Η κατασυκοφάντηση του Στάλιν και η ενότητα της Αριστεράς
Γιώργος Γιαννουλόπουλος, Ελευθεροτυπία, Δημοσιευμένο: 2004-11-03
Αν κρίνω από τις αντιδράσεις φίλων, η συνήθειά μου να διαβάζω τακτικά τον «Ριζοσπάστη» είναι κάτι ανάμεσα σε διαστροφή και μαζοχισμό. Και όμως, το επίσημο όργανο του ΚΚΕ έχει πολλά και ενδιαφέροντα να μας πει. Για παράδειγμα, τις προάλλες έμαθα ότι τα «Απαντα» του Στάλιν δεν σταματούν στον 13ο τόμο, όπως (όλοι) πιστεύαμε· υπάρχουν και άλλοι τέσσερις, εκ των οποίων ο πρώτος κυκλοφορεί από τη «Σύγχρονη Εποχή» και θα ακολουθήσουν και οι υπόλοιποι τρεις. Καλύπτει την περίοδο 1934-1941, και συνεπώς έχει «τεράστια σημασία». Για να μη δημιουργηθεί όμως η λανθασμένη εντύπωση ότι η έκδοσή του αναπαράγει τη λογική της αστικής ψευτοαντικειμενικότητας που υποτίθεται ότι αναλύει ουδέτερα τα ιστορικά δεδομένα, ο «Ριζοσπάστης» μάς υποδεικνύει και την ενδεδειγμένη ανάγνωση: τα κείμενα στον εν λόγω τόμο, γράφει, «φωτίζοντας τη συμβολή αυτού του μεγάλου επαναστάτη, εξηγούν τα αίτια της κατασυκοφάντησής του».
Δεν σκοπεύω να αντιδικήσω με τον «Ριζοσπάστη». Εκφράζει μια θέση καθαρή την οποία οι αναγνώστες του μπορούν να κρίνουν. Στο κάτω κάτω, δικό τους είναι το κόμμα και η εφημερίδα, ό,τι θέλουν κάνουν. Δικαίωμά τους να θεωρούν τον Στάλιν κατασυκοφαντημένο μεγάλο επαναστάτη, δικαίωμά τους να εκδώσουν και τα «Απαντα» του Μπέρια (αν βρεθούν). Το πρόβλημά μου είναι άλλο: γιατί μέσα στον Συνασπισμό, δηλαδή μέσα στο κόμμα της ανανεωτικής Αριστεράς, υπάρχουν άνθρωποι που επιδιώκουν στο όνομα της ενότητας -ωραία δεν ακούγεται;- τη σύγκλιση με το ΚΚΕ; Ή, για να το πω διαφορετικά, πώς εξηγείται η ευρύτερη απήχηση μιας στρατηγικής που αναιρεί το λόγο ύπαρξης της ανανεωτικής Αριστεράς;
Την έμμεση απάντηση τη βρήκα στο άρθρο του Λ. Βάσση («Ε», 29.10), από το οποίο κατάλαβα το εξής: η καίρια απόφαση που καλούνται να πάρουν τα μέλη του Συνασπισμού όταν εκλέξουν νέο πρόεδρο, είναι να πουν όχι στη σύγκλιση με το ΠΑΣΟΚ. Προεκτείνοντας τη λογική του, η ενότητα με τις άλλες δυνάμεις τής Αριστεράς, ακόμα και με το ΚΚΕ, αποτελεί εγγύηση ότι αυτός ο ύψιστος κίνδυνος θα αποτραπεί.
Αν το ζητούμενο είναι η πολιτική και κυρίως η ιδεολογική αυτονομία της ανανεωτικής Αριστεράς, συμφωνώ με εκείνους που φοβούνται ότι στην αγκαλιά του ΠΑΣΟΚ ο Συνασπισμός θα γίνει μια αμελητέα και τελικά αφομοιώσιμη «τάση» μέσα στη θολούρα της πράσινης συμμετοχικής δημοκρατίας. Νομίζω όμως ότι όποιος επιχειρηματολογεί, δεν υποβάλλει απλώς μια πρόταση αλλά κατασκευάζει και τον αντίλογο που μπορεί να φανταστεί, ή εκείνον που τον βολεύει. Δηλαδή όποιος απορρίπτει μόνο τη σύγκλιση με το ΠΑΣΟΚ, συνειδητά ή μη, και χωρίς καν να το συζητήσει, απορρίπτει και το ενδεχόμενο να επιτευχθεί αυτός ο στόχος χωρίς ο Συνασπισμός να κάνει κολιγιά με τους σταλινικούς. Πράγμα περίεργο, αν αναλογιστούμε ότι η ανανεωτική Αριστερά δεν βρίσκεται τυχαία ανάμεσα στο ΠΑΣΟΚ και το ΚΚΕ -η ανανεωτική Αριστερά είναι αυτός ο χώρος.
Γι’ αυτό με φοβίζουν και οι παρενέργειες του αντιΠΑΣΟΚ εμβολιασμού. Με φοβίζουν όσοι δεν θα δίσταζαν να συμπορευτούν με οποιονδήποτε, αρκεί να βρίζει το ΠΑΣΟΚ. Ετσι δεν προέκυψαν τα «παιδιά του Αρδην», ο Κλεάνθης Γρίβας και κάποιοι άλλοι στις προηγούμενες εκλογές; Με φοβίζουν οι κινήσεις εκείνων, οι οποίοι, κοιτάζοντας νοσταλγικά προς τον Περισσό, διακηρύσσουν ότι η ενότητα «είναι στο DNA μας» (η φράση ανήκει στον Α. Αλαβάνο, και θα συμφωνούσα αν μιλούσε για το δικό του DNA). Με φοβίζει και με εξοργίζει ο στρατηγικός στόχος του Α. Αλαβάνου, που είναι η σύγκλιση με τους τέως συντρόφους του, οι οποίοι πιστεύουν ότι ο μεγάλος αγωνιστής Στάλιν κατασυκοφαντήθηκε. Σίγουρα στις τάξεις των αυτοαποκαλούμενων «αριστερών» του Συνασπισμού δεν βρίσκεται ούτε ένας σταλινικός. Αυτό όμως δεν αναιρεί τη διαπίστωση ότι ο σταλινισμός δεν τους ενοχλεί όσο θα έπρεπε. Ισως επειδή ο φόβος της ΠΑΣΟΚοποίησης συνοδεύεται από τη στρουθοκαμηλική πεποίθηση ότι το τεράστιο θέμα του «υπαρκτού» και των εγκλημάτων του αντιμετωπίζεται με ένα απλό «εμείς είμαστε πάντα εναντίον». Κάτι που καλά θα κάνουν να ξανασκεφτούν, ενώ ετοιμάζονται να συνεργαστούν με όσους λένε «εμείς είμαστε πάντα υπέρ».
Οταν συγκρούεται η άποψη ότι ο Συνασπισμός οφείλει να αναλάβει τις ευθύνες του για τη διακυβέρνηση της χώρας με την αντίθετη που τον θέλει να συνεργάζεται με το ΚΚΕ, καταλήγω στο αποκαρδιωτικό συμπέρασμα ότι αμφότεροι έχουν πρόβλημα με την έννοια «Ανανεωτική Αριστερά». Οι μεν απαλείφουν το δεύτερο συνθετικό, οι δε το πρώτο. Δηλαδή αρνούνται να αντιληφθούν ότι οι δύο όροι πάνε υποχρεωτικά μαζί. Αν φύγει ο ένας, φεύγει και ο άλλος. Και τότε οδεύουμε ή προς το ΠΑΣΟΚ ή προς το ΚΚΕ ή -κι αυτή είναι η δική μου προτίμηση- προς τα σπίτια μας. Το θέμα όμως δεν το εξαντλήσαμε, και θα επανέλθουμε.
Δεν σκοπεύω να αντιδικήσω με τον «Ριζοσπάστη». Εκφράζει μια θέση καθαρή την οποία οι αναγνώστες του μπορούν να κρίνουν. Στο κάτω κάτω, δικό τους είναι το κόμμα και η εφημερίδα, ό,τι θέλουν κάνουν. Δικαίωμά τους να θεωρούν τον Στάλιν κατασυκοφαντημένο μεγάλο επαναστάτη, δικαίωμά τους να εκδώσουν και τα «Απαντα» του Μπέρια (αν βρεθούν). Το πρόβλημά μου είναι άλλο: γιατί μέσα στον Συνασπισμό, δηλαδή μέσα στο κόμμα της ανανεωτικής Αριστεράς, υπάρχουν άνθρωποι που επιδιώκουν στο όνομα της ενότητας -ωραία δεν ακούγεται;- τη σύγκλιση με το ΚΚΕ; Ή, για να το πω διαφορετικά, πώς εξηγείται η ευρύτερη απήχηση μιας στρατηγικής που αναιρεί το λόγο ύπαρξης της ανανεωτικής Αριστεράς;
Την έμμεση απάντηση τη βρήκα στο άρθρο του Λ. Βάσση («Ε», 29.10), από το οποίο κατάλαβα το εξής: η καίρια απόφαση που καλούνται να πάρουν τα μέλη του Συνασπισμού όταν εκλέξουν νέο πρόεδρο, είναι να πουν όχι στη σύγκλιση με το ΠΑΣΟΚ. Προεκτείνοντας τη λογική του, η ενότητα με τις άλλες δυνάμεις τής Αριστεράς, ακόμα και με το ΚΚΕ, αποτελεί εγγύηση ότι αυτός ο ύψιστος κίνδυνος θα αποτραπεί.
Αν το ζητούμενο είναι η πολιτική και κυρίως η ιδεολογική αυτονομία της ανανεωτικής Αριστεράς, συμφωνώ με εκείνους που φοβούνται ότι στην αγκαλιά του ΠΑΣΟΚ ο Συνασπισμός θα γίνει μια αμελητέα και τελικά αφομοιώσιμη «τάση» μέσα στη θολούρα της πράσινης συμμετοχικής δημοκρατίας. Νομίζω όμως ότι όποιος επιχειρηματολογεί, δεν υποβάλλει απλώς μια πρόταση αλλά κατασκευάζει και τον αντίλογο που μπορεί να φανταστεί, ή εκείνον που τον βολεύει. Δηλαδή όποιος απορρίπτει μόνο τη σύγκλιση με το ΠΑΣΟΚ, συνειδητά ή μη, και χωρίς καν να το συζητήσει, απορρίπτει και το ενδεχόμενο να επιτευχθεί αυτός ο στόχος χωρίς ο Συνασπισμός να κάνει κολιγιά με τους σταλινικούς. Πράγμα περίεργο, αν αναλογιστούμε ότι η ανανεωτική Αριστερά δεν βρίσκεται τυχαία ανάμεσα στο ΠΑΣΟΚ και το ΚΚΕ -η ανανεωτική Αριστερά είναι αυτός ο χώρος.
Γι’ αυτό με φοβίζουν και οι παρενέργειες του αντιΠΑΣΟΚ εμβολιασμού. Με φοβίζουν όσοι δεν θα δίσταζαν να συμπορευτούν με οποιονδήποτε, αρκεί να βρίζει το ΠΑΣΟΚ. Ετσι δεν προέκυψαν τα «παιδιά του Αρδην», ο Κλεάνθης Γρίβας και κάποιοι άλλοι στις προηγούμενες εκλογές; Με φοβίζουν οι κινήσεις εκείνων, οι οποίοι, κοιτάζοντας νοσταλγικά προς τον Περισσό, διακηρύσσουν ότι η ενότητα «είναι στο DNA μας» (η φράση ανήκει στον Α. Αλαβάνο, και θα συμφωνούσα αν μιλούσε για το δικό του DNA). Με φοβίζει και με εξοργίζει ο στρατηγικός στόχος του Α. Αλαβάνου, που είναι η σύγκλιση με τους τέως συντρόφους του, οι οποίοι πιστεύουν ότι ο μεγάλος αγωνιστής Στάλιν κατασυκοφαντήθηκε. Σίγουρα στις τάξεις των αυτοαποκαλούμενων «αριστερών» του Συνασπισμού δεν βρίσκεται ούτε ένας σταλινικός. Αυτό όμως δεν αναιρεί τη διαπίστωση ότι ο σταλινισμός δεν τους ενοχλεί όσο θα έπρεπε. Ισως επειδή ο φόβος της ΠΑΣΟΚοποίησης συνοδεύεται από τη στρουθοκαμηλική πεποίθηση ότι το τεράστιο θέμα του «υπαρκτού» και των εγκλημάτων του αντιμετωπίζεται με ένα απλό «εμείς είμαστε πάντα εναντίον». Κάτι που καλά θα κάνουν να ξανασκεφτούν, ενώ ετοιμάζονται να συνεργαστούν με όσους λένε «εμείς είμαστε πάντα υπέρ».
Οταν συγκρούεται η άποψη ότι ο Συνασπισμός οφείλει να αναλάβει τις ευθύνες του για τη διακυβέρνηση της χώρας με την αντίθετη που τον θέλει να συνεργάζεται με το ΚΚΕ, καταλήγω στο αποκαρδιωτικό συμπέρασμα ότι αμφότεροι έχουν πρόβλημα με την έννοια «Ανανεωτική Αριστερά». Οι μεν απαλείφουν το δεύτερο συνθετικό, οι δε το πρώτο. Δηλαδή αρνούνται να αντιληφθούν ότι οι δύο όροι πάνε υποχρεωτικά μαζί. Αν φύγει ο ένας, φεύγει και ο άλλος. Και τότε οδεύουμε ή προς το ΠΑΣΟΚ ή προς το ΚΚΕ ή -κι αυτή είναι η δική μου προτίμηση- προς τα σπίτια μας. Το θέμα όμως δεν το εξαντλήσαμε, και θα επανέλθουμε.
