Τα κλειδιά του χρηματοκιβωτίου

Οι πρόδρομοι δείκτες προμήνυαν σταθεροποίηση και τάση ανάκαμψης της οικονομίας ήδη από τα τέλη του πρώτου εξαμήνου 2016. Από τότε, αυτή η τάση, αν και παραμένει αναιμική, συνεχίστηκε και έγινε εμφανέστερη. Πέραν της θετικής επίδρασης που άσκησε σε αυτή την εξέλιξη η έντονη ευρωπαϊκή ανάκαμψη, καθοριστικό ρόλο είχαν η (παρά τις καθυστερήσεις…) ολοκλήρωση των αξιολογήσεων και η τυπική συμμόρφωση της χώρας με τις υποχρεώσεις που αναλάμβανε προς την τρόικα. Αυτό που αυτοκριτικά διαπίστωνε ο κ. Γιούνκερ το 2013, ότι «όλοι γνωρίζουμε τι πρέπει να κάνουμε αλλά δεν γνωρίζουμε πως θα επανεκλεγούμε αφότου το κάνουμε…», εμπόδισε μεν και πολλαπλασίασε δυσβάστακτα το κοινωνικό κόστος, ωστόσο δεν ανέτρεψε τη διαδικασία της προσαρμογής.

Η προσαρμογή ούτε έχει ολοκληρωθεί ούτε θα ολοκληρωθεί τον Αύγουστο του 2018, όταν θα λήξει το τρέχον πρόγραμμα. Τότε, όπως έχει τονιστεί, αυτό που με βεβαιότητα θα σταματήσει θα είναι η σχετικά φθηνή (με επιτόκια κάτω από 1,5%...) δανειοδότησή μας από τους Ευρωπαίους φορολογουμένους. Μετά τον Αύγουστο, θα δανειζόμαστε από τις διεθνείς αγορές και, μάλιστα, σε αυτές τις αγορές οι Ευρωπαίοι φορολογούμενοι θα αρχίσουν να ανταλλάσσουν τα ελληνικά ομόλογα και, σταδιακά, θα παίρνουν πίσω τα κεφάλαια που μας έχουν δανείσει. Η επιτυχής, δηλαδή με ανεκτά επιτόκια, άντληση κεφαλαίων από τις αγορές δεν μπορεί να προεξοφληθεί, δεν είναι δεδομένη, άνευ όρων.

Για να μπορούμε να δανειζόμαστε με χαμηλά επιτόκια, προϋπόθεση είναι η ενίσχυση της εμπιστοσύνης των αγορών προς τη χώρα, ότι θα συνεχίσει την προσαρμογή της και μετά τον Αύγουστο του 2018. Είναι βάσιμα προβλέψιμο ότι οι αγορές, μέσα στην ξηρασία ενός διεθνούς περιβάλλοντος μηδενικών ή αρνητικών επιτοκίων, διψασμένες για κάποιο κέρδος, βραχυπρόθεσμα θα σπεύσουν να μας δανείσουν. Προφανώς, ένα επιτόκιο της τάξεως του 3% ή 4% κάθε άλλο παρά ευκαταφρόνητο θα το θεωρήσουν, εφόσον η χώρα θεωρείται ασφαλής, μέλος της Ευρωζώνης, χωρίς συστημικό κίνδυνο. Το θέμα, ωστόσο, δεν είναι να μας δανείζουν τα επόμενα 2-3 χρόνια μόνο, αλλά να μπορέσουμε να δανειζόμαστε μακροπρόθεσμα, σταθερά και με βιώσιμους όρους.

Αν σήμερα η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το ΔΝΤ, ισχυροί παράγοντες που έχουν ήδη επενδύσει στη χώρα μας, όπως ο πρόεδρος και διευθύνων σύμβουλος της Fairfax Financial Holdings κ. Πρεμ Γουάτσα, τραπεζικοί οργανισμοί όπως η Deutsche Bank, διεθνή μέσα ενημέρωσης όπως η Wall Street Journal εκφράζουν την αισιοδοξία τους για την πορεία της ελληνικής οικονομίας και την πεποίθησή τους ότι περνά σε φάση μεγέθυνσης και θα προσφέρει κέρδη σε όσους επενδύσουν σε αυτήν, αν, επίσης, μειώνονται οι αποδόσεις των ελληνικών ομολόγων στα επίπεδα του 2007, όλα αυτά δεν συμβαίνουν μόνο εξαιτίας της προσαρμογής που ήδη έγινε. Συμβαίνουν επειδή προεξοφλείται ότι η δημοσιονομική προσαρμογή θα συνεχιστεί και μετά τον Αύγουστο του 2018. Ανευ αυτής, ουδέν…

Πόσο σημαντικό είναι αυτό, μας το δείχνει και το πετυχημένο προηγούμενο της Πορτογαλίας. Τον Μάιο του 2014 βγήκε από το πρόγραμμα. Στις εκλογές, το 2015, η συντηρητική κυβέρνηση της χώρας παρέδωσε στους Σοσιαλιστές. Στη βάση των μεταρρυθμίσεων που είχαν γίνει, χωρίς να τις ανατρέψει και χωρίς να σημειωθεί δημοσιονομικό ξεχείλωμα (αντιθέτως, περιόρισε το έλλειμμα από 4,4% το 2015 στο 2,1% του ΑΕΠ το 2016) η νέα κυβέρνηση εφάρμοσε πολιτική δυναμικής οικονομικής μεγέθυνσης μέσω επενδύσεων, άρχισε η απορρόφηση της ανεργίας και πέτυχε τον περασμένο Ιούνιο ρυθμό οικονομικής μεγέθυνσης διπλάσιο από τον μέσον όρο της Ευρωζώνης.

Διά ταύτα: Η διατηρήσιμη ανάπτυξη, προϋποθέτει (εκτός πολλών άλλων…) συνέχιση της δημοσιονομικής σταθερότητας. Με αυτή την έννοια, θα έλεγα πως δεν είναι ακριβές ότι τον Αύγουστο του 2018 «ξαναπαίρνουμε τα κλειδιά του χρηματοκιβωτίου». Το ακριβές (για να μην καλλιεργούνται επικίνδυνες ορέξεις στα κομματικά στρατεύματα και στους οπλαρχηγούς τους, και για να μην καλλιεργούνται ψευδαισθήσεις στον ελληνικό λαό…) είναι ότι παίρνουμε στα χέρια μας ένα χρηματοκιβώτιο που θα πρέπει να το γεμίζουμε μόνοι μας. Χωρίς ενίσχυση από τον Ευρωπαίο φορολογούμενο.