Σύμπλευση με την Ευρώπη ή παιχνίδια στη Μέση Ανατολή;

Στις εφτά ημέρες του πολέμου η Κύπρος βιώνει συνθήκες πρωτοφανούς ανασφάλειας που εγείρουν σοβαρά ερωτήματα για την ικανότητα της κυβέρνησης Χριστοδουλίδη να προβλέψει και να χειριστεί τους κινδύνους. Το νησί δεν είναι μέρος της εμπόλεμης σύρραξης ΗΠΑ-Ισραήλ εναντίον Ιράν, αλλά ήδη υφίσταται σοβαρές παρενέργειες σε πολλά επίπεδα: άμυνα, ασφάλεια υποδομών, πολιτική προστασία αμάχων, οικονομικές και ενεργειακές επιπτώσεις, τουρισμό και αεροδρομική συνδεσιμότητα.

Παρά την εκτίμηση ότι το επίπεδο κινδύνου είναι σχετικά χαμηλό, οι πλείστοι Κύπριοι είναι θορυβημένοι και καχύποπτοι για την επάρκεια της ηγεσίας τους. Τι θα συμβεί αν ο νέος πόλεμος των Τραμπ - Νετανιάχου εναντίον του Ιράν παραταθεί και αποσταθεροποιηθεί όλη η περιοχή;

Το δίλημμα

Πέρα από την τρέχουσα ανάλυση, οι επιπτώσεις φαίνεται να είναι πλέον βαθύτερες για την Κύπρο και αφορούν πιο στρατηγικά ζητήματα. Τι ακριβώς επιδιώκει; Σύμπλευση με την Ευρώπη ή περιπέτειες στη Μέση Ανατολή; Το δίλημμα αυτό αφορά ευθέως τις επιλογές που έκανε η Κύπρος να συμπράξει τόσο καιρό με το Ισραήλ του Μπενιαμίν Νετανιάχου. Μετά το μακελειό στη Γάζα και τη σφαγή 60 χιλιάδων Παλαιστινίων, ο νέος αναίτιος πόλεμος εναντίον του Ιράν που εξαπέλυσαν οι Τραμπ - Νετανιάχου διευρύνει το χάσμα ανάμεσα στις ΗΠΑ και τις πιο ισχυρές χώρες της Ε.Ε. Οι πλείστοι Ευρωπαίοι ηγέτες απορρίπτουν τα επιχειρήματα που προβάλλει η Ουάσινγκτον και αμφισβητούν τη νομιμότητα ενός ακόμα επιθετικού πολέμου. Τηρούν δε μεγαλύτερες αποστάσεις από τον Νετανιάχου, ασχέτως αν όλοι απεχθάνονται το καθεστώς της Τεχεράνης.

Η Γερμανία και η Γαλλία, ιδίως, επικρίνουν τη διοίκηση Τραμπ ότι παρασέρνει τη Μέση Ανατολή στο χάος, χωρίς στρατηγική στόχευση. Δεν έχουν άδικο, αφού ούτε η ίδια η κυβέρνηση Τραμπ δεν ξεκαθαρίζει σε τι αποσκοπεί: την ανατροπή του καθεστώτος, την εξουδετέρωση του πυρηνικού προγράμματος, τη διάλυση του στρατού της;

Στα μάτια των Ευρωπαίων διαμορφωτών πολιτικής, όλα συγκλίνουν στο συμπέρασμα ότι η σταθερότητα στη Μέση Ανατολή υποβάλλεται σε μια αχρείαστη δοκιμασία για να εξυπηρετηθεί η τυχοδιωκτική πολιτική του Νετανιάχου, με τον οποίο συμπλέει ο Τραμπ.

Πυλώνας... σταθερότητας

Ο Κύπριος πρόεδρος Νίκος Χριστοδουλίδης εμφανίστηκε το βράδυ της Πέμπτης (5/3) στο ελλαδικό κανάλι ΣΚΑΪ, λέγοντας ότι «δεν μπορούμε να αποκλείσουμε οτιδήποτε σε σχέση με τους βαλλιστικούς πυραύλους»: «σε πολλές περιπτώσεις στόχος είναι το Ισραήλ, άρα περνούν (οι πύραυλοι) από την ευρύτερη ανατολική Μεσόγειο - είναι κάτι που παρακολουθείται πολύ προσεκτικά».

Ο Χριστοδουλίδης περιγράφει τις τελευταίες ημέρες προφανείς κινδύνους και απειλές. Αλλά το κάνει χωρίς στρατηγικό προσανατολισμό για το πώς θα βγει η Κύπρος από την περιπέτεια. Ως γνωστόν, εδώ και αρκετό χρόνο η κυπριακή κυβέρνηση προσπαθεί να αποδείξει ότι είναι, δήθεν, «πυλώνας σταθερότητας με γεωπολιτικό αποτύπωμα» στη Μέση Ανατολή. Αυτές οι διακηρύξεις βέβαια, δεν υποστηρίζονται από έργα και τα γεγονότα τις κάνουν να μοιάζουν με κακόγουστο αστείο.

Ομως, μόλις τον προηγούμενο Δεκέμβριο ο Κύπριος πρόεδρος μαζί με τον Ελληνα πρωθυπουργό συνυπέγραψαν κοινή διακήρυξη (22/12) με τον Νετανιάχου, συμμεριζόμενοι «κοινά οράματα ειρήνης, σταθερότητας και ασφάλειας στην περιοχή». Στην Κύπρο η κυβέρνηση έχει επιδοθεί από καιρό σε επικοινωνιακή προπαγάνδα και διαρροές στα εγχώρια ΜΜΕ για συγκρότηση «συμμαχίας» με το Ισραήλ, την εγκατάσταση «σιδερένιου θόλου» προστασίας και κοινές ασκήσεις ετοιμότητας. Πριν από δύο εβδομάδες δεν βρέθηκε κανείς κυβερνητικός αξιωματούχος να σχολιάσει όσα αυθαίρετα είπε ο Νετανιάχου, κατατάσσοντας την Κύπρο στην «εξάγωνη συμμαχία» του Ισραήλ εναντίον των χωρών σιιτών και σουνιτών.

Ρήτρα ευρωπαϊκής συνδρομής

Στο ΣΚΑΪ ο Χριστοδουλίδης περιορίστηκε να αναφερθεί «στην έκτακτη προστασία που προσφέρουν βρετανικές δυνάμεις και στην έντονη συνεργασία με ευρωπαϊκά κράτη» για τη διαχείριση της κρίσης. Ο Κύπριος πρόεδρος δεν διακρίνεται από στρατηγική σκέψη για όσα συμβαίνουν. Ισως θεωρεί ότι η κρίση θα περάσει χωρίς συνέπειες. Ζήτησε με διμερείς συνεννοήσεις με την Ελλάδα και ευρωπαϊκά κράτη, συνδρομή, αλλά δεν έκρινε αναγκαίο να ενεργοποιήσει τη ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής της Ε.Ε.

Μια τέτοια θεσμική κίνηση στο επίπεδο της Ε.Ε. θα έδινε πολύ περισσότερα οφέλη για την Κύπρο. Αφενός, η Λευκωσία θα έβαζε μέσα στο σύγχρονο ευρωπαϊκό πλαίσιο τα ζητήματα της ασφάλειάς της και θα αξιοποιούσε τα διαθέσιμα εργαλεία της Ε.Ε. (Συνθήκη Λισσαβόνας). Ακόμα περισσότερο, θα αναιρούσε αιτιάσεις που προβάλλει η Τουρκία για τη στρατιωτική παρουσία της Ελλάδας, υπενθυμίζοντας ότι είναι κι αυτή εγγυήτρια δύναμη για τους Τουρκοκυπρίους. Το ζήτημα δεν πήρε άλλες διαστάσεις καθώς οι ΥΠΕΞ Ελλάδας και Τουρκίας Γιώργος Γεραπετρίτης και Χακάν Φιντάν είχαν τηλεφωνική επικοινωνία την Τρίτη (3/3). Ομως, η ενεργοποίηση της ευρωπαϊκής ρήτρας συνδρομής θα συνιστούσε μια σημαντική αλλαγή παραδείγματος για την ασφάλεια της Κύπρου.

Στην πράξη, ο διμερής χειρισμός εξυπηρέτησε μόνο τις διακηρυκτικές ανάγκες του Ελληνα υπουργού Εθνικής Αμυνας Νίκου Δένδια που συνδύασε την αποστολή φρεγατών και μαχητικών με επίσκεψη στην Κύπρο και δηλώσεις στα Φυλακισμένα Μνήματα (4/3): «η Κύπρος δεν κείται μακράν. Σήμερα η ελληνική κυβέρνηση αποδεικνύει ότι η Κύπρος κείται πλησίον». Δεν πρόκειται βέβαια για άγνωστη πρακτική για τα κυπριακά δεδομένα. Στο παρελθόν αρκετοί υπουργοί Εξωτερικών (Κοτζιάς) και Αμυνας (Τσοχατζόπουλος) εξέταζαν το Κυπριακό κάτω από το πρίσμα των δικών τους προτεραιοτήτων, βάζοντας περισσότερο «πατριωτικό χρώμα», παρά στρατηγική σκέψη στις παρεμβάσεις τους. Υπερφίαλες ανακοινώσεις εξέδωσαν και τα κυπριακά κόμματα, δίνοντας τροφή σε ΜΜΕ να ανατρέξουν στην ιστορία όταν ο Αθηναίος στρατηγός Κίμωνας εκστράτευσε στην Κύπρο εναντίον των Περσών.

Κυπριακή προεδρία

Οι συνεχείς ανατροπές στο διεθνές σκηνικό έχουν θέσει εκτός επικαιρότητας την κυπριακή προεδρία του Συμβουλίου της Ε.Ε., στην οποία ο πρόεδρος Χριστοδουλίδης επένδυε για να τονώσει το ηγετικό προφίλ του.

Σημαντικές συναντήσεις που προγραμματίστηκαν να γίνουν στην Κύπρο τον Μάρτιο έχουν ακυρωθεί και γίνονται στις Βρυξέλλες ή με τηλεδιασκέψεις.

Πιο σημαντικό όμως είναι το γεγονός ότι ο Κύπριος πρόεδρος δεν απέδειξε τίποτα ουσιώδες ως προς την ουσία, δηλαδή να δώσει διακριτό ευρωπαϊκό στίγμα για την Κύπρο. Ο Χριστοδουλίδης αποκλίνει από σημαντικές επιλογές που κάνουν Ευρωπαίοι εταίροι σε ζητήματα διεθνούς πολιτικής έναντι του προέδρου Τραμπ, περιλαμβανομένων των θεμάτων που σχετίζονται με τη Μέση Ανατολή. Ο επίμονος στόχος του ήταν να εξασφαλίσει κανάλια επικοινωνίας με τον Τραμπ, μέσω Νετανιάχου - εξού και η απόφαση της κυπριακής κυβέρνησης να λάβει μέρος στο «Συμβούλιο Ειρήνης» ως παρατηρητής.

Ευρωπαϊκή γεύση επί κυπριακής προεδρίας δεν υφίσταται ούτε σε σχέση με τις προσπάθειες του ΟΗΕ για την επίλυση του Κυπριακού, που μένουν για μήνες καθηλωμένες. Η μη ενεργοποίηση της κοινοτικής ρήτρας της Ε.Ε. για αμοιβαία συνδρομή στην παρούσα κρίση ενδεχομένως να μην είναι παράλειψη. Ο Χριστοδουλίδης δεν εξετάζει εφικτές λύσεις στο στρατηγικό κενό ασφαλείας της Κύπρου - θεωρητικά ισχύει ακόμα η συνθήκη εγγύησης του ’60. Στον ΣΚΑΪ ο Χριστοδουλίδης επέλεξε μάλιστα και τη χειρότερη, ίσως, συγκυρία για να επαναλάβει ότι «αν ήταν εφικτό αύριο η Κυπριακή Δημοκρατία να γίνει κράτος-μέλος του ΝΑΤΟ, θα υπέβαλα σχετική αίτηση…». Ετσι, χωρίς δεύτερη σκέψη, μέλος του ΝΑΤΟ, με Τραμπ, Νετανιάχου και γείτονας με την... κόλαση;