Η πορεία του ΠαΣοΚ και η αποτυχία της αστικής ολοκλήρωσης

Γιώργος Σιακαντάρης, Το Βήμα της Κυριακής, Δημοσιευμένο: 2015-05-30

Στις 5 με 7 Ιουνίου πραγματοποιείται το Συνέδριο του ΠαΣοΚ. Πολλές αναλύσεις, με το «κύρος» μάλιστα είτε της φιλελεύθερης ιδεολογίας είτε της μαρξιστικής ανάλυσης, επιχειρούν να προσάψουν στο ΠαΣοΚ όλα τα κακά της μοίρας αυτού του τόπου. Είναι τόσο ρηχές που κανονικά κανένας δεν θα έπρεπε να ασχολείται με αυτές. Δυστυχώς όμως δημιουργούν πολιτικό κλίμα, το οποίο δυσχεραίνει τη δημιουργία ενός ισχυρού σοσιαλδημοκρατικού συνασπισμού εξουσίας, που θα αντιμάχεται τον αριστερό εθνολαϊκισμό, τον νεοφιλελευθερισμό και τον ακροδεξιό εθνικισμό. Γι’ αυτό χρειάζεται να αναλυθεί με μεγαλύτερη ψυχραιμία τι ήταν το ΠαΣοΚ και τι κληροδότησε στην ελληνική κοινωνία.

Τι ήταν αυτό το ΠαΣοΚ που σήμερα ακόμη και αυτοί οι οποίοι συνέδεσαν με αυτό την ατομική και επαγγελματική τους ανέλιξη κάνουν πως δεν το γνωρίζουν; Εκ πρώτης όψεως το ΠαΣοΚ αποτέλεσε μια σύνθεση προσώπων και ιδεών από τον χώρο του Κέντρου και της Αριστεράς της προδικτατορικής περιόδου υπό την ηγεσία του ιδρυτή του Ανδρέα Παπανδρέου. Αυτό όμως είναι μια πρώτη, σωστή αλλά επιφανειακή, ανάγνωση της ιστορίας του. Τα αιτήματα του ΠαΣοΚ όπως αυτά αποτυπώθηκαν στην ιδρυτική του Διακήρυξη της 3ης Σεπτέμβρη συνοψίζονται στο τρίπτυχο «εθνική ανεξαρτησία, λαϊκή κυριαρχία, κοινωνική δικαιοσύνη». Αιτήματα που παρουσιάστηκαν ως ριζοσπαστικά για ορισμένους και ως λαϊκισμός από κάποιους άλλους. Αυτά όμως είναι τα αιτήματα κάθε ανολοκλήρωτης αστικής κοινωνίας, κάθε κοινωνίας στην οποία η αστική της τάξη έχει καθυστερήσει να αυτοπραγματωθεί και χρειάζεται τη βοήθεια του κράτους για να το κάνει.

Η ίδρυση του ΠαΣοΚ και η μετατροπή του σε κυβερνών κόμμα έφεραν στην εξουσία έναν σύνθετο συνασπισμό εξουσίας. Εναν συνασπισμό εξουσίας της αδύναμης και ανολοκλήρωτης αστικής τάξης με τα λαϊκά στρώματα. Τον ρόλο του διαμεσολαβητή αυτής της σχέσης έπαιξαν το κόμμα, το κράτος και η δημόσια διοίκηση. Το κράτος και ο κρατισμός δεν οφείλονται στην υστερόβουλη πολιτική εξουσία και στους «παμφάγους» πασόκους, αλλά στον αδύναμο παραγωγικό ιστό αυτής εδώ της χώρας και κατά συνέπεια στην αδύναμη συμμαχία των κοινωνικών στρωμάτων κάθε αστικής κοινωνίας. Το κρυφό αίτημα της αστικής ολοκλήρωσης είναι το κλειδί για να κατανοήσει κανείς τι ήταν το ΠαΣοΚ, τι προσπάθησε να εκφράσει, πού πέτυχε, πού και γιατί απέτυχε. Το προαναφερθέν τρίπτυχο της 3ης Σεπτέμβρη δεν είναι η σημαία μιας ριζοσπαστικής πρότασης, αλλά το σάλπισμα ενός ανολοκλήρωτου αστισμού που επιτίθεται για να καταλάβει τη θέση που του αρμόζει σε κάθε νεωτερική κοινωνία. Στη Δυτική Ευρώπη στα τέλη του 19ου και στις αρχές ως τα μέσα του 20ού αιώνα, όσο και να φαίνεται παράξενο, η αστική ολοκλήρωση προωθήθηκε από τη Σοσιαλδημοκρατία και όχι από τη Δεξιά.

Γι’ αυτό και ο σημιτικός εκσυγχρονισμός είναι η αγωνία του αδύναμου αστισμού να ηγεμονεύσει σε μια κοινωνία η οποία έχει σημαντικές αστικές ελλείψεις. Ο κατά τη γνώμη μου μακράν καλύτερος πρωθυπουργός της μεταπολεμικής Ελλάδας Κώστας Σημίτης αποκάλυψε το πέπλο που έκρυβε το ΠαΣοΚ του Ανδρέα Παπανδρέου. Το πέπλο που πίσω από έναν συγκεχυμένο ριζοσπαστισμό έκρυβε το αίτημα της αστικής ολοκλήρωσης. Και ήταν ο καλύτερος πρωθυπουργός όχι γιατί ήταν ή είναι αρεστός αλλά γιατί προσπάθησε να οδηγήσει στην αστική ολοκλήρωση μέσα από την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση της χώρας και όχι μέσα από τη χρήση του κόμματος-κράτους. Σίγουρα πολλά δεν έγιναν (μεταρρύθμιση Γιαννίτση, κτύπημα του κράτους ως κομματικού λάφυρου), αυτή όμως ήταν η πιο σημαντική μεταπολεμική προσπάθεια αστικής ολοκλήρωσης

Ο κρατισμός, οι πελατειακές σχέσεις, η κομματοκρατία και η αδύναμη κοινωνία των πολιτών είναι οι μείζονες μομφές κατά του όλου ΠαΣοΚ. Οι πελατειακές σχέσεις (και ο κρατισμός) είναι πρωτίστως αποτέλεσμα της καχεξίας της ελληνικής ιδιωτικής οικονομίας και δευτερευόντως του πολιτικού συστήματος. Το ΠαΣοΚ δεν τις άλλαξε, τις εμβάθυνε αλλά δεν τις δημιούργησε. Ενώ η κομματοκρατία δεν υπήρξε ποτέ, γιατί, αντίθετα απ’ όσα υποστηρίζονται, υπήρχε μια δυνατή συντεχνιακή κοινωνία, η οποία επέβαλλε το άθροισμα των δικών της ατομικών βουλήσεων ως Γενική Βούληση στα αδύναμα κόμματα και στην αδύναμη αστική κοινωνία.

Το ΠαΣοΚ δεν κατόρθωσε να ανταποκριθεί στους λόγους που το γέννησαν. Αν θέλει να επιζήσει, πρέπει να πεθάνει ως κόμμα του αστικού ριζοσπαστισμού και να αναγεννηθεί μετεξελισσόμενο σε σημείο αφετηρίας για τη δημιουργία του ελληνικού σοσιαλδημοκρατικού συνασπισμού εξουσίας. Ενός συνασπισμού που θα έρθει, με σεβασμό στην Ιστορία, για να δημιουργήσει το νέο και όχι για να διασώσει το παλιό. Ενός συνασπισμού που θα ολοκληρώσει το διαχρονικό αίτημα εξαστισμού της κοινωνίας ή, με άλλα λόγια, που θα μεταβάλει τη χώρα σε κανονική ευρωπαϊκή νεωτερική κοινωνία.

Θέματα επικαιρότητας: Αριστερά-κεντροαριστερά

Γιώργος Σιακαντάρης

Μια συζήτηση: Αγαθούληδες ή πονηρούληδες;

Γιώργος Σιακαντάρης, 2024-02-11

Η προγραμματισμένη συζήτηση της Έφης Αχτσιόγλου, του Διονύση...

Περισσότερα

Ένας νέος αστερισμός;

Παύλος Τσίμας, 2024-02-10

Το βράδυ των εκλογών του 1981- αφηγείται ο Μίμης Ανδρουλάκης...

Περισσότερα
Πάνος Σκοτινιώτης

Ζητείται εναλλακτική

Πάνος Σκοτινιώτης, 2024-02-09

Σε λίγες ημέρες συμπληρώνονται 68 χρόνια από τις εκλογές...

Περισσότερα
Ξενοφών Κοντιάδης

ΣΥΡΙΖΑ και ΠαΣοΚ στον δρόμο του Επινέ

Ξενοφών Κοντιάδης, 2023-11-19

Μετά τις εκλογές έχει διαμορφωθεί ένα πρωτόγνωρο πολιτικό...

Περισσότερα

Η επόμενη μέρα για τη σύνολη Αριστερά

Τάσος Παππάς, 2023-11-18

Και τώρα τι; Το πολιτικό σκηνικό αυτό που περιλαμβάνει τα...

Περισσότερα
Γιώργος Σωτηρέλης

Μετά τα Συνέδρια τί; ΣΥΡΙΖΑ και ΠΑΣΟΚ απέναντι στις προκλήσεις των καιρών

Γιώργος Σωτηρέλης, 2022-06-08

Είναι αναμφισβήτητο ότι η ολοκλήρωση των συνεδριακών διαδικασιών...

Περισσότερα
Πάνος Σκοτινιώτης

Η κεντροαριστερή «πολυκατοικία» και οι «μηχανικοί» της: γρίφοι και προσδοκίες

Πάνος Σκοτινιώτης, 2021-12-19

Θα ξεκινήσουμε από πέντε παραδοχές:Η πρώτη παραδοχή είναι...

Περισσότερα
Γιάννης Μπαλαμπανίδης

Καφές ή τσάι (και συμπάθεια)

Γιάννης Μπαλαμπανίδης, 2021-12-18

Σε μια από τις κωμωδίες των αδελφών Μαρξ, η αεροσυνοδός...

Περισσότερα

Άρθρα

Εγκλήματα διαρκείας στη Ράφα

2024-05-29

Τραγικό λάθος ο κυριακάτικος βομβαρδισμόςκαταυλισμού...

Στέργιος Καλπάκης

Τα πολλά πρόσωπα της υποκρισίας και της ανευθυνότητας

Στέργιος Καλπάκης, 2024-05-25

Άλλοτε πολέμιοι της Συμφωνίας, σήμερα ομνύουν στην τήρησή...

Ισχυρή προοδευτική λύση διακυβέρνησης απέναντι στη ΝΔ

Ισχυρή προοδευτική λύση διακυβέρνησης απέναντι στη ΝΔ

2024-05-21

Θεωρώ ότι υπάρχει κοινωνικό αίτημα του προοδευτικού κόσμου...

Σωτήρης Βαλντέν

Η Βόρεια Μακεδονία και τα όρια της πολιτικής της ισχύος

Σωτήρης Βαλντέν, 2024-05-26

Εν μέσω πολλαπλών διεθνών και περιφερειακών κρίσεων, μερικές...

Νίκος Κοτζιάς

H σημασία της συμφωνίας των Πρεσπών

Νίκος Κοτζιάς, 2024-05-19

Η συμφωνία των Πρεσπών έλυσε έναν γόρδιο δεσμό με θάρρος....

Θόδωρος Τσίκας

Το καλό κλίμα είναι θετικό, αλλά χρειάζεται και επίλυση

Θόδωρος Τσίκας, 2024-05-13

Η συνάντηση Ερντογάν-Μητσοτάκη στην Άγκυρα πήγε θετικά,...

Βασίλης Τραϊφόρος

Δημοκρατία και επιστήμη

Βασίλης Τραϊφόρος, 2024-05-13

--Ο άνθρωπος στην ιστορική του διαδρομή ,περνώντας από πολλά...

Είναι επείγουσα ανάγκη να υπερασπιστούμε την Συμφωνία των Πρεσπών

Νίκος Κοτζιάς, 2024-05-05

Ας κινητοποιηθούμε όλοι για να υπερασπιστούμε την Συμφωνία...

Γιάννης Βούλγαρης

Μια επέτειος για 70+ ή μια υπόμνηση;

Γιάννης Βούλγαρης, 2024-04-20

...Στις ιστορικά σημαδιακές μέρες όπως η αυριανή, επαναλαμβάνουμε...

Ο ιπτάμενος δίσκος

Παύλος Τσίμας, 2024-05-18

Τι είναι η μεταπολίτευση; Μια εορταστική στιγμή, εκείνο...

Ψέματα στον ανεμιστήρα: πώς η μείωση των ΑΞΕ κατά -36% έγινε «έκρηξη επενδύσεων» +62%

Νίκος Ράπτης, 2024-05-09

Εκατοντάδες ΜΜΕ αναμάσησαν πρόσφατα το κυβερνητικό non paper...

Κώστας Καλλίτσης

Η καλή ακρίβεια

Κώστας Καλλίτσης, 2024-04-28

Ένας βασικός παράγοντας που υποδαυλίζει τον πληθωρισμό...

×
×