Το στοίχημα μεγαλώνει

Μέχρι πριν από λίγο καιρό, η σοφία των αγορών αποτελούσε, κατά κάποιο τρόπο, τον οδηγό της οικονομίας. Σήμερα τη θέση της παίρνουν βιομηχανικές πολιτικές μεγάλης κλίμακας. Το κράτος, που επί πολλά έτη έβλεπε τις εξουσίες του να συρρικνώνονται, επιστρέφει ως ο θεμελιώδης πρωταγωνιστής». Όταν αυτή τη διαπίστωση την εκφωνεί ένας από τους ιστορικούς θεματοφύλακες της ελεύθερης αγοράς, ο επί χρόνια πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας Μάριο Ντράγκι, μπορείς να ψυχανεμιστείς ότι κάτι αλλάζει στην αντίληψη μιας μερίδας των κυρίαρχων οικονομικο-πολιτικών κύκλων. Ο λόγος προκύπτει από τη συνέχεια της φράσης του Ντράγκι: «Οι εμπορικές σχέσεις, οι οποίες προηγουμένως διέπονταν από κοινούς πολυμερείς κανόνες, σήμερα κυριαρχούνται ουσιαστικά από γεωπολιτικές συμμαχίες, στις οποίες η στρατιωτική και η οικονομική ισχύς αποτελούν πλέον ρητά εργαλεία».

Ο Ντράγκι υποδεικνύει -και δεν είναι η πρώτη φορά την τελευταία διετία- πως η εποχή της παθητικής αναμονής των μαγικών κελευσμάτων της αγοράς έχει παρέλθει. Ένα μήνυμα που, ενόψει της εμφορούμενης από τα ιδεώδη της κοινωνικής δικαιοσύνης Εργατικής Πρωτομαγιάς, αποκτά μιαν άλλη βαρύτητα. Άλλωστε ο ίδιος έχει αναφερθεί, στην έκθεσή του για την ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα, σε ένα «νέο κοινωνικό συμβόλαιο» όπου η ανταγωνιστικότητα δεν θα βασίζεται στην περικοπή μισθών και δικαιωμάτων αλλά στην παιδεία, στην καινοτομία και στην επανακατάρτιση για την απόκτηση των δεξιοτήτων που απαιτούνται στον νέο ψηφιακό κόσμο.

Πώς (θα) μοιάζει ο κόσμος που έρχεται; Μια όψη μάς έδειξε ο ημιμαραθώνιος του Πεκίνου, εκεί όπου ένα ανθρωποειδές ρομπότ βρέθηκε να κερδίζει τους ανθρώπινους ανταγωνιστές του, κατεβάζοντας μάλιστα κατά επτά λεπτά το αντίστοιχο παγκόσμιο ρεκόρ... Στη χώρα παραγωγής του, την Κίνα, αυξάνονται αλματωδώς οι επενδύσεις στην ενσωματωμένη Τεχνητή Νοημοσύνη και τα ρομπότ γίνονται μέρος της καθημερινότητας - στο σπίτι, αλλά και σε παραδοσιακούς εργασιακούς χώρους, στις βιομηχανίες οι οποίες αυτοματοποιούνται ραγδαία. Προοπτικά, αυτή η νέα τεχνολογική πραγματικότητα εμπεριέχει μια θετική διάσταση -απαλλάσσει τον εργαζόμενο από εργασίες επικίνδυνες ή απλώς ανιαρές-, αλλά ταυτόχρονα, όπως μας δείχνει η καθημερινή μας εμπειρία, θολώνει τα όρια εργασιακού και προσωπικού χρόνου (σε βάρος του δεύτερου) και καθιστά όλο και πιο ορατό τον κίνδυνο ψηφιακού εκτοπισμού χιλιάδων εργαζομένων, και μάλιστα όχι μόνο χαμηλής αλλά ακόμα και μέσης ή υψηλής εξειδίκευσης.

Η ψηφιακή τεχνολογία είναι ένα εργαλείο, πολύ πιο εξελιγμένο έστω, αλλά πάντα εργαλείο. Το κατά πόσο θα αποδειχθεί χρήσιμο (και χρηστικό) ή επικίνδυνο, ακριβώς όπως συνέβη και στο παρελθόν, εξαρτάται από τη συλλογική βούληση των κοινωνιών, από τις πολιτικές στις οποίες αναφέρεται και ο Ντράγκι. Και από το κατά πόσο μια προοδευτική Πολιτική, με κεφαλαίο «π», θα δώσει προτεραιότητα σε ρυθμίσεις της τεχνολογίας, της Τεχνητής Νοημοσύνης, με στόχο την προστασία της κοινωνίας, του εργαζόμενου, του ανθρώπου από τα συμφέροντα ελάχιστων δισεκατομμυριούχων ιδιοκτητών της τεχνολογίας, που δεν κρύβουν τις σκοτεινές επιδιώξεις για την ίδια τη δημοκρατία. Το στοίχημα είναι μεγαλύτερο ετούτη τη φορά.