Αρχηγισμός στην αριστερά, Τσίπρας και Καρτερός

Εδώ και λίγο καιρό ο Θανάσης Καρτερός (ΘΚ), με καθημερινά άρθρα από τις στήλες της Εφημερίδας των Συντακτών, έχει αναλάβει τη στήριξη του εγχειρήματος του Αλέξη Τσίπρα για επιστροφή στην εθνική πολιτική. Απολύτως σεβαστή η επιλογή του. Εξάλλου δεν είναι η πρώτη φορά που αναλαμβάνει αυτόν τον ρόλο.

Πολλοί από εμάς θυμόμαστε πώς υπερασπιζόταν τον τότε πρόεδρο του ΣΥΡΙΖΑ απέναντι σε όσους τυχόν διαφωνούσαν σε συγκεκριμένα θέματα. Η αλήθεια είναι βέβαια πως τότε, όπως και τώρα, ο τρόπος του ενοχλούσε.

Στο άρθρο του της 21/2, ο ΘΚ ασχολείται (πάλι) με τη Νέα Αριστερά. Εύλογο, αφού στο κόμμα αυτό υπάρχουν ισχυρές διχογνωμίες γύρω από τη στάση απέναντι στον Τσίπρα.

Τις αναδεικνύει λοιπόν, αν και υπερβάλλει κάπως, αφού ανακαλύπτει μια ανύπαρκτη διχογνωμία ως προς την αξιολόγηση της συνέντευξης Στουρνάρα, αποδίδοντας μάλιστα στην «αριστερή» τάση του κόμματος ανοχή στον τραπεζίτη. Όμως δύσκολα πείθει πως στελέχη όπως ο Τσακαλώτος ή ο Λάμπρου επιλέγουν Στουρνάρα απέναντι στον Τσίπρα.

Ο αρθρογράφος πλέκει το εγκώμιο του Αλέξη Χαρίτση. Αναμενόμενο, αφού ο πρόεδρος του κόμματος ηγείται της τάσης που υποστηρίζει τις πλατιές συμμαχίες και άρα -εικάζεται- δεν αποκλείει σύμπραξη με τον επιστρέφοντα Τσίπρα.

Επισημαίνει λοιπόν ο ΘΚ παγκοίνως αναγνωρισμένες αρετές του Χαρίτση: «και τα λόγια του προσέχει, και μια ενωτική αυτοσυγκράτηση δείχνει μπροστά στην πολυδιάσπαση του χώρου». Αναφέρει και το θετικό έργο της κοινοβουλευτικής ομάδας (που ως γνωστόν ανήκει κατά πλειοψηφία στην «ενωτική» τάση).

Όμως ο ΘΚ αναφέρει και μια άλλη, κατ’ αυτόν, αρετή του προέδρου της ΝΕ.ΑΡ.: ότι δεν προσχωρεί «στις επιθετικές ανοησίες δήθεν καταδίκης των ‘αρχηγικών κομμάτων’». Ας σταθούμε σ’ αυτή την παρατήρηση, γιατί κατά τη γνώμη μου αποκαλύπτει έναν αδύναμο κρίκο όχι μόνο του κειμένου του ΘΚ, αλλά μάλλον και του εγχειρήματος Τσίπρα, όπως τουλάχιστον παρουσιάζεται μέχρι στιγμής.

Κατ΄ αρχάς είναι ανακριβές πως ο Χαρίτσης δεν τάσσεται κατά των «αρχηγικών κομμάτων». Το κάνει ρητά η απόφαση του πρόσφατου συνεδρίου της ΝΕ.ΑΡ. την οποία συνδιαμόρφωσε και υπερψήφισε ο πρόεδρος.

Δεύτερον, γιατί είναι «ανοησία» η καταδίκη (και γιατί «επιθετική» και «δήθεν»;) του αρχηγισμού; Υπάρχει αριστερός (μετά τον Στάλιν και τον Μάο) που να δηλώνει υπέρ των αρχηγικών κομμάτων, κατά της συλλογικής διεύθυνσης και των δημοκρατικά εκλεγμένων οργάνων;

Τι παθαίνουν κάποιοι άνευ όρων οπαδοί του Τσίπρα και εκνευρίζονται στο άκουσμα της λέξης αρχηγισμός; Είναι άδικο να σκεφτούμε πως όποιος έχει τη μύγα μυγιάζεται;

Μήπως όμως ο αρχηγισμός στην αριστερά είναι ανύπαρκτο ζήτημα και τον εφευρίσκουν κάποιοι εκ του πονηρού; Ας θυμίσουμε, περιοριζόμενοι στα ελληνικά πράγματα, πως στο εσωτερικό ή σε εφαπτόμενους χώρους της αριστεράς ο αρχηγισμός έβαλε επανειλημμένα τη σφραγίδα του.

Θεωρούμε παράδειγμα προς μίμηση το πώς ο Ανδρέας Παπανδρέου διοικούσε το ΠΑΣΟΚ; Τα αριστερά ή κεντροαριστερά κόμματα πρέπει να διέπονται από την «αδιαμεσολάβητη σχέση αρχηγού-βάσης» όπως την εισήγαγε ο Γιώργος Παπανδρέου και τη διαφήμιζε ο Στέφανος Κασσελάκης; Μας αρέσει το «μοντέλο» Ζωής Κωνσταντοπούλου;

Θα ήταν τουλάχιστον ατυχές, η αριστερά, μετά τα όσα έχει περάσει τα τελευταία χρόνια, να ανακάλυπτε (πάλι) τη γοητεία της προσωπολατρίας και του άκρατου λαϊκισμού.

Αλλά μήπως όλα αυτά δεν αφορούν τον Τσίπρα και τα σχέδιά του; Ασφαλώς και τον αφορούν. Το ότι διολίσθησε, ιδίως στην τελευταία φάση της προεδρίας του, σε αρχηγικές πρακτικές είναι πασίγνωστο, όπως γνωστό είναι πως πολλοί, λ.χ. όλοι περίπου εμείς στην ΝΕ.ΑΡ., αντιτιθέμεθα σε ένα τέτοιο μοντέλο κόμματος.

Διαπιστώνουμε δε πως στην αυτοκριτική του Τσίπρα, τίποτε δεν υπάρχει για το ζήτημα αυτό, αλλά αντίθετα υπάρχουν ενδείξεις πως έτσι οραματίζεται το νέο του κόμμα (χωρίς «βαρίδια», δηλαδή χωρίς αντίλογο στον αρχηγό).

Ας δούμε τώρα τη μεγαλύτερη εικόνα. Πολλοί στη Νέα Αριστερά, και όχι μόνο, επιδιώκουμε την πλατιά ενότητα των προοδευτικών δυνάμεων, χωρίς «αριστερόμετρα» και αποκηρύξεις της σοσιαλδημοκρατίας, με στόχο μια προοδευτική εναλλακτική στη μονοκρατορία της Δεξιάς και του Μητσοτάκη.

Εκτιμούμε επίσης πως ο Αλέξης Τσίπρας αποτελεί ένα κεφάλαιο για την Αριστερά, χωρίς όμως να τον θεοποιούμε. Γνωρίζουμε πως έπαιξε τον πρώτο ρόλο τόσο στην άνοδο όσο και στην πτώση του ΣΥΡΙΖΑ, αλλά σήμερα μπορεί, ελπίζουμε, να συσπειρώσει σημαντικό τμήμα των αριστερών και κεντροαριστερών πολιτών.

Γι’ αυτό ο Τσίπρας μπορεί αναμφίβολα να έχει μια κεντρική θέση στη ζητούμενη ενότητα. Σε όλα αυτά διαφωνούμε με κομματικούς συντρόφους μας και βέβαια θα έλθει η στιγμή -όχι πολύ μακρινή- που το κόμμα μας θα πρέπει να αποφασίσει τι θα κάνει.

Η πλατιά ενότητα των προοδευτικών δυνάμεων θα πρέπει να γίνει στη βάση προγράμματος. Το κάθε κόμμα ή κίνηση θα προσέλθει με τις δικές του θέσεις με στόχο να καταλήξουμε σε ένα κοινό ελάχιστο πρόγραμμα που βέβαια προϋποθέτει συμβιβασμούς.

Η πολιτική βούληση για ενότητα αποτελεί το σημείο εκκίνησης, αλλά αν δεν θέλουμε να χτίζουμε πύργους στην άμμο, η διαμόρφωση πραγματικού κοινού προγράμματος δεν μπορεί να παρακαμφθεί.

Οι κοινές πρωτοβουλίες που παίρνουν σήμερα ΠΑΣΟΚ, ΣΥΡΙΖΑ και ΝΕ.ΑΡ. στη Βουλή και αλλού αποτελούν πρώτα θετικά βήματα προς αυτή την κατεύθυνση. Κατά τη γνώμη μου επιβάλλεται να πολλαπλασιαστούν.

Ιδιαίτερα δε ΣΥΡΙΖΑ και ΝΕ.ΑΡ πρέπει να προχωρήσουν πολύ πιο τολμηρά, γιατί, μετά την περιπέτεια Κασσελάκη, λίγα τους χωρίζουν και η κοινή κάθοδος στις εκλογές είναι αναγκαία για την κοινοβουλευτική τους επιβίωση στην περίπτωση που δεν «περπατήσουν» πιο αισιόδοξα σενάρια.

Στο χώρο της ανανεωτικής και ριζοσπαστικής αριστεράς νομίζω πως η ύπαρξη τριών σχημάτων αποτελεί επικίνδυνη πολυτέλεια. Κατά τη γνώμη μου ΣΥΡΙΖΑ, ΝΕ.ΑΡ. και «κόμμα Τσίπρα» πρέπει να είναι ένα. Τα δύο υπάρχοντα κόμματα είναι έτοιμα, καθώς έχουν, μάλλον συγκλίνοντα, προγράμματα και θέσεις. Το ζήτημα είναι τι θα κάνει ο Αλέξης Τσίπρας.

Είναι νομίζω καιρός ο Τσίπρας να ξεκαθαρίσει τη θέση του. Να ξεπεράσει το στάδιο της παρουσίασης του βιβλίου και να διατυπώσει συγκεκριμένες θέσεις και το πολιτικό του σχέδιο. Οπωσδήποτε και πώς βλέπει την ενότητα. Ώστε να προχωρήσουμε άμεσα σε έναν δομημένο διάλογο με στόχο την εναλλακτική στη Δεξιά, αλλά και στη συγκρότηση και δύσκολη ανάκαμψη ενός ενιαίου κόμματος της δημοκρατικής αριστεράς.

Θέλω να ελπίζω πως, με την πείρα του, ο Τσίπρας θα κατανοεί πως αν προχωρήσει ως μοναχικός καβαλάρης με αλαζονικούς ισχυρισμούς πως όλοι οι άλλοι, εκτός από τον ίδιο, είναι φθαρμένοι, κινδυνεύει να καταστεί στοιχείο παραπέρα διάσπασης και όχι της ενότητας που επιδιώκουμε. Και σε κάθε περίπτωση, θα εξασθενίσει την δυναμική του ενωτικού εγχειρήματος.

Επίσης, πως οι δημοκρατικές δομές και λειτουργίες είναι προϋπόθεση όχι «βαρίδι» για την επιτυχία μας. Καλό θα είναι να αγνοήσει τις αντίθετες συμβουλές, «επικοινωνιακές» ή σταλινικές, που φέρουν μεγάλο μέρος της ευθύνης για την κατάρρευση των προηγουμένων ετών.