Ελληνοτουρκικές σχέσεις: Η παράσταση τώρα αρχίζει...

Ήταν μια πολύ ενδιαφέρουσα εμπειρία. Οι πρωθυπουργοί της Ελλάδας και της Τουρκίας μετέτρεψαν μια κοινή συνέντευξη Τύπου σε ... δημόσια διαβούλευση - απαντώντας σε ελάχιστες ερωτήσεις ανέπτυξαν αναλυτικά, διεξοδικά και ειλικρινά τις απόψεις τους, με καλή διάθεση, αλλά χωρίς εκπτώσεις. Η επίσκεψη του Ταγίπ Ερντογάν στην Αθήνα θα μπορούσε να θεωρηθεί ως σημείο-καμπή στην πορεία εξομάλυνσης των ελληνοτουρκικών σχέσεων, αν δεν υπήρχε η επιφύλαξη που γεννά η προσωπικότητα του Τούρκου πρωθυπουργού - ο οποίος σαρώνει τις εντυπώσεις με έναν λόγο κρουστικό, ευθύβολο και ουσιαστικό, με εικόνες και με δηκτικό χιούμορ, αλλά υστερεί σημαντικά στην υλοποίηση. Το άνοιγμά του στους Αρμένιους και τους Κούρδους έδειξε ακριβώς ότι οι θαρραλέες προθέσεις, οι θετικές εξαγγελίες και τα καινοτόμα προγράμματα μένουν «πουκάμισα αδειανά», δεν υποστηρίζονται από ανάλογες διαδικασίες και τελικά εκφυλίζονται.

Ο Γ. Παπανδρέου ήταν (όπως πάντα) ανοιχτός, καλοπροαίρετος και επικοινωνιακός, υπήρξε ωστόσο περισσότερο ρεαλιστής και προσεκτικός (απέναντι στη ρητορική πλειοδοσία του Τούρκου συνομιλητή του), ενώ έδειξε να υστερεί στο επίπεδο των προτάσεων. Η επίσκεψη Ερντογάν υπήρξε: α) ο θρίαμβος της «χαμηλής πολιτικής» - καθώς άφησε πίσω της μια στοίβα 22 συμφωνιών, μνημονίων, πρωτοκόλλων και κοινών διακηρύξεων - και β) η κλιμάκωση μιας προωθητικής πορείας, που περιλαμβάνει: την επανεκκίνηση των διερευνητικών συνομιλιών για την υφαλοκρηπίδα, την υιοθέτηση πέντε νέων Μέτρων Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης, την από κοινού ανάληψη πρωτοβουλιών σε περιφερειακό και διεθνές επίπεδο, τη συγκρότηση του Ανωτάτου Συμβουλίου Συνεργασίας Ελλάδας-Τουρκίας. «Οι συμφωνίες μας αλλάζουν την οπτική γωνία που βλέπουμε το μέλλον», είπε χαρακτηριστικά ο Τούρκος πρωθυπουργός, ενώ ο κ. Παπανδρέου παρατήρησε πως «για να έχουν αποτέλεσμα οι πράξεις προσέγγισης, πρέπει να υπερβαίνουν τα στερεότυπα του παρελθόντος».

Στον ιδιότυπο διάλογο που έκαναν οι δύο πρωθυπουργοί... απευθυνόμενοι στους δημοσιογράφους, ένα θέμα που έθιξαν, για παράδειγμα, ήταν το πρόβλημα με τη λειτουργία της Χάλκης - στην παρατήρηση του κ. Παπανδρέου πως «πρέπει να σεβόμαστε τις αρχές και τις εσωτερικές λειτουργίες κάθε θρησκείας», «απάντησε» ο κ. Ερντογάν επισημαίνοντας πως η ελληνική πολιτεία δεν έχει επικυρώσει την εκλογή των μουφτήδων της Θράκης.

Στο αίτημα εξάλλου της Άγκυρας να παραχωρηθεί στην Τουρκία το ίδιο προνομιακό καθεστώς απαλλαγής από τις βίζες που έχει προσφερθεί στη Σερβία, ο κ. Παπανδρέου παρατήρησε πως «θα ήταν παράδοξο να συζητάμε για κοινά τουριστικά πακέτα και μονοήμερες εκδρομές στα ελληνικά νησιά, αφού όποιος πάει εκεί βλέπει τα τουρκικά μαχητικά πάνω απ’ το κεφάλι του. Το πρώτο είναι το μέλλον, το δεύτερο είναι το παρελθόν, από το οποίο πρέπει να απαλλαγούμε».

Στην πρόταση του Τ. Ερντογάν να υπερίπτανται του Αιγαίου αφοπλισμένα αεροσκάφη, ο κ. Παπανδρέου παρατήρησε ότι «όταν κάποιος επισκέπτεται τον γείτονα, προηγουμένως χτυπά την πόρτα. Αν τα τουρκικά αεροσκάφη υπέβαλαν σχέδια πτήσης, η ελληνική Πολεμική Αεροπορία δεν θα έκανε αναχαιτίσεις».

Στην επανειλημμένη αναφορά εξάλλου του Τούρκου πρωθυπουργού στον ρόλο των Εγγυητριών Δυνάμεων στο Κυπριακό, ο Έλληνας ομόλογός του παρατήρησε ότι σε μια προοπτική λύσης του Κυπριακού και ένταξης ολόκληρης της επικράτειας του νησιού στην Ε.Ε., «δεν έχουν ρόλο οι Εγγυήτριες Δυνάμεις».

Στην επισήμανση, τέλος, του κ. Παπανδρέου πως η ευρωτουρκική πορεία πρέπει να συνδυάζεται με τον σεβασμό του διεθνούς δικαίου, των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των κανόνων καλής γειτονίας, ο Τ. Ερντογάν βρήκε την ευκαιρία να απαντήσει αποκρινόμενος σε ερώτηση για το casus belli - «αυτά τα πράγματα δεν αίρονται μονομερώς», είπε και παρέπεμψε στην πορεία των διερευνητικών συνομιλιών και στην πρότασή του για τον αφοπλισμό των πολεμικών αεροσκαφών.

Η επίσκεψη Ερντογάν στην Αθήνα ειδησεογραφικά επικεντρώθηκε σε θέματα χαμηλής πολιτικής. Ουσιαστικά όμως άνοιξε την αυλαία στην πραγματική πολιτική - και η παράσταση τώρα αρχίζει.