Αριστερά: η ρωγμή

Να βαθύνουν οι διασπάσεις, αυτή θα ήταν μια πολιτική ευχή, την οποία θα μπορούσε κάποιος να εκφράσει βλέποντας την ισχυρή αντιπαλότητα η οποία αναπτύσσεται το τελευταίο διάστημα, με αφορμή το Κυπριακό, μέσα στην ελληνική Αριστερά.

Στην πραγματικότητα, μια τέτοια προτροπή, για να έχει την αναγκαία διαπλαστική της διάσταση, για να μη χάνει δηλαδή την απαραίτητη πολιτικότητά της και, συνεπώς, τον αριστερό προσανατολισμό της, δεν μπορεί να ικανοποιείται απλώς στην καταγγελία εκείνου του τμήματος αριστερών πολιτικών, οργανώσεων και πολιτών οπαδών τού «όχι» ως εθνικιστικού. Μια τέτοια κριτική οφείλει να δείχνει τους βαθύτερους λόγους για τους οποίους επανέρχεται διαρκώς σε ένα μεγάλο κομμάτι της Αριστεράς αυτή η συγκινησιακή εθνικο-δημοκρατική κοινότητα του όχι, αναδιπλασιασμένη πάντοτε με ισχυρό αριστερό, ανθρωπιστικό πρόσημο.

1. Μέσα στην ελληνική πολιτική κουλτούρα είναι υπαρκτό ένα αδιαφοροποίητο, διαπολιτικό μυθικό απόθεμα «αντίστασης». Η αντίσταση αυτή, όντας πριν απ’ όλα «εθνική αντίσταση», συνιστά τον κοινό τόπο σύμπτωσης αριστερών και δεξιών ευαισθησιών. Θα έλεγε κανείς ότι εδώ επιχειρείται μια εντυπωσιακή αντιστροφή. Για ένα τμήμα της Αριστεράς, η αναζήτηση του πιο αυθεντικού προσώπου της εθνικής αντίστασης, μιας αντίστασης νοηματοδοτούμενης από την ανάδελφη μοναδικότητα μιας εντόπιας και διαιωνιζόμενης πνευματικότητας, είναι και πρωταρχικό κριτήριο στάθμισης της αριστεροσύνης εν γένει. Η αριστεροσύνη ταυτίζεται με μια διαφιλονικούμενη στο πολιτικό πεδίο, με τη Δεξιά, εθνικοφροσύνη.

2. Η κληρονομιά αυτή, ιδιαίτερα σήμερα, αδυνατεί να σκεφθεί τα σύγχρονα προβλήματα, πάνω απ’ όλα εκείνα τα οποία αποκαλούνται «εθνικά», με όρους «συμβιβασμού». Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι κάθε συμβιβασμός, στην καλύτερη περίπτωση, φαντάζει «ενδοτισμός». Η διαπραγμάτευση θεωρείται εξ ορισμού μη αγωνιστική διαδικασία, ως εναντιούμενη ευθέως σε ένα βιωματικά ουσιοποιημένο εθνικο-αγωνιστικό φρόνημα, άρα, ως θανάσιμη υπονόμευση της πρωτογενούς εθνικής συνθήκης: της αντίστασης. Αυτή η καθαρότητα του επαναλαμβανόμενου αντιστασιακού «όχι» έρχεται να προσαρμοστεί στις αγωνιστικές-αντιστασιακές «προτεραιότητες» της αντιπαγκοσμιοποίησης. Ο αντιιμπεριαλισμός, ως η κατεξοχήν αρετή σε καιρούς παγκοσμιοποίησης του κόσμου, δεν ταυτίζεται απλώς με το εθνικό ζήτημα, αλλά υπαγορεύει στο δεύτερο τις μορφές και τα περιεχόμενα της ανασυγκρότησής του.

3. Αυτή η αντιστασιακή, αντιιμπεριαλιστική αναεθνικοποίηση της Αριστεράς και των αριστερών διαμεσολαβείται πολιτικά από δύο ουσιώδη και αλληλοσυμπληρούμενα στοιχεία: τον τριτοκοσμισμό, μπολιασμένο με ένα ηθικό ιδεώδες «χριστιανικής αδελφότητας». Το πρώτο στοιχείο καθρεφτίζεται κυριολεκτικά στην περί «προτεκτοράτου» ρητορική αρκετών αριστερών οπαδών τού «όχι», ρητορική η οποία θέλει να επικαιροποιήσει τον αντιαποικιοκρατικό λόγο. Ο χριστιανισμός αντανακλάται σε έναν επιλεκτικό νεο-ανθρωπισμό, χαρακτηρίζοντας έτσι ακόμα και «ρατσιστικό» το προτεινόμενο σχέδιο λύσης. Τριτοκοσμισμός και αντιρατσισμός συνιστούν τις πολιτικές μορφές με τις οποίες παρουσιάζεται ενώπιόν μας η κοινοτιστικού τύπου πρόταση για την ανασυγκρότηση της Αριστεράς.

4. Γιατί περί αυτού ακριβώς πρόκειται. Το αριστερό «όχι» στο σχέδιο Ανάν απορρέει από μια εθνική κοσμοαντίληψη, τη φωτογραφίζει, δεν είναι μια συγκυριακή διαφωνία σε ένα έστω «στρατηγικό» ζήτημα. Το «όχι» αυτό δεν είναι «προγραμματικό», είναι ιδεολογικό, αποτελεί τμήμα μιας ευρύτερης ιδεολογικο-πολιτικής πλατφόρμας, γι’ αυτό και είναι βαθιά διχαστικό, σε τέτοιο βαθμό που απειλεί να διαιρέσει ανεπανόρθωτα τους αριστερούς. Δεν είναι καθόλου τυχαίο ότι η πρόταση του ΑΚΕΛ για «αναβολή» συνάντησε την παγερή αδιαφορία ή και την εχθρότητα των οπαδών του ιδεολογικοποιημένου και ανελαστικού «όχι».

5. Για να πούμε τα πράγματα με το όνομά τους, η πραγματική πρόταση αναθεμελίωσης της Αριστεράς είναι ο ριζικός αντιαμερικανισμός, η αναγόρευση των ΗΠΑ ως το ουσιοποιημένο κακό. Αυτό που αντικειμενικά εξέφρασε ο Συνασπισμός με το «ναι» στο σχέδιο Ανάν είναι, πριν απ’ όλα, ότι αποδαιμονοποίησε τις ΗΠΑ, δείχνοντας ότι ο άκριτος αντιαμερικανισμός, πολιτικά, ιδεολογικά, αξιακά, αλλά και η συνάδουσα αναδίπλωση στον εθνικό αντιστασιακό εαυτό δεν μπορούν να αποτελούν τη βάση για την ανασύνθεση της Αριστεράς. Για πρώτη φορά ύστερα από αρκετά χρόνια, η πολιτική πρόταση ενός τμήματος της Αριστεράς ξανασυνάντησε στοιχεία από τον ανανεωτικό εαυτό της, κινούμενη έξω από τον αντιπολιτικό κύκλο της θυματοποίησης και του μηδενισμού, επιλέγοντας την Ιστορία και όχι την επιλεκτική μνήμη.

6. Και τώρα που χάθηκαν οι δαίμονες; Τώρα η ρωγμή θα μπορούσε να εξελιχθεί σε ρήγμα. Υπό προϋποθέσεις. Οι πιο σημαντικές; Οτι ούτε ο τροχαδισμός πίσω από την παγκοσμιοποίηση αλλά ούτε και η ανακλαστική αντίσταση σε αυτή, η οποία αναγκαστικά ενσωματώνει εθνικιστικές δοξασίες, συνιστούν πολιτική. Οτι η ανασυγκρότηση της Αριστεράς ταυτίζεται με την επανεμφάνιση της πολιτικής, πέρα από τη νεομυθολογία μιας τεχνοκρατικής διαχείρισης των («εθνικών») προβλημάτων και τη συγκινησιακή πανούκλα που ως αντίδοτο τη συνοδεύει. Οτι η σύγκρουση δεν φυλακίζεται σε εθνικιστικά καλούπια, προσλαμβάνοντας εκεί το υποτίθεται αυθεντικότερο νόημά της, αλλά για να είναι παραγωγική οφείλει να είναι πολιτική. Ο πολιτικός ριζοσπαστισμός δεν είναι συνώνυμος του εθνικιστικού κονφορμισμού.

* Ο Α. Πανταζόπουλος διδάσκει στο Τμήμα Πολιτικών Επιστημών του ΑΠΘ