Ο πόλεμος των ενισχύσεων

Το κορυφαίο επίτευγμα της Ευρωπαϊκής Ενωσης είναι η δημιουργία της ενιαίας εσωτερικής αγοράς. Ομως, η ενιαία αγορά είναι το μεγάλο θύμα σε κάθε δύσκολη καμπή.

Αυτό συνέβη στη δοκιμασία της πανδημίας COVID-19. Με την ευκαιρία της χαλάρωσης των δημοσιονομικών κανόνων στην πανδημία, τα πιο ισχυρά ευρωπαϊκά κράτη –με πρώτη τη Γερμανία– ενίσχυσαν τις εθνικές επιχειρήσεις τους πολλαπλάσια από τις πιο αδύναμες χώρες, παραβιάζοντας τις αρχές της ενιαίας αγοράς, και στρέβλωσαν τους κανόνες ανταγωνισμού. Επιδοτούσαν τις επιχειρήσεις τους ώστε να διευρύνουν τα μερίδιά τους στις αγορές και να εκτοπίσουν τους ανταγωνιστές τους από τις φτωχότερες χώρες – στη συνέχεια, μάλιστα, κάποιους εξ αυτών τους εξαγόρασαν. Το ίδιο επαναλαμβάνεται σήμερα, στη δοκιμασία της Ε.Ε. από τον παράνομο πόλεμο των ΗΠΑ στο Ιράν και την ενεργειακή κρίση. Η αντιπρόεδρος της Κομισιόν, Τ. Ριμπέρα, ανακοίνωσε ότι τα κράτη-μέλη θα μπορούν να επιδοτούν μέχρι τα τέλη του έτους 70% την επιπλέον δαπάνη για καύσιμα και λιπάσματα σε αγρότες, επιχειρήσεις αλιείας και εταιρείες οδικών μεταφορών, και να αυξήσουν την κάλυψη του ενεργειακού κόστους της βαριάς βιομηχανίας τους από 50% σε 70%. Αυτό σημαίνει ότι οι ευρωπαϊκές χώρες με μεγαλύτερα δημοσιονομικά περιθώρια –κυρίως η Γερμανία– θα δίνουν πολύ μεγαλύτερες κρατικές ενισχύσεις από τις χώρες που πιέζονται. Θα εκμεταλλευτούν αυτό το πλεονέκτημά τους, παραβιάζοντας τους κανόνες της ενιαίας αγοράς, κάνοντας αθέμιτο ανταγωνισμό στους υπόλοιπους. Στις δύσκολες ώρες –όταν είναι αναγκαία– η αλληλεγγύη παραμερίζεται υπέρ του νόμου του ισχυροτέρου – στ’ αλήθεια, ούτε το ΤΑΑ θα είχε γίνει αν η Γερμανία δεν είχε τρομοκρατηθεί ότι θα κατέρρεε η ευρωπαϊκή (της) αγορά…

Θα μπορούσε να γίνει κάτι διαφορετικό;

Ναι, κάτι σαν αυτό που προτείνει ο Ενρίκο Λέτα: σταδιακή αντικατάσταση των εθνικών ενισχύσεων από ευρωπαϊκές ενισχύσεις, που θα κατανέμονται με ενιαία κριτήρια, κεντρικά. Με πόρους που θα συγκεντρώνονται σε κοινό κουμπαρά, ο οποίος θα γεμίζει από ένα ποσοστό των εθνικών ενισχύσεων, είτε από τον προϋπολογισμό της Ε.Ε. είτε –προφανές και πρόσφορο– από κοινό ευρωπαϊκό δανεισμό. Είναι αυτό που η Γερμανία και οι άλλες «φειδωλές» χώρες δεν θέλουν να γίνει. Αλλά χωρίς κοινό δανεισμό, τίποτα αξιόλογο δεν θα μπορέσει να κάνει η Ε.Ε.

Ο κοινός δανεισμός είναι κεντρικός στο πλέγμα των μεταρρυθμίσεων που προτείνει ο Μάριο Ντράγκι. Κεντρικός στόχος της ενοποίησης των ευρωπαϊκών κεφαλαιαγορών και των 30 τρισ. ευρώ αποταμιεύσεων είναι να αποκτήσει βάθος η ευρωπαϊκή αγορά κεφαλαίων, για να διευκολυνθεί η άντληση κεφαλαίων μέσω (και) δανεισμού. Και ο στόχος να αυξάνεται το μερίδιο των επενδύσεων 5% του ΑΕΠ ετησίως (αντί για 1%-2% επί Σχεδίου Μάρσαλ) είναι ρεαλιστικός, με την προϋπόθεση ότι η Ε.Ε. θα δανείζεται φθηνά όσα κεφάλαια χρειάζεται.

Προσώρας, η ενεργειακή κρίση γίνεται ευκαιρία οι ισχυροί να ενισχύσουν τις εθνικές τους επιχειρήσεις. Κάποιοι άλλοι διαμαρτύρονται. Υπάρχει κι ένας που μετρά ευρώ ευρώ το «περίσσευμά» του, για να υπολογίσει τι προεκλογικές παροχές θα μπορέσει να κάνει.