"Ασύλληπτες" εξελίξεις στην Τουρκία
Κάκη Μπαλλή, Κυριακάτικη Αυγή, Δημοσιευμένο: 2010-02-28
Είναι μια δημοκρατική επανάσταση άνωθεν; Είναι απλά μια σύγκρουση εξουσιών, της παλιάς του «βαθέως κράτους», όπως συνηθίζεται να το λένε, με την καινούργια των νέων «τζακιών» που στήνει η κυβέρνηση του ισλαμικού κόμματος του Ταγίπ Ερντογάν; Η απάντηση δύσκολη. Το βέβαιο είναι ότι για πρώτη φορά από την ίδρυση της τουρκικής δημοκρατίας η έννοια του στρατιωτικού πραξικοπήματος είναι τιμωρητέα. Κι αυτό είναι σαφώς επαναστατικό για την πολιτική κουλτούρα της γείτονος.
Την εβδομάδα που πέρασε σχεδόν 50 στρατηγοί, συνταγματάρχες και λοιποί αξιωματικοί, εν ενεργεία και εν αποστρατεία, συνελήφθησαν με την κατηγορία της προετοιμασίας πραξικοπήματος. Ανεξάρτητα από το πώς θα αποφανθεί η δικαιοσύνη -την οποία σε μεγάλο βαθμό φαίνεται να ελέγχουν ακόμη οι «πασάδες»- έσπασε ένα ταμπού. Αυτό που εξασφάλιζε την ατιμωρησία στις ένοπλες δυνάμεις, όταν τα έβαζαν με την εκάστοτε κυβέρνηση της χώρας, καθώς θεωρούσαν εαυτές «τις προστάτιδες δυνάμεις της Τουρκίας».
Η επιχείρηση «βαριοπούλα»
Πολλοί από τους συλληφθέντες ανακρίνονται, ενώ ο τουρκικός Τύπος από καιρό έχει προχωρήσει σε απίστευτες αποκαλύψεις για τα σχέδια των στρατιωτικών- και θα είχε μεγάλο ενδιαφέρον να μάθει κανείς κάποια στιγμή ποιες είναι οι πηγές τους. Η επιχείρηση Balyoz -ελληνιστή «βαριοπούλα»- σχεδιάζεται από τον Μάρτιο του 2003. Οι προετοιμασίες, βάσει των αποκαλύψεων κυρίως της εφημερίδας Taraf, είναι... αηδιαστικά λεπτομερείς. Συγκεκριμένες μονάδες είχαν αναλάβει να συλλάβουν τους δυσάρεστους πολιτικούς, δημοσιογράφους και διανοούμενους, συγκεκριμένοι στρατιωτικοί είχαν αναλάβει να στρατολογήσουν τους φιλικά διακείμενους πολιτικούς, δημοσιογράφους και διανοούμενους, για να αναλάβουν την προετοιμασία της κοινής γνώμης, ενώ είχε σχεδιαστεί μέχρι και σε ποιες διασταυρώσεις θα στηθούν τα τανκς.
Επιπλέον οι στρατηγοί είχαν προετοιμάσει και τους τρόπους που θα πανικόβαλαν τους Τούρκους, ώστε να καλοδεχθούν το πραξικόπημα. Θα έβαζαν βόμβες σε τζαμιά, θα δολοφονούσαν επιφανείς εκπροσώπους της χριστιανικής μειονότητας και θα έστηναν μια καραμπινάτη κρίση με την Ελλάδα, εν ανάγκη καταρρίπτοντας οι ίδιοι ένα τουρκικό μαχητικό αεροσκάφος πάνω από το Αιγαίο.
Και τότε θα εμφανίζονταν ως σωτήρες της πατρίδος οι στρατηγοί, ακριβώς όπως είχαν κάνει τρεις φορές στο παρελθόν: το 1960, το 1971 και το 1980. Μια τέταρτη φορά επενέβησαν το 1997 και υποχρέωσαν την κυβέρνηση να παραιτηθεί, αλλά χωρίς να προκαλέσουν αιματοχυσία. Κάτι ανάλογο προσπάθησε να κάνει ο τουρκικός στρατός και το 2007, ασκώντας έντονες πιέσεις στην κυβέρνηση Ερντογάν. Και πάντα οι στρατηγοί έκαναν το δικό τους, ποτέ δεν τιμωρήθηκαν. Μέχρι προχθές. Μέχρι τις μαζικές συλλήψεις, μεταξύ των οποίων ήταν και πραγματικά μεγάλα «ψάρια»: ήταν οι πρώην αρχηγοί του Πολεμικού Ναυτικού και της Πολεμικής Αεροπορίας, δύο πρώην αρχηγοί της Πρώτης Στρατιάς, εξ αυτών ο ένας αναπληρωτής αρχηγός των ένοπλων δυνάμεων, αλλά και τέσσερις εν ενεργεία ναύαρχοι.
Σε υποχώρηση...
Για την ώρα το γενικό επιτελείο μοιάζει να έχει παραλύσει. Συναντήσεις γίνονται βέβαια, αλλά επισήμως δεν ακούγεται τίποτε από την πλευρά τους. Για την ώρα έχει απλά... διαρρεύσει στην εφημερίδα Milliyet η φήμη ότι σχεδιάζεται μια συντονισμένη παραίτηση όλων των μελών του γενικού επιτελείου.
Εδώ και καιρό διαφαινόταν η υποχώρηση της δύναμης των στρατιωτικών, ωστόσο ελάχιστοι πίστευαν ότι θα γίνει τόσο γρήγορα. Αντίθετα, επειδή ο στρατός φρόντιζε πάντοτε να στέκει πάνω από τις μικροκομματικές κόντρες και κανείς δεν τον κατηγορούσε για διαφθορά η πλατιά πλειοψηφία του πληθυσμού τον εμπιστευόταν περισσότερο από τους άλλους θεσμούς. Ωστόσο, η εμπιστοσύνη αυτή άρχισε να συρρικνώνεται, όταν ο στρατός δεν μπορούσε πλέον να ανταποκριθεί σε μια από τις κύριες υποχρεώσεις του: στον πόλεμο ενάντια στο Εργατικό Κόμμα του Κουρδιστάν, ΡΚΚ. Μετά από ένα τέταρτο του αιώνα, μετά από αμέτρητες επεμβάσεις στη Νοτιοανατολική Τουρκία ακόμη και στο Βόρειο Ιράκ ο στρατός απέτυχε να υλοποιήσει το στόχο του, να νικήσει τους Κούρδους, να τους υποχρεώσει να γίνουν Τούρκοι.
Ενας ακόμη λόγος για τη μείωση της ισχύος του στρατού είναι οι αλλαγές στην τουρκική πολιτική, οικονομία και κοινωνία τα τελευταία χρόνια. Τώρα πια δεν οδηγεί το κράτος την οικονομία, δεν ελέγχει τα μέσα ενημέρωσης. Όλο και περισσότεροι Τούρκοι πολίτες έχουν το θάρρος της γνώμης τους.
Με τις μαζικές συλλήψεις της προηγούμενης εβδομάδας βέβαια δεν έχει κριθεί το παιχνίδι. Ακόμα δεν έχουν παραδοθεί άνευ όρων οι «πασάδες», διαθέτουν γραμμές άμυνας στην τουρκική δικαιοσύνη. Παρά τις προσπάθειες του κόμματος του Ερντογάν οι στρατιωτικοί εξακολουθούν να λογοδοτούν μόνο στα στρατοδικεία κι όχι στα πολιτικά δικαστήρια. Αν και πέρασε από τη Βουλή ο νόμος που άλλαζε αυτή την κατάσταση, το Συνταγματικό Δικαστήριο τον ακύρωσε. Κι αυτό διότι το Σύνταγμα είναι κομμένο και ραμμένο στα μέτρα των στρατηγών. Αλλά και στα πολιτικά δικαστήρια οι στρατηγοί έχουν μεγάλη επιρροή. Θα έχει λοιπόν τεράστιο ενδιαφέρον να παρακολουθήσει κανείς ποια θα είναι η συνέχεια με τους συλληφθέντες. Το πρώτο βήμα, πάντως, ήταν εντυπωσιακό.
Την εβδομάδα που πέρασε σχεδόν 50 στρατηγοί, συνταγματάρχες και λοιποί αξιωματικοί, εν ενεργεία και εν αποστρατεία, συνελήφθησαν με την κατηγορία της προετοιμασίας πραξικοπήματος. Ανεξάρτητα από το πώς θα αποφανθεί η δικαιοσύνη -την οποία σε μεγάλο βαθμό φαίνεται να ελέγχουν ακόμη οι «πασάδες»- έσπασε ένα ταμπού. Αυτό που εξασφάλιζε την ατιμωρησία στις ένοπλες δυνάμεις, όταν τα έβαζαν με την εκάστοτε κυβέρνηση της χώρας, καθώς θεωρούσαν εαυτές «τις προστάτιδες δυνάμεις της Τουρκίας».
Η επιχείρηση «βαριοπούλα»
Πολλοί από τους συλληφθέντες ανακρίνονται, ενώ ο τουρκικός Τύπος από καιρό έχει προχωρήσει σε απίστευτες αποκαλύψεις για τα σχέδια των στρατιωτικών- και θα είχε μεγάλο ενδιαφέρον να μάθει κανείς κάποια στιγμή ποιες είναι οι πηγές τους. Η επιχείρηση Balyoz -ελληνιστή «βαριοπούλα»- σχεδιάζεται από τον Μάρτιο του 2003. Οι προετοιμασίες, βάσει των αποκαλύψεων κυρίως της εφημερίδας Taraf, είναι... αηδιαστικά λεπτομερείς. Συγκεκριμένες μονάδες είχαν αναλάβει να συλλάβουν τους δυσάρεστους πολιτικούς, δημοσιογράφους και διανοούμενους, συγκεκριμένοι στρατιωτικοί είχαν αναλάβει να στρατολογήσουν τους φιλικά διακείμενους πολιτικούς, δημοσιογράφους και διανοούμενους, για να αναλάβουν την προετοιμασία της κοινής γνώμης, ενώ είχε σχεδιαστεί μέχρι και σε ποιες διασταυρώσεις θα στηθούν τα τανκς.
Επιπλέον οι στρατηγοί είχαν προετοιμάσει και τους τρόπους που θα πανικόβαλαν τους Τούρκους, ώστε να καλοδεχθούν το πραξικόπημα. Θα έβαζαν βόμβες σε τζαμιά, θα δολοφονούσαν επιφανείς εκπροσώπους της χριστιανικής μειονότητας και θα έστηναν μια καραμπινάτη κρίση με την Ελλάδα, εν ανάγκη καταρρίπτοντας οι ίδιοι ένα τουρκικό μαχητικό αεροσκάφος πάνω από το Αιγαίο.
Και τότε θα εμφανίζονταν ως σωτήρες της πατρίδος οι στρατηγοί, ακριβώς όπως είχαν κάνει τρεις φορές στο παρελθόν: το 1960, το 1971 και το 1980. Μια τέταρτη φορά επενέβησαν το 1997 και υποχρέωσαν την κυβέρνηση να παραιτηθεί, αλλά χωρίς να προκαλέσουν αιματοχυσία. Κάτι ανάλογο προσπάθησε να κάνει ο τουρκικός στρατός και το 2007, ασκώντας έντονες πιέσεις στην κυβέρνηση Ερντογάν. Και πάντα οι στρατηγοί έκαναν το δικό τους, ποτέ δεν τιμωρήθηκαν. Μέχρι προχθές. Μέχρι τις μαζικές συλλήψεις, μεταξύ των οποίων ήταν και πραγματικά μεγάλα «ψάρια»: ήταν οι πρώην αρχηγοί του Πολεμικού Ναυτικού και της Πολεμικής Αεροπορίας, δύο πρώην αρχηγοί της Πρώτης Στρατιάς, εξ αυτών ο ένας αναπληρωτής αρχηγός των ένοπλων δυνάμεων, αλλά και τέσσερις εν ενεργεία ναύαρχοι.
Σε υποχώρηση...
Για την ώρα το γενικό επιτελείο μοιάζει να έχει παραλύσει. Συναντήσεις γίνονται βέβαια, αλλά επισήμως δεν ακούγεται τίποτε από την πλευρά τους. Για την ώρα έχει απλά... διαρρεύσει στην εφημερίδα Milliyet η φήμη ότι σχεδιάζεται μια συντονισμένη παραίτηση όλων των μελών του γενικού επιτελείου.
Εδώ και καιρό διαφαινόταν η υποχώρηση της δύναμης των στρατιωτικών, ωστόσο ελάχιστοι πίστευαν ότι θα γίνει τόσο γρήγορα. Αντίθετα, επειδή ο στρατός φρόντιζε πάντοτε να στέκει πάνω από τις μικροκομματικές κόντρες και κανείς δεν τον κατηγορούσε για διαφθορά η πλατιά πλειοψηφία του πληθυσμού τον εμπιστευόταν περισσότερο από τους άλλους θεσμούς. Ωστόσο, η εμπιστοσύνη αυτή άρχισε να συρρικνώνεται, όταν ο στρατός δεν μπορούσε πλέον να ανταποκριθεί σε μια από τις κύριες υποχρεώσεις του: στον πόλεμο ενάντια στο Εργατικό Κόμμα του Κουρδιστάν, ΡΚΚ. Μετά από ένα τέταρτο του αιώνα, μετά από αμέτρητες επεμβάσεις στη Νοτιοανατολική Τουρκία ακόμη και στο Βόρειο Ιράκ ο στρατός απέτυχε να υλοποιήσει το στόχο του, να νικήσει τους Κούρδους, να τους υποχρεώσει να γίνουν Τούρκοι.
Ενας ακόμη λόγος για τη μείωση της ισχύος του στρατού είναι οι αλλαγές στην τουρκική πολιτική, οικονομία και κοινωνία τα τελευταία χρόνια. Τώρα πια δεν οδηγεί το κράτος την οικονομία, δεν ελέγχει τα μέσα ενημέρωσης. Όλο και περισσότεροι Τούρκοι πολίτες έχουν το θάρρος της γνώμης τους.
Με τις μαζικές συλλήψεις της προηγούμενης εβδομάδας βέβαια δεν έχει κριθεί το παιχνίδι. Ακόμα δεν έχουν παραδοθεί άνευ όρων οι «πασάδες», διαθέτουν γραμμές άμυνας στην τουρκική δικαιοσύνη. Παρά τις προσπάθειες του κόμματος του Ερντογάν οι στρατιωτικοί εξακολουθούν να λογοδοτούν μόνο στα στρατοδικεία κι όχι στα πολιτικά δικαστήρια. Αν και πέρασε από τη Βουλή ο νόμος που άλλαζε αυτή την κατάσταση, το Συνταγματικό Δικαστήριο τον ακύρωσε. Κι αυτό διότι το Σύνταγμα είναι κομμένο και ραμμένο στα μέτρα των στρατηγών. Αλλά και στα πολιτικά δικαστήρια οι στρατηγοί έχουν μεγάλη επιρροή. Θα έχει λοιπόν τεράστιο ενδιαφέρον να παρακολουθήσει κανείς ποια θα είναι η συνέχεια με τους συλληφθέντες. Το πρώτο βήμα, πάντως, ήταν εντυπωσιακό.
