Η ιδιαιτερότητα της Ελλάδας

Π.Κ. Ιωακειμίδης, Τα Νέα, Δημοσιευμένο: 2012-08-24

Φαίνεται ότι, σταθερά και επικίνδυνα, τείνει να εδραιωθεί στην Ευρώπη η πεποίθηση ότι η Ελλάδα είναι μια «ιδιαίτερη, ξεχωριστή περίπτωση». Η κρίση μπορεί να έχει πλήξει και άλλες χώρες - μέλη της ευρωζώνης, να επεκτείνεται και σε ακόμη περισσότερες, να έχει προσλάβει συστημικές διαστάσεις απειλώντας την ίδια την ύπαρξή της οικονομικής ένωσης, ωστόσο η κρίση στην Ελλάδα αντιμετωπίζεται ως εντελώς ειδική περίπτωση. Κατά την ανάγνωσή τους, η χώρα δεν θέλει και δεν μπορεί να βγει από την κρίση, γιατί άλλα λέει, άλλα υπόσχεται και άλλα πράττει - και διότι, αντίθετα με άλλες περιπτώσεις, η κρίση στην Ελλάδα έχει βαθύτερες ρίζες που εκτείνονται πέρα από την οικονομία. Η χώρα θεωρείται βαθύτατα αναξιόπιστη. Εκτιμάται λοιπόν από πολλούς ότι δεν μπορεί και δεν θα μπορέσει ούτε στο μέλλον να λειτουργήσει ως «κανονικό μέλος» της ευρωζώνης (εφόσον βέβαια η ευρωζώνη επιβιώσει), ως εκ τούτου η καλύτερη επιλογή θα ήταν η αποχώρηση/αποβολή της χώρας από την ΟΝΕ. Ολα αυτά μπορεί να αποτελούν εύκολες προσεγγίσεις μιας εξαιρετικά περίπλοκης περίπτωσης. Οπωσδήποτε, η αποβολή της χώρας από την ευρωζώνη δεν θα απαντούσε στο πρόβλημα. Αντίθετα, θα καθιστούσε την Ελλάδα ακόμα «πιο ιδιαίτερη» περίπτωση, ενώ θα οδηγούσε ενδεχομένως και την ευρωζώνη σε απρόβλεπτες περιπέτειες αποσύνθεσης.

Είναι, όμως, όντως η Ελλάδα «ιδιαίτερη περίπτωση»; Καταρχάς, να σημειώσουμε ότι κάθε χώρα συνιστά ιδιαίτερη περίπτωση, κάθε έθνος - κράτος έχει ξεχωριστή ταυτότητα, κουλτούρα, ιστορία, αντιλήψεις, εννοιολογήσεις για τη θέση και τον ρόλο του στο διεθνές σύστημα. Η Ευρωπαϊκή Ενωση αναγνωρίζει επίσημα και θεσμικά αυτήν την ιδιαιτερότητα των κρατών - μελών και η αναγνώριση αυτή αποτυπώνεται στη φράση: «ενότητα στην ποικιλομορφία». Η πολιτική της Ενωσης, μάλιστα, στοχεύει στη διατήρηση ή και στην ενίσχυση της ποικιλομορφίας, όσο, ταυτόχρονα, επιχειρείται η διάπλαση της ευρωπαϊκής ταυτότητας. Είναι η θετική, η δημιουργική διάσταση της ιδιαιτερότητας που κάθε χώρα μέλος της Ενωσης ενδιαφέρεται και οφείλει να διαφυλάξει, ως εθνική ταυτότητα.

Παράλληλα όμως με την ιδιαιτερότητα, η ΕΕ «απαιτεί» την αποδοχή, τον σεβασμό και την εφαρμογή απ’ όλα τα κράτη μέλη μιας δέσμης κοινών αξιών, κανόνων και ρυθμίσεων. Οι αξίες και οι κανόνες αυτοί αφορούν ουσιαστικά τη λειτουργία του δημοκρατικού συστήματος, την οικονομία της αγοράς και την εφαρμογή του συνόλου των ρυθμίσεων για τη λειτουργία της Ενωσης και των πολιτικών της (ενωσιακό κεκτημένο). Πρόκειται για τους κανόνες που η Ενωση εφαρμόζει και για την ένταξη νέων κρατών (γνωστούς και ως «κριτήρια της Κοπεγχάγης»). Μια χώρα - μέλος που εμφανίζεται να μη θέλει ή να μην μπορεί να αποδεχθεί, να σεβαστεί ή να εφαρμόσει τους κανόνες αυτούς, εκλαμβάνεται ως παθογενής, ως ιδιαίτερη περίπτωση. Ετσι, από την άποψη αυτή, το Ηνωμένο Βασίλειο, λ.χ., συνιστά μια ιδιαίτερη περίπτωση, καθώς δεν θέλει να εφαρμόσει τμήματα του «ευρωπαϊκού κεκτημένου» σε σειρά από τομείς (νομισματική ένωση, κοινωνικός τομέας, περιβάλλον, εργασιακές σχέσεις...).

Στη λογική αυτή, η ιδιαιτερότητα της ελληνικής περίπτωσης πηγαίνει ακόμη βαθύτερα και έχει ως αφετηρία το φαινόμενο του «ελληνικού εξαιρετισμού» - την τάση δηλαδή να θεωρούμε ότι η Ελλάδα είναι περιούσια χώρα, το κέντρο του παγκόσμιου συστήματος που, ενώ όλοι οφείλουν να στηρίζουν, οι περισσότεροι συνωμοτούν για τη... διάλυσή του. Στο πεδίο της κρίσης, το εμφανές ιδιαίτερο στοιχείο που, αντίθετα με άλλες χώρες μέλη, στην Ελλάδα έχει παθολογικό χαρακτήρα, δεν εντοπίζεται μόνο στον οικονομικό/δημοσιονομικό τομέα, αλλά περιλαμβάνει το ευρύτερο κοινωνικό σύστημα, το πολιτικό σύστημα, την κοινωνική οργάνωση, το πολιτιστικό μόρφωμα. Το οικονομικό σύστημα «δεν παράγει», το πολιτικό σύστημα «δεν εφαρμόζει», το κοινωνικό σύστημα αντιδρά άνομα, ανορθολογικά και βίαια (π.χ. τραμπουκισμοί Υδρας). Ολα αυτά για τους Ευρωπαίους συμπυκνώνονται σε μια διαπίστωση: η Ελλάδα δεν θέλει και δεν μπορεί να προσαρμοστεί. Αυτό προσλαμβάνεται ως το πλέον ισχυρό σύμπτωμα της ιδιαιτερότητας.

Διατυπώνεται βεβαίως η άποψη ότι δεν υπάρχει τίποτα το ιδιαίτερο στην ελληνική κρίση. Αυτό που συμβαίνει στην Ελλάδα είναι ουσιαστικά εκδήλωση της γενικότερης κρίσης της ευρωζώνης και τίποτα περισσότερο. Πρόκειται για εύκολη και βολική άποψη που στην αφετηρία της εκφράζει μια άλλη εκδοχή της ιδιαιτερότητάς μας - τη μετάθεση της ευθύνης μας «στους απ’ έξω». Βεβαίως η ελληνική κρίση έχει την «ευρωπαϊκή της διάσταση», πτυχές που έχουν οξυνθεί από τα ελλείμματα, τις ανισορροπίες της ευρωζώνης αλλά και από τα λάθη, τις παραλείψεις και τη βραδύτητα των ηγεσιών στη διαχείριση της κρίσης. Πολλά πράγματα στην Ελλάδα θα ήσαν διαφορετικά και καλύτερα εάν οι ευρωπαϊκοί θεσμοί, οι ευρωπαϊκές ηγεσίες είχαν αντιδράσει έγκαιρα και αποφασιστικά. Αλλά η κρίση είναι made in Greece. Και αποτελεί ευθύνη της Ελλάδας το ξεπέρασμά της (με οποιαδήποτε συνδρομή από την Ενωση), καθώς και η ακύρωση του στερεότυπου της «ιδιαιτερότητας»...

Θέματα επικαιρότητας: Οικονομική κρίση

Φίλιππος Σαχινίδης

Προοδευτικές προτάσεις για την οικονομία σε συνθήκες permcrisis

Φίλιππος Σαχινίδης, 2022-11-21

H λέξη της χρονιάς για το 2022 σύμφωνα με το λεξικό Collins είναι...

Περισσότερα
Θανάσης Θεοχαρόπουλος

Η αδιέξοδη οικονομική πολιτική θα φέρει λουκέτα και ανεργία

Θανάσης Θεοχαρόπουλος, 2021-02-02

Η πανδημία του Covid19 άλλαξε ριζικά τα δεδομένα παγκοσμίως...

Περισσότερα
Γιάννης Βούλγαρης

Τι μαθαίνουμε από την τριπλή κρίση;

Γιάννης Βούλγαρης, 2020-09-12

Λίγες ήταν ευτυχώς οι φορές που η μεταπολιτευτική Ελλάδα...

Περισσότερα

Εικόνα δύσβατης πορείας

Αντώνης Παπαγιαννίδης, 2020-06-25

Είναι αλήθεια πως στην Ελληνική πραγματικότητα συχνά υπάρχει...

Περισσότερα
Κώστας Καλλίτσης

Από τη χαμένη 10ετία, μην πάμε στη χαμένη γενιά

Κώστας Καλλίτσης, 2020-05-10

Η καταιγίδα έχει όνομα, λέγεται ανεργία. Και θα είναι σφοδρή....

Περισσότερα
Αντώνης Λιάκος

Πλοήγηση μέσω κρίσεων

Αντώνης Λιάκος, 2020-05-03

Η τωρινή κρίση της πανδημίας, και η οικονομική που σέρνει...

Περισσότερα

Μειώστε τους φόρους στους μισθωτούς

Αντώνης Καρακούσης, 2019-10-20

Η μακρόχρονη κρίση και το πλήθος των μέτρων, μνημονιακών...

Περισσότερα
Κώστας Καλλίτσης

Τα πρωτογενή πλεονάσματα πριν και τώρα

Κώστας Καλλίτσης, 2019-04-27

Το 2016 είχαμε δεσμευτεί να πετύχουμε πρωτογενές πλεόνασμα...

Περισσότερα

Άρθρα/ Ευρωπαϊκή Ένωση

Θα αυτοτραυματιστεί η Ευρώπη;

Παύλος Τσίμας, 2024-02-03

«Ευρώπη θα γίνουμε»! Στα ελληνικά ακούγεται θετικό, κάτι...

Π.Κ. Ιωακειμίδης

9+1 Ερωτήσεις - απαντήσεις για το Βέτο στην Ευρώπη

Π.Κ. Ιωακειμίδης, 2023-12-23

Είναι το πολιτικά πιο ευαίσθητο θέμα στην Ευρωπαϊκή Ένωση...

Το μπούνκερ είναι αδιαπέραστο

Γιώργος Καπόπουλος, 2023-11-18

Μια απόφαση του Συνταγματικού Δικαστηρίου της Καρλσρούης,...

Κώστας Καλλίτσης

Το διπλό χάσμα της Ευρώπης

Κώστας Καλλίτσης, 2023-11-12

Οτι η Ευρωπαϊκή Ενωση φλερτάρει με την ύφεση, δεν ήταν άγνωστο....

Σωτήρης Βαλντέν

Η νέα διεύρυνση της ΕΕ και το μέλλον της Ευρώπης

Σωτήρης Βαλντέν, 2023-09-07

Όταν πέρσι τον Ιούνιο οι ηγέτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αποφάσισαν...

Ο ΣΥΡΙΖΑ και οι ευρωεκλογές του 2024

Μανώλης Σπινθουράκης, 2023-06-28

Οπως πολύ σωστά είπε την Κυριακή ο Αλέξης Τσίπρας, το επόμενο...

Λόγια, λόγια, λόγια. Παχιά

Τάσος Παππάς, 2023-06-21

Στα ψιλά πέρασε μια πολύ ενδιαφέρουσα συζήτηση που έγινε...

Η ΑΠΟΨΗ ΕΦΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

Καμιά πατρίδα για τους μελλοθάνατους

Η ΑΠΟΨΗ ΕΦΣΥΝΤΑΚΤΩΝ, 2023-06-15

Στο πιο βαθύ σημείο της Μεσογείου, εκεί όπου η αφρικανική...

Η συμφωνία για το μεταναστευτικό στην ΕΕ κι ένα ακόμη ναυάγιο

Λευτέρης Παπαγιαννάκης, 2023-06-15

Είναι η συμφωνία του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου για το Σύμφωνο...

Κώστας Καλλίτσης

Η αφύπνιση της Κομισιόν

Κώστας Καλλίτσης, 2023-05-27

Να που άρχισε να βρίσκει τη φωνή της η Ευρωπαϊκή Επιτροπή!...

Η ανατροπή του κοινωνικού από το ατομικό στην Ευρώπη

Σάββας Γ. Ρομπόλης*, Βασίλειος Γ. Μπέτσης**, 2023-04-15

Η στρατηγική μετάβαση και ανατροπή του κοινωνικού από το...

Ποια Ευρώπη, ποια χειραφέτηση;

Γιώργος Καπόπουλος, 2023-04-14

Τα οράματα για στρατηγική χειραφέτηση της Ευρώπης από τις...

×
×