Η παγκόσμια υποχώρηση της θρησκευτικότητας

Παναγιώτης Ε. Πετράκης, Τα Νέα, Δημοσιευμένο: 2021-01-11

Οι πολιτισμικές αξίες αποτελούν κρίσιμους παράγοντες διαμόρφωσης των πεποιθήσεων, των κινήτρων, εν τέλει των ατομικών και κοινωνικών συμπεριφορών και ειδικότερα των οικονομικών αποφάσεων. Συνήθως στις πολιτισμικές αξίες σημειώνονται μεταβολές που συμβαίνουν σε βάθος δεκαετιών. Η θρησκεία προσφέρει την υπαρξιακή ασφάλεια ότι ο κόσμος είναι στα χέρια μιας ανώτερης δύναμης, η οποία υπόσχεται ότι εάν ακολουθούμε τους ορθούς κανόνες θα εξασφαλίσει την προσέγγιση ενός καλύτερου σημείου ισορροπίας. Οσο μάλιστα φτωχότερος είναι ο άνθρωπος, τόσο περισσότερο του προσφέρει ένα επαρκές πλαίσιο να αντιμετωπίσει την αγωνία του μέλλοντος.

Ο Karl Marx, ο M. Weber, ο Ε. Durkheim είχαν προ πολλού προβλέψει ότι η πρόοδος της επιστήμης θα επιφέρει την απομείωση της θρησκευτικότητας. Ομως αυτό δεν συνέβη με τη μεταπολεμική έκρηξη της επιστήμης. Μάλιστα, η πτώση του Τείχους του Βερολίνου (ανάκαμψη της Ορθοδοξίας), οι πολιτικές νίκες των ευαγγελιστών στις ΗΠΑ και η 11η Σεπτεμβρίου (μουσουλμανικός παρεμβατισμός) έδειξαν μια παγκόσμια ανανέωση της θρησκευτικότητας στις αρχές του νέου αιώνα.

Ομως ο σπουδαίος διανοητής R. Inglehart, παρατηρώντας την εξέλιξη (World Values Surveys) των πολιτισμικών αξιών, μετά το 2007 βλέπει μια καινούργια τάση στον κόσμο όπου στις ανεπτυγμένες αλλά και στις λιγότερες ανεπτυγμένες χώρες η θρησκευτικότητα υποχωρεί. Μάλιστα, όσο η ικανότητα των κοινωνιών να αντιμετωπίζουν τις μεγάλες αναταραχές αυξάνεται και η κατοχύρωση της ύπαρξής τους μεγεθύνεται, τόσο η θρησκευτικότητα υποχωρεί! Παράλληλα η βελτίωση του επιπέδου της εκπαίδευσης, η μείωση της ανάγκης των πληθυσμών να αναπαράγονται είναι παράγοντες που συντελούν στη μείωση της θρησκευτικότητας. Οι κοινωνίες αναζητούν μεταϋλιστικές αξίες, χωρίς σʼ αυτές να συμπεριλαμβάνεται απαραιτήτως η θρησκευτικότητα. Το 2018 στην Ελλάδα η θρησκεία ήταν πολύ σημαντική για τη ζωή του 55% των Ελλήνων (το υψηλότερο από 34 χώρες στην Ευρώπη, Pew Research) και το 2019 οι Ελληνες απαντούσαν για το πόσο θρησκευόμενοι ήταν (ΕΚΠΑ και Metron Analysis), με κλίμακα από 0 έως 10 έδιναν μια μέση τιμή 6,8. Αυτή η τιμή μέσα σʼ έναν χρόνο (Νοέμβριος 2020) έπεσε στο 6,5.

Παράλληλα, όσο ανέρχεται η ηλικία τόσο περισσότερο θρησκευόμενοι είναι οι Ελληνες, όσο περισσότερο μορφωμένοι είναι, τόσο μικρότερη είναι η πιθανότητα να ανήκουν σʼ ένα δόγμα. Οι αυτοτοποθετούμενοι ως αριστεροί είναι λιγότερο θρησκευόμενοι και οι κεντροδεξιοί περισσότερο θρησκευόμενοι και όσο ανήκει ο άνθρωπος σε υψηλότερη εισοδηματική τάξη τόσο μικρότερη είναι η πιθανότητα να είναι θρησκευόμενος. Η θρησκευτικότητα δεν επηρεάζει τόσο την πολιτική πλέον, αλλά η πολιτική επηρεάζει τη θρησκευτικότητα! Η ανάγκη ελεύθερης έκφρασης και επιλογής μαζί με την επιστημονική δυναμική αλλαγή επηρεάζουν αρνητικά. Ο COVID-19 εντείνει την απομείωση της θρησκευτικότητας αφού η κοινωνική αποστασιοποίηση (διακοπή θρησκευτικών συνάξεων) και το εμβόλιο (επιστήμη) είναι τα μόνα μέσα για να τον αντιμετωπίσουμε. Η θεσμική συγκρότηση της θρησκευτικότητας (εκκλησία) πρέπει να εκτιμήσει τις περιστάσεις, με δεδομένο τον παρʼ όλα αυτά υψηλό βαθμό θρησκευτικότητας στον πληθυσμό.

Είναι εμφανές πλέον ότι η θρησκευτικότητα μέσω της προσιτής πνευματικότητας προσφέρει τη σταθερότητα στη ζωή και στη σκέψη (υπαρξιακή ασφάλεια) και λιγότερο το πλαίσιο κανόνων ζωής. Αυτή είναι ίσως η δραματικότερη μεταβολή που εντοπίζεται στη θρησκευτική κοινωνική ταυτότητα, στην οποία όλοι πρέπει να προσαρμοστούμε.

Θέματα επικαιρότητας: Θρησκεία

Οι επίσκοποι πάντως δεν ορκίζονται στον Θεό

Παντελής Μπουκάλας, 2023-07-04

Ένα τέταρτο του αιώνα πριν, Ιούνιο του 1998, το ΣΤ΄ Τμήμα του...

Περισσότερα

Ενας «λαϊκιστής» λοιπόν και ο Πάπας;

Παντελής Μπουκάλας, 2021-12-12

Δεν φτάνει που είναι αιρετικός ο Πάπας, όπως και κάθε Πάπας...

Περισσότερα

Πίστη εναντίον επιστήμης, άλλη μία φορά

Παντελής Μπουκάλας, 2021-11-07

Η πραγματική ζωή είναι πάντα η σοβαρότερη δοκιμασία για...

Περισσότερα

Πίστη

Μιχάλης Μητσός, 2021-11-04

Πριν από τέσσερα χρόνια, κάτω από το σοκ του Brexit και της...

Περισσότερα

Οταν ο εθνικός ύμνος επισκιάζει το «Χριστός Ανέστη»

Παντελής Μπουκάλας, 2021-05-09

Τα περισσότερα από τα έθιμα που έδιναν κάποτε απλό και απτό...

Περισσότερα

«Μη μου άπτου»

Κώστας Δουζίνας, 2021-05-04

Κάθε Πάσχα ακούγοντας ξανά την εξιστόρηση της Ανάστασης...

Περισσότερα

Η παγκόσμια υποχώρηση της θρησκευτικότητας

Παναγιώτης Ε. Πετράκης, 2021-01-11

Οι πολιτισμικές αξίες αποτελούν κρίσιμους παράγοντες διαμόρφωσης...

Περισσότερα

Άρθρα/ Πολιτική

Θανάσης Θεοχαρόπουλος

Ισχυρή Κεντροαριστερά απέναντι στη Δεξιά

Θανάσης Θεοχαρόπουλος, 2024-07-07

...Ο ΣΥΡΙΖΑ – Προοδευτική Συμμαχία οφείλει να συμμετέχει...

Στέργιος Καλπάκης

Η Γαλλία τρομάζει ήδη Μητσοτάκη και συμφέροντα

Στέργιος Καλπάκης, 2024-07-09

Ανησυχούν: Αυτό που έγινε για να αποτραπεί η νίκη της Ακροδεξιάς...

Η απόλυτη ανατροπή στη Γαλλία

2024-07-08

Μια τεράστια ανακούφιση του Γαλλικού λαού και της προοδευτικής...

Θόδωρος Τσίκας

”Οι Γάλλοι στον πρώτο γύρο τιμωρούν. Στο δεύτερο επιλέγουν”

Θόδωρος Τσίκας, 2024-07-08

Δεν είναι βέβαιο αν ο πρώτος σοσιαλιστής Πρόεδρος της Γαλλίας,...

Δημήτρης Χατζησωκράτης

Όλοι/ες είμαστε σήμερα του Νέου Λαϊκού Μετώπου(NFP)

Δημήτρης Χατζησωκράτης, 2024-07-06

Δεν αρκεί όμως να δηλώνουμε τη στήριξή στο NFP και να μην...

Θανάσης Θεοχαρόπουλος

Για μία μεγάλη Κεντροαριστερά με ανανέωση

Θανάσης Θεοχαρόπουλος, 2024-06-28

H ΝΔ μέσα σε λιγότερο από έναν χρόνο διακυβέρνησης έχασε...

ΕΚΚΛΗΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΣΥΝΘΕΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΟΔΕΥΤΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ

2024-06-24

.Επειδή οι καιροί ου μενετοί, αποφασίσαμε να απευθύνουμε...

Χάρης Τσιόκας

Πώς και γιατί πρέπει τώρα μαζί…

Χάρης Τσιόκας, 2024-06-23

...Ο κατακερματισμος του προοδευτικού χώρου ,οι άγονοι και...

Εγκλήματα διαρκείας στη Ράφα

2024-05-29

Τραγικό λάθος ο κυριακάτικος βομβαρδισμόςκαταυλισμού...

Σωτήρης Βαλντέν

Η Βόρεια Μακεδονία και τα όρια της πολιτικής της ισχύος

Σωτήρης Βαλντέν, 2024-05-26

Εν μέσω πολλαπλών διεθνών και περιφερειακών κρίσεων, μερικές...

Στέργιος Καλπάκης

Τα πολλά πρόσωπα της υποκρισίας και της ανευθυνότητας

Στέργιος Καλπάκης, 2024-05-25

Άλλοτε πολέμιοι της Συμφωνίας, σήμερα ομνύουν στην τήρησή...

Θανάσης Θεοχαρόπουλος

Ισχυρή προοδευτική λύση διακυβέρνησης απέναντι στη ΝΔ

Θανάσης Θεοχαρόπουλος, 2024-05-21

Θεωρώ ότι υπάρχει κοινωνικό αίτημα του προοδευτικού κόσμου...

×
×