Αυταπάτες

Δεν ξαφνιάστηκα όταν διάβασα τη δήλωση του Νίκου Βούτση ότι πριν ο ΣΥΡΙΖΑ κερδίσει τις εκλογές «είχαμε αυταπάτες». Ανάλογες, αλλά όχι τόσο σαφείς ομολογίες έχουν γίνει κι από άλλους.

Επιπλέον, ένας ευφυής και έμπειρος πολιτικός σαν τον πρόεδρο της Βουλής ξέρει ότι από ένα σημείο και μετά η αναγνώριση μιας εξόφθαλμα δυσάρεστης πραγματικότητας συχνά κοστίζει λιγότερο από την άρνησή της.

Δεν αποκλείεται επίσης, όπως έχει επισημανθεί, η δήλωση Βούτση να εντάσσεται σε μια γενικότερη επικοινωνιακή τακτική, με απώτερο στόχο την εκλογίκευση των υποχωρήσεων που ήδη έκανε και θα αναγκαστεί να ξανακάνει η κυβέρνηση.

Ολα αυτά όμως, ακόμα κι αν ισχύουν για τους πολιτικούς, δεν μας βοηθούν να καταλάβουμε κάτι άλλο, κατά τη γνώμη μου πιο σημαντικό: πώς οι ψηφοφόροι διάβασαν τις προεκλογικές υποσχέσεις που αποδείχθηκαν κατά Βούτση αυταπάτες και γιατί τις αποδέχθηκαν δικαιώνοντας τον ΣΥΡΙΖΑ σε δύο εκλογικές αναμετρήσεις και ένα δημοψήφισμα;

Για να απαντήσω στο ερώτημα, θα επικαλεστώ όχι δημοσκοπικά ευρήματα –δεν ξέρω καν αν υπάρχουν– αλλά τις αντιδράσεις πολλών φίλων και γνωστών μου, οι οποίοι ανήκουν στον αρχικό αριστερό πυρήνα του ΣΥΡΙΖΑ, δεν έχουν καμία άμεση σχέση με την εξουσία, δεν ανακάλυψαν την «αντίσταση» όταν στέρεψε το γάλα της κρατικής αγελάδας που μια ζωή άρμεγαν (αυτό για τους Συριζοποιηθέντες Πασόκους) ούτε συνάρτησαν τη στάση τους με κάποιο συγκεκριμένο προσωπικό όφελος.

Νομίζω ότι οι δικές τους αυταπάτες ανάγονται σε τρεις διακριτούς αλλά αλληλοσυνδεόμενους λόγους. Ο πρώτος είναι ο πιο προφανής, ο πιο ανθρώπινος: όποιος πονάει θέλει να πιστεύει ότι υπάρχει τρόπος ο πόνος να σταματήσει και ως εκ τούτου πείθεται εύκολα από τους πολιτικούς που του υπόσχονται ακριβώς αυτό. Για να το πω αλλιώς, ο ΣΥΡΙΖΑ έγινε στα μάτια πολλών το «νερό του Καματερού», το οποίο υποτίθεται ότι θεράπευε πάσα νόσο.

Ο δεύτερος λόγος έχει να κάνει με το γενικότερο «αφήγημα» –συγγνώμη για την έκφραση– ή, αν θέλετε, την αυτοπροσωπογραφία του ΣΥΡΙΖΑ, την οποία ειλικρινά αποδέχθηκαν όσοι τον ψήφισαν. Και για να μιλήσουμε πιο συγκεκριμένα, νομίζω ότι οι αυταπάτες δεν ήταν ένα απλό και αποφεύξιμο λάθος, αλλά η άμεση και αναγκαία απόρροια του βασικού επιχειρήματος που του χάρισε τη νίκη.

Οτι δηλαδή οι προηγούμενοι απέτυχαν επειδή δεν ήθελαν (ως νεοφιλελεύθεροι) και κυρίως δεν μπορούσαν (ως προσκυνημένοι) να πουν το μεγάλο Οχι στα δεινά που μας επέβαλαν οι ανάλγητοι δανειστές, ενώ ο αντιστεκόμενος ΣΥΡΙΖΑ θα όρθωνε το ηθικό και ιδεολογικό του ανάστημα.

Και τότε οι κακοί θα έκαναν πίσω. Σύμφωνα με δημόσια δήλωση του Π. Καμμένου, ο σχεδιασμός της νέας κυβέρνησης θεωρούσε δεδομένο ότι υπήρχαν 50% πιθανότητες να υποχωρήσουν οι δανειστές αμέσως και 50% να το κάνουν την τελευταία στιγμή. Ομολογώ πως δεν θεωρώ τα λόγια του αρχηγού των ΑΝ.ΕΛΛ. ευαγγέλιο.

Το γεγονός όμως ότι ο Γ. Βαρουφάκης –ποιος άλλος επέλεξε την εν λόγω γραμμή πλεύσης;– απέφυγε να σχολιάσει τη δήλωση Καμμένου, παρά τη συνήθη πρακτική του να μην αφήνει τίποτε να πέσει κάτω, μάλλον αποδεικνύει του λόγου το αληθές.

Πώς θα μπορούσε λοιπόν ο ΣΥΡΙΖΑ να αποφύγει ή να αναγνωρίσει εγκαίρως τις αυταπάτες του χωρίς να αποδομήσει ταυτόχρονα το ισχυρό χαρτί του; Οταν μάλιστα οι γερμανοτσολιάδες τού υπενθύμιζαν καθημερινά αυτό που ο ίδιος ο πρωθυπουργός τελικά αντιλήφθηκε, ότι δηλαδή ο ισχύων συσχετισμός δυνάμεων δεν επιτρέπει τέτοιου είδους λεονταρισμούς;

Ο τρίτος λόγος λειτούργησε πιο έμμεσα και είναι απότοκος μιας περιρρέουσας ιδεολογικής και συναισθηματικής ατμόσφαιρας. Με τις δημοσκοπήσεις να δείχνουν ότι ο ΣΥΡΙΖΑ θα κέρδιζε τις εκλογές, η προοπτική της νίκης απέκτησε διαστάσεις τεράστιες, επισκιάζοντας τις όποιες άλλες πτυχές του προβλήματος, ενώ ταυτόχρονα απέτρεψε ως άκαιρες ή ακόμα και υπονομευτικές τις ενδεχόμενες ενστάσεις, όσο εύλογες κι αν ήταν.

Το συγκινησιακά φορτισμένο «για πρώτη φορά Αριστερά» –μόνο όποιος έζησε ως αριστερός τα πέτρινα χρόνια μπορεί να νιώσει αυτή την ένταση– έγινε για τους Συριζαίους το πλήρωμα του χρόνου (με όλες τις μεταφυσικές συνδηλώσεις του). Η πραγματοποίηση του άπιαστου μέχρι πρότινος ονείρου και συνάμα η αποκατάσταση μιας ιστορικής αδικίας. (Ή και η ανάδειξη της ιστορικής αναγκαιότητας για τους παραδοσιακούς.)

Θυμάμαι πολύ καλά πώς αντιδρούσαν τότε οι φίλοι και γνωστοί μου: εφόσον οι δημοσκοπήσεις μάς λένε ότι οι υποσχέσεις περί κατάργησης του ΕΝΦΙΑ π.χ. και ο τσαμπουκάς ότι εμείς θα σκίσουμε το μνημόνιο και θα ’ναι μέρα μεσημέρι οδηγούν στου Μαξίμου, τι νόημα έχει να τα σκαλίζουμε;

Δεν είναι ανεύθυνο (για να μην πω τίποτα χειρότερο) να θέτουμε άβολα ερωτήματα, ενώ ηχεί η σάλπιγγα για την τελική έφοδο; Καλός ο κριτικός αναστοχασμός, ουδείς αντιλέγει. Αλλά όχι τώρα που οι ταγματασφαλίτες στου Μακρυγιάννη είναι έτοιμοι να καταθέσουν τα όπλα.

Ολα αυτά θα μπορούσαν να διαβαστούν με όρους αρχαίας τραγωδίας, όπου ο ήρωας δεν μπορεί να μην κάνει κάτι που τελικά θα τον καταστρέψει. Θα έλεγε κανείς ότι οι θεοί, είρωνες ή απλώς σαδιστές, με το ένα χέρι έδωσαν στον ΣΥΡΙΖΑ τη δυνατότητα να κερδίσει τις εκλογές και με το άλλο του αφαίρεσαν τη δυνατότητα να κυβερνήσει.