Η Ευρώπη δεν περιμένει να αυτορρυθμιστεί η αγορά

Η τιμή της βενζίνης έχει μετατραπεί στο πιο σκληρό καθημερινό τεστ αντοχής για τα ελληνικά νοικοκυριά. Κάθε επίσκεψη στο πρατήριο είναι μια υπενθύμιση ότι η ακρίβεια δεν είναι μόνο «διεθνής συγκυρία», όπως επιχειρείται να παρουσιαστεί. Είναι μια πολιτική επιλογή. Και όσο κι αν προσπαθούν να την κρύψουν πίσω από τεχνικούς όρους και επικοινωνιακές ωραιοποιήσεις, η Ελλάδα βρίσκεται σταθερά ανάμεσα στις ακριβότερες χώρες της Ευρώπης στα καύσιμα, με το 60% της τελικής τιμής να αποτελείται από φόρους.

Άλλες ευρωπαϊκές χώρες χώρες με ισχυρότερες οικονομίες, μεγαλύτερη δημοσιονομική πίεση και σαφώς πιο απαιτητικές αγορές, δεν έμειναν με σταυρωμένα χέρια. Η Αυστρία, η Γαλλία, η Ιταλία, χώρες που δεν φημίζονται για «λαϊκίστικες» πολιτικές, έκαναν αυτό που κάθε σοβαρή κυβέρνηση οφείλει να κάνει: παρενέβησαν. Η Αυστρία, π.χ., δεν περίμενε να «αυτορρυθμιστεί η αγορά». Δεν κρύφτηκε πίσω από τεχνικές εκθέσεις, δεν πήγε να ζητήσει την άδεια από την Κομισιόν. Μείωσε φόρους στα καύσιμα, έδωσε στοχευμένη στήριξη, έβαλε φρένο στην ακρίβεια. Γιατί; Επειδή θεωρεί αυτονόητο ότι το κράτος υπάρχει για να προστατεύει τους πολλούς, όχι για να χαϊδεύει τους λίγους. Προχώρησε, δηλαδή, σε μείωση φόρων και όχι σε δικαιολογίες. Η Ιταλία της Μελόνι, βλέποντας την τιμή των καυσίμων να πιέζει νοικοκυριά και επιχειρήσεις, προχώρησε σε μείωση του ενεργειακού φόρου και σε στοχευμένες ενισχύσεις για όσους πλήττονται περισσότερο. Όχι επικοινωνιακά πυροτεχνήματα. Όχι «πλαφόν στο κέρδος» που δεν αγγίζει την ουσία. Αλλά πραγματική παρέμβαση στο κόστος.

Εδώ η κυβέρνηση επιλέγει τον πιο εύκολο δρόμο, να αφήνει τις τιμές να ανεβαίνουν και να εισπράττει. Όσο η βενζίνη καλπάζει, τα δημόσια έσοδα αυξάνονται. Όσο το diesel εκτοξεύεται, το κράτος γεμίζει τα ταμεία του. Όσο τα νοικοκυριά στενάζουν, το υπουργείο Οικονομικών πανηγυρίζει για «υπεραπόδοση». Αντί για μείωση ΕΦΚ, αντί για μείωση ΦΠΑ, αντί για στοχευμένη στήριξη, αντί για πραγματική παρέμβαση στην αγορά. Επιλέγεται ένα μέτρο-βιτρίνα, το πλαφόν στο κέρδος. Ένα μέτρο που δεν μειώνει ούτε ένα λεπτό από την τιμή της αντλίας. Ένα μέτρο που δεν αγγίζει τους φόρους. Ένα μέτρο που δεν προστατεύει τον καταναλωτή αλλά απλώς δημιουργεί την ψευδαίσθηση δράσης.

Η ακρίβεια στα καύσιμα λειτουργεί ως ο πιο αποτελεσματικός εισπράκτορας του κράτους. Και όσο τα έσοδα αυξάνονται, δεν υπάρχει κανένα κίνητρο για ουσιαστική παρέμβαση. Η κυβέρνηση υπερασπίζεται τους ισχυρούς, όχι τους πολλούς. Υπερασπίζεται τα υπερκέρδη, όχι το εισόδημα των πολιτών. Υπερασπίζεται την αγορά, όχι την κοινωνία. Η κυβέρνηση επιλέγει να μην μειώσει τον ΕΦΚ, επιλέγει να μην μειώσει τον ΦΠΑ, επιλέγει να μην πιέσει τα διυλιστήρια και επιλέγει να μην στηρίξει τα νοικοκυριά. Δεν θέλει να συγκρουστεί με τα ολιγοπώλια, ποτέ δεν θα το πράξει. Γιατί; Επειδή η ακρίβεια δεν είναι πρόβλημα για την κυβέρνηση. Είναι ευκαιρία. Ευκαιρία για έσοδα. Ευκαιρία για πλεονάσματα. Ευκαιρία για να παρουσιαστεί μια τεχνητή εικόνα «σταθερότητας» πάνω στις πλάτες της κοινωνίας.

Υπάρχει άλλος δρόμος και είναι ξεκάθαρος

Η χώρα χρειάζεται πολιτική που να βλέπει πέρα από τα λογιστικά πλεονάσματα και τις δημοσιονομικές εκθέσεις. Χρειάζεται:

* Μείωση έμμεσων φόρων στα καύσιμα, όπως έκαναν άλλες ευρωπαϊκές χώρες.

* Πραγματική εποπτεία της αγοράς, όχι προσχηματικά μέτρα.

* Στήριξη των νοικοκυριών και των μικρομεσαίων, που σηκώνουν το βάρος της κρίσης.

* Πολιτική βούληση να συγκρουστεί με τα ολιγοπώλια, όχι να τα προστατεύει.

Και όσο η κυβέρνηση επιλέγει να υπερασπίζεται τους λίγους, η κοινωνία θα συνεχίσει να πληρώνει τον λογαριασμό. Και όσο η κυβέρνηση επιλέγει τους λίγους, η κοινωνία θα συνεχίσει να πληρώνει το τίμημα. Η Ευρώπη δείχνει τον δρόμο. Η Ελλάδα πρέπει επιτέλους να τον ακολουθήσει.

* Η Ιωάννα Λιούτα είναι πολιτική και οικονομική αναλύτρια