμών των Τουρκοκυπρίων και την εκμαίευση ενός συμβιβασμού για το Πρωτόκολλο. Και η έννοια του "συμφέροντος" είναι πάντα συγκρίσιμο μέγεθος.
