Τι κόμμα θέλει να είναι ο ΣΥΡΙΖΑ;
Τάσος Παππάς, Η Εφημερίδα των Συντακτών, Δημοσιευμένο: 2022-02-05
Η νίκη του Πορτογάλου σοσιαλιστή Αντόνιο Κόστα προκάλεσε ευφορία στις τάξεις των Ευρωπαίων σοσιαλδημοκρατών και προβληματισμό στη ριζοσπαστική Αριστερά λόγω των πολύ χαμηλών επιδόσεων των δύο κομμάτων της (Κομμουνιστικό Κόμμα, Μπλόκο) που στήριζαν την κυβέρνηση Κόστα, αλλά προκάλεσαν τις εκλογές επειδή αρνήθηκαν να ψηφίσουν τον προϋπολογισμό και απαίτησαν πιο γενναιόδωρα μέτρα για τους εργαζόμενους. Εκαναν το καθήκον τους ως αριστερά κόμματα, ωστόσο τιμωρήθηκαν από τους ψηφοφόρους οι οποίοι, κατά την εκτίμηση ορισμένων αναλυτών, προτίμησαν τη σταθερότητα που πρόσφερε ο Κόστα από την εμπλοκή σε περιπέτειες σε αχαρτογράφητα νερά.
Καλύτερα λοιπόν πορεία στα σίγουρα, παρά «ναυπηγώντας εν πλω». Σε ποια συμπεράσματα μπορούμε να καταλήξουμε; Ο ιστορικός Αντώνης Λιάκος με άρθρο του στην «Εφημερίδα των Συντακτών» (1-2-2022) επισημαίνει ότι «μετά τη Γερμανία και την Ισπανία, μετά τη σχεδόν ή πλήρη διάλυση του χώρου αυτού στη Γαλλία και την Ιταλία, η πορτογαλική επιβεβαίωση θα πρέπει να βάλει σε περίσκεψη τους Ελληνες θιασώτες της ριζοσπαστικής Αριστεράς».
Πράγματι στη Γερμανία η ριζοσπαστική Αριστερά ηττήθηκε. Πράγματι στη Γαλλία η ριζοσπαστική Αριστερά είναι σε βαθιά κρίση. Πράγματι στην Ιταλία η επιρροή της είναι αμελητέα. Πράγματι στην Ισπανία οι Podemos, που πριν από μερικά χρόνια φλέρταραν με την πρωτιά, αν και συγκυβερνούν με τους σοσιαλιστές, δεν περνάνε τις καλύτερες μέρες τους.
Στην Ελλάδα όμως το κόμμα που υποστηρίζει ότι ανήκει στη ριζοσπαστική Αριστερά, ο ΣΥΡΙΖΑ, είναι ο δεσπόζων φορέας στην ευρύτερη Αριστερά. Κρατάει τις δυνάμεις του και κρατάει επίσης στο πρόγραμμά του τον στόχο του ριζικού κοινωνικού μετασχηματισμού. Μπορεί στις σημερινές συνθήκες να το πετύχει; Σύμφωνα με τον Αντ. Λιάκο «ο ρόλος της ριζοσπαστικής Αριστεράς δεν είναι η διακυβέρνηση, είναι αυτό ακριβώς που έκανε μέχρι τώρα: η ανανέωση της πολιτικής, η ευαισθητοποίηση στα αναδυόμενα προβλήματα, η προβολή ενός άλλου τρόπου να βλέπει κανείς τα πράγματα. Αλλωστε ο ριζοσπαστισμός, είτε ως φάση ζωής των ανθρώπων, είτε ως κοινωνική φάση, είναι κατά κανόνα σύντομος, δεν μπορεί να είναι διαρκής. Γίνεται στο τέλος άδεια ρητορική και επανάληψη κλισέ. Η διακυβέρνηση θέλει τη λογική της και η σοσιαλδημοκρατία, παρά τις διακυμάνσεις της, είναι έτοιμη να προσφέρει μέτριες προσδοκίες με σταθερότητα και ικανότητα διακυβέρνησης».
Οπότε ο ΣΥΡΙΖΑ επιβάλλεται να υιοθετήσει αυτή τη γραμμή; Για ποια σοσιαλδημοκρατία όμως μιλάμε; Μήπως γι’ αυτήν που πίστευε ότι ο καπιταλισμός πρέπει να ανατραπεί, όχι με επανάσταση, αλλά με εκλογές και μεταρρυθμίσεις; Δεν υπάρχει πουθενά στην Ευρώπη. Μήπως για τη σοσιαλδημοκρατία που προσπάθησε τη δεκαετία του ʼ60 να εξανθρωπίσει τον καπιταλισμό; Είχε σε διάφορες χώρες επιτυχίες (κυρίως στις σκανδιναβικές), αλλά στη σημερινή μορφή της ούτε αυτόν τον μετριοπαθή στόχο δεν δείχνει ότι θέλει να υπηρετήσει.
Ο Σωτήρης Βαλντέν (είναι με τον Αντ. Λιάκο στο ρεύμα της «Γέφυρας» που δραστηριοποιείται στον ΣΥΡΙΖΑ) στο άρθρο του στο tvxs.gr (3-2-2022), αφού υπογραμμίζει ότι «είμαι αντίθετος στις “αντι-σοσιαλδημοκρατικές” οριοθετήσεις και καταγγελίες που κυκλοφορούν πλατιά στον ΣΥΡΙΖΑ και σε όσους αυτοανακηρύσσονται σε ιδιοκτήτες και κλειδοκράτορες της Αριστεράς», επισημαίνει κάποιες περιπτώσεις και του παρελθόντος και του παρόντος: «Χρειάζεται να θυμηθούμε τον Μπλαιρισμό (και την εγκληματική εξωτερική πολιτική του); Τη συγκυβέρνηση με τους Χριστιανοδημοκράτες στη Γερμανία και ότι την απέκλεισε εκ προοιμίου ο Σολτς πέρσι;…Τη διάλυση του κράτους προνοίας στη Σουηδία από τον σοσιαλδημοκράτη Πέρσον; Τους επαίνους στη λιτότητα από “ρεαλιστές” Σοσιαλδημοκράτες, που τώρα την ξέχασαν;
Τους Σοσιαλδημοκράτες όπως ο Ντάιζελμπλουμ και ο Σουλτς; …Σε πολλές χώρες, ο προσανατολισμός των κυβερνώντων Σοσιαλδημοκρατών δεν έχει κριθεί ή εξελίσσεται ανησυχητικά. Στη Γερμανία λ.χ. δεν έχει ακόμη φανεί αν ο Σολτς θα μπορέσει να περάσει τις αναγκαίες εθνικές και ευρωπαϊκές μεταρρυθμίσεις στους φιλελεύθερους εταίρους του. Στην Ιταλία, η συγκυβέρνηση με φασίστες εγκυμονεί κινδύνους. Στη Δανία οι Σοσιαλδημοκράτες, με τη στήριξη αριστερών κομμάτων, έχουν την πλέον ξενοφοβική πολιτική στη δημοκρατική Ευρώπη. Στη Σουηδία, υλοποιούν τον προϋπολογισμό του συνασπισμού Δεξιάς-Ακροδεξιάς».
Προφανώς αυτή η σοσιαλδημοκρατία δεν μπορεί να είναι το παράδειγμα. Κερδίζει εκλογές και κυβερνά πάντως. Είτε μόνη της είτε με κακές παρέες. Αν η επιδίωξη του ΣΥΡΙΖΑ είναι μόνον η επιστροφή στη διακυβέρνηση, τότε αυτός είναι ο δρόμος που πρέπει να ακολουθήσει. Δεν θα είναι όμως ριζοσπαστική Αριστερά, δεν θα είναι ούτε σοσιαλδημοκρατία της γενέθλιας φάσης.
Θα είναι ένα κόμμα συμφιλιωμένο με την ιδέα ότι το σύστημα δεν αλλάζει, θα είναι ένα κόμμα που θα έχει συνθηκολογήσει με τη θεωρία που έχουν επιβάλει οι οικονομικές ελίτ και οι πολιτικοί εκφραστές τους ότι δεν υπάρχει εναλλακτική και ότι είναι μάταιο να αγωνίζεσαι για κάτι τελείως διαφορετικό. Θέλει να γίνει ένα τέτοιο κόμμα; Αν το επιλέξει, δεν αποκλείεται να κερδίσει τις εκλογές. Δεν θα είναι όμως αυτό που λέει πως είναι, δηλαδή ένα κόμμα της ριζοσπαστικής Αριστεράς που έχει στόχο τον ριζικό κοινωνικό μετασχηματισμό.
Καλύτερα λοιπόν πορεία στα σίγουρα, παρά «ναυπηγώντας εν πλω». Σε ποια συμπεράσματα μπορούμε να καταλήξουμε; Ο ιστορικός Αντώνης Λιάκος με άρθρο του στην «Εφημερίδα των Συντακτών» (1-2-2022) επισημαίνει ότι «μετά τη Γερμανία και την Ισπανία, μετά τη σχεδόν ή πλήρη διάλυση του χώρου αυτού στη Γαλλία και την Ιταλία, η πορτογαλική επιβεβαίωση θα πρέπει να βάλει σε περίσκεψη τους Ελληνες θιασώτες της ριζοσπαστικής Αριστεράς».
Πράγματι στη Γερμανία η ριζοσπαστική Αριστερά ηττήθηκε. Πράγματι στη Γαλλία η ριζοσπαστική Αριστερά είναι σε βαθιά κρίση. Πράγματι στην Ιταλία η επιρροή της είναι αμελητέα. Πράγματι στην Ισπανία οι Podemos, που πριν από μερικά χρόνια φλέρταραν με την πρωτιά, αν και συγκυβερνούν με τους σοσιαλιστές, δεν περνάνε τις καλύτερες μέρες τους.
Στην Ελλάδα όμως το κόμμα που υποστηρίζει ότι ανήκει στη ριζοσπαστική Αριστερά, ο ΣΥΡΙΖΑ, είναι ο δεσπόζων φορέας στην ευρύτερη Αριστερά. Κρατάει τις δυνάμεις του και κρατάει επίσης στο πρόγραμμά του τον στόχο του ριζικού κοινωνικού μετασχηματισμού. Μπορεί στις σημερινές συνθήκες να το πετύχει; Σύμφωνα με τον Αντ. Λιάκο «ο ρόλος της ριζοσπαστικής Αριστεράς δεν είναι η διακυβέρνηση, είναι αυτό ακριβώς που έκανε μέχρι τώρα: η ανανέωση της πολιτικής, η ευαισθητοποίηση στα αναδυόμενα προβλήματα, η προβολή ενός άλλου τρόπου να βλέπει κανείς τα πράγματα. Αλλωστε ο ριζοσπαστισμός, είτε ως φάση ζωής των ανθρώπων, είτε ως κοινωνική φάση, είναι κατά κανόνα σύντομος, δεν μπορεί να είναι διαρκής. Γίνεται στο τέλος άδεια ρητορική και επανάληψη κλισέ. Η διακυβέρνηση θέλει τη λογική της και η σοσιαλδημοκρατία, παρά τις διακυμάνσεις της, είναι έτοιμη να προσφέρει μέτριες προσδοκίες με σταθερότητα και ικανότητα διακυβέρνησης».
Οπότε ο ΣΥΡΙΖΑ επιβάλλεται να υιοθετήσει αυτή τη γραμμή; Για ποια σοσιαλδημοκρατία όμως μιλάμε; Μήπως γι’ αυτήν που πίστευε ότι ο καπιταλισμός πρέπει να ανατραπεί, όχι με επανάσταση, αλλά με εκλογές και μεταρρυθμίσεις; Δεν υπάρχει πουθενά στην Ευρώπη. Μήπως για τη σοσιαλδημοκρατία που προσπάθησε τη δεκαετία του ʼ60 να εξανθρωπίσει τον καπιταλισμό; Είχε σε διάφορες χώρες επιτυχίες (κυρίως στις σκανδιναβικές), αλλά στη σημερινή μορφή της ούτε αυτόν τον μετριοπαθή στόχο δεν δείχνει ότι θέλει να υπηρετήσει.
Ο Σωτήρης Βαλντέν (είναι με τον Αντ. Λιάκο στο ρεύμα της «Γέφυρας» που δραστηριοποιείται στον ΣΥΡΙΖΑ) στο άρθρο του στο tvxs.gr (3-2-2022), αφού υπογραμμίζει ότι «είμαι αντίθετος στις “αντι-σοσιαλδημοκρατικές” οριοθετήσεις και καταγγελίες που κυκλοφορούν πλατιά στον ΣΥΡΙΖΑ και σε όσους αυτοανακηρύσσονται σε ιδιοκτήτες και κλειδοκράτορες της Αριστεράς», επισημαίνει κάποιες περιπτώσεις και του παρελθόντος και του παρόντος: «Χρειάζεται να θυμηθούμε τον Μπλαιρισμό (και την εγκληματική εξωτερική πολιτική του); Τη συγκυβέρνηση με τους Χριστιανοδημοκράτες στη Γερμανία και ότι την απέκλεισε εκ προοιμίου ο Σολτς πέρσι;…Τη διάλυση του κράτους προνοίας στη Σουηδία από τον σοσιαλδημοκράτη Πέρσον; Τους επαίνους στη λιτότητα από “ρεαλιστές” Σοσιαλδημοκράτες, που τώρα την ξέχασαν;
Τους Σοσιαλδημοκράτες όπως ο Ντάιζελμπλουμ και ο Σουλτς; …Σε πολλές χώρες, ο προσανατολισμός των κυβερνώντων Σοσιαλδημοκρατών δεν έχει κριθεί ή εξελίσσεται ανησυχητικά. Στη Γερμανία λ.χ. δεν έχει ακόμη φανεί αν ο Σολτς θα μπορέσει να περάσει τις αναγκαίες εθνικές και ευρωπαϊκές μεταρρυθμίσεις στους φιλελεύθερους εταίρους του. Στην Ιταλία, η συγκυβέρνηση με φασίστες εγκυμονεί κινδύνους. Στη Δανία οι Σοσιαλδημοκράτες, με τη στήριξη αριστερών κομμάτων, έχουν την πλέον ξενοφοβική πολιτική στη δημοκρατική Ευρώπη. Στη Σουηδία, υλοποιούν τον προϋπολογισμό του συνασπισμού Δεξιάς-Ακροδεξιάς».
Προφανώς αυτή η σοσιαλδημοκρατία δεν μπορεί να είναι το παράδειγμα. Κερδίζει εκλογές και κυβερνά πάντως. Είτε μόνη της είτε με κακές παρέες. Αν η επιδίωξη του ΣΥΡΙΖΑ είναι μόνον η επιστροφή στη διακυβέρνηση, τότε αυτός είναι ο δρόμος που πρέπει να ακολουθήσει. Δεν θα είναι όμως ριζοσπαστική Αριστερά, δεν θα είναι ούτε σοσιαλδημοκρατία της γενέθλιας φάσης.
Θα είναι ένα κόμμα συμφιλιωμένο με την ιδέα ότι το σύστημα δεν αλλάζει, θα είναι ένα κόμμα που θα έχει συνθηκολογήσει με τη θεωρία που έχουν επιβάλει οι οικονομικές ελίτ και οι πολιτικοί εκφραστές τους ότι δεν υπάρχει εναλλακτική και ότι είναι μάταιο να αγωνίζεσαι για κάτι τελείως διαφορετικό. Θέλει να γίνει ένα τέτοιο κόμμα; Αν το επιλέξει, δεν αποκλείεται να κερδίσει τις εκλογές. Δεν θα είναι όμως αυτό που λέει πως είναι, δηλαδή ένα κόμμα της ριζοσπαστικής Αριστεράς που έχει στόχο τον ριζικό κοινωνικό μετασχηματισμό.
