ΑΝΑΝΕΩΣΗ στη δράση
ΤΟΛΜΗ στην πολιτική
ΕΥΘΥΝΗ για την κοινωνία και τη χώρα
Η κατάσταση σήμερα γίνεται συνεχώς όλο και πιο έκρυθμη. Από τις εκδηλώσεις διαμαρτυρίας εναντίον της απόφασης εγκατάστασης αστυνομικών φρουρών στο πανεπιστήμιο μέχρι τις κινητοποιήσεις εναντίον της αστυνομικής βίας και υπέρ του Κουφοντίνα, οι εξελίξεις δημιουργούν ένα βαθύ ρήγμα στο πολιτικό σύστημα. Ρήγμα που υποσκάπτει τους δημοκρατικούς θεσμούς.
Το πολύμηνο κλείσιμο των σχολείων αφήνει τρομακτικές πληγές στο σώμα μιας ολόκληρης μαθητικής γενιάς. Και δυστυχώς με τον χρόνο θα ανακαλύπτουμε συνεχώς και νέες. Η απάντηση λοιπόν δεν μπορεί να είναι η αυτάρεσκη απόδοση ευσήμων του υπουργείου Παιδείας στον εαυτό του, επειδή «όλα πάνε καλά στην τηλεκπαίδευση»
Οι συνέπειες που έχει το κλείσιμο των σχολείων και η αντικατάσταση της εκ του σύνεγγυς διδασκαλίας με την εξ αποστάσεως (καταχρηστικά ονομάστηκε τηλεκπαίδευση) καταγράφονται και αποτιμώνται πλέον σε διεθνές επίπεδο.
Ανατρίχιασα, εξαγριώθηκα, θύμωσα διαβάζοντας ότι άρχισαν ξανά τα βασανιστήρια στα σκοτεινά δωμάτια των κατασταλτικών μηχανισμών. Η οργή μου συγκρίνεται μόνο με την οργή που ένιωθα, επί χούντας, όταν οι αντιστασιακοί στις δίκες τους κατήγγειλαν τα διεστραμμένα βασανιστήρια που τους επέβαλαν οι κατασκευασμένοι βασανιστές των άθλιων χουντικών. Ταυτόχρονα αναλογίζομαι κάποιους, ευτυχώς λίγους, από τους τότε συναγωνιστές μου στο αντιδικτατορικό φοιτητικό κίνημα, οι οποίοι συναγελάζονται σήμερα με ακροδεξιούς υπουργούς και με αυτούς που καθοδηγούν τους νεοβασανιστές της ΓΑΔΑ.
Από τι κινδυνεύει η οικονομία; Οι δυσκολίες είναι πολλές. Το κόστος των μέτρων στήριξης που φέτος προϋπολογιζόταν σε 7,5 δισ. έχει ήδη ξεφύγει στα 13 δισ. (ίσως αποδειχθεί μεγαλύτερο από το κόστος που θα είχε το μοντέλο της Νέας Ζηλανδίας, το οποίο θα έσωζε ζωές…) και μεγαλώνει καθώς η στήριξη παρέχεται χωρίς αυστηρά κριτήρια σε ό,τι κινείται στην επικράτεια – και σε ζόμπι.
«Ο Κυριάκος Μητσοτάκης άνοιξε τις καταπακτές της δεξιάς πολυκατοικίας και η λεγόμενη «Δεξιά των υπογείων» βγήκε στα ρετιρέ, διεκδικώντας να πάρει τη ρεβάνς, όχι μόνο από την Αριστερά αλλά και από όλους όσους θεωρεί υπεύθυνους για τον παραγκωνισμό της. Γι’ αυτό δεν υπάρχει χώρος για λογικές ίσων αποστάσεων»
...Δυστυχώς, όλο το θέμα της Επανάστασης διεσύρθη με τις χρήσεις που έκανε η δικτατορία το 1971, στην επέτειο των 150 χρόνων. Καπηλεία και ανόητα καρναβάλια που οδήγησαν στην εγκατάλειψη του θέματος. Οι ιστορικοί στράφηκαν σε άλλες θεματολογίες. Τώρα είναι η στιγμή να τα ξαναδούμε όλα. Να ξαναδιαβάσουμε τις πηγές και τις ιστορικές συνθέσεις, για να πάμε παραπέρα. Το άλλο που είναι απολύτως απαραίτητο είναι να δούμε τα πράγματα συγκριτικά μέσα στην εποχή των επαναστάσεων.
Στην Ευρώπη, η πανδημία αποκάλυψε τo πόσο εύθραυστα είχαν γίνει τα συστήματα δημόσιας υγείας, σε σημείο που να αδυνατούν να ανταποκριθούν σε ένα τέτοιο σοκ. Η τραγωδία είναι ότι αυτό δεν αποτελεί καν έκπληξη. Τα συνδικάτα του δημόσιου τομέα διαμαρτύρονταν για τις ελλείψεις προσωπικού, την υποχρηματοδότηση και την έλλειψη πόρων πολύ πριν από το ξέσπασμα της πανδημίας. Οταν χτύπησε το πρώτο κύμα, ήταν επόμενο τα συστήματα υγείας και τα γηροκομεία να υπερφορτωθούν.
Είναι βέβαιο ότι τα πρόσφατα βήματα γίνονται με στόχο τη βελτίωση των σχέσεων της Τουρκίας με την Ε.Ε.
Τις τελευταίες ημέρες, ο Πρόεδρος της Τουρκίας ανακοινώνει ένα πακέτο μεταρρυθμίσεων με κατεύθυνση τον εκδημοκρατισμό. Το πακέτο αυτό είχε εξαγγελθεί από τις αρχές του χρόνου και κινείται παράλληλα με την αναθεώρηση του συντάγματος της χώρας. Τίθεται από πολλούς το ερώτημα: είναι δυνατόν ο Ερντογάν να προχωρήσει σε τέτοιες αλλαγές; Υπό προϋποθέσεις, ναι, είναι.
Ο αρχικός κυβερνητικός σχεδιασμός ήταν να αρχίσει η απόσυρση των μέτρων στήριξης σταδιακά από τον Απρίλιο, αλλά η εξέλιξη της πανδημίας δεν διευκολύνει κάτι τέτοιο· η έναρξη της απόσυρσης των μέτρων μετατίθεται αρκετές εβδομάδες, από Μάιο, με την προσδοκία και μιας μερικής αντιστάθμισης των αρνητικών συνεπειών της από τα έσοδα της τουριστικής κίνησης, που επίσης μετατίθεται.
Με τη δημιουργία του ελληνικού κράτους το φύλο θεσμοθετείται αντιθετικά και ιεραρχικά σε δυο διακριτές αλληλεξαρτώμενες έμφυλες κατηγορίες, στις οποίες εντάσσονται όλοι οι πολίτες στη βάση του βιολογικού τους φύλου.
Το φύλο και το ελληνικό έθνος
Το φύλο των αντρών εγγράφεται στον αποκαλούμενο δημόσιο χώρο και το φύλο των γυναικών στον λεγόμενο ιδιωτικό χώρο. Η κοινωνική αυτή θεσμοθέτηση προβάλλεται ως φυσική κατάσταση, επικαλείται τη φύση και επιστρατεύει τη βιολογία, η οποία αναλαμβάνει ως "επιστήμη της φύσης" να θεμελιώσει τη διαφορά και τις μεγάλες της συνέπειες.
Η σκηνοθεσία ήταν, από κάθε άποψη, εντυπωσιακή. Ξεκίνησε με μια μεγάλη αστυνομική επιχείρηση, με απαγόρευση διαδηλώσεων και πάνω από 200 προληπτικές συλλήψεις – ανάμεσά τους δύο δημοσιογράφων κι ενός stand up κωμικού.
Συνεχίστηκε με παρελάσεις, άλογα, Γενίτσαρους και Σελτζούκους σ’ ένα ολόχρυσο περιβάλλον, που έκλεψε την καρδιά του Τραμπ κι έγινε το ντεκόρ για έναν ποταμό επαίνων και ύμνων του αμερικανού προέδρου προς τον οικοδεσπότη του.
Υπάρχουν πολιτικές που πετυχαίνουν και πολιτικές που αποτυγχάνουν. Και στις δύο περιπτώσεις, όμως, στις ώριμες δημοκρατίες, προηγείται πάντα κάτι εξίσου σημαντικό: ο απολογισμός. Η αξιολόγηση των επιλογών, ώστε οι πολίτες να γνωρίζουν τι λειτούργησε, τι όχι και γιατί.
Στην Ελλάδα, τα τελευταία έξι χρόνια φαίνεται να επικράτησε μια διαφορετική αντίληψη. Δεν είναι ότι δεν πάρθηκαν μέτρα για την αντιμετώπιση της ακρίβειας. Το αντίθετο. Πάρθηκαν τόσο πολλά, ώστε δύσκολα θυμάται κανείς τη σειρά τους. Επιδοτήσεις ηλεκτρικού ρεύματος το 2021. Fuel Pass, Power Pass και «Καλάθι του Νοικοκυριού» το 2022.
Καθώς οι ΗΠΑ αποσύρονται από την Ευρώπη υπό τη δεύτερη κυβέρνηση του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, όχι μόνο μειώνουν τη στρατιωτική τους παρουσία και αμφισβητούν τις εγγυήσεις ασφαλείας τους, αλλά και αποποιούνται την de facto (αλλά ποτέ επίσημα δηλωμένη) ηγεσία τους στη γεωπολιτική Δύση. Αυτό σημαίνει ότι οι ΗΠΑ εγκαταλείπουν έναν πολιτικό ηγετικό ρόλο που ασκούσαν στη Δυτική Ευρώπη από το 1945 και στην Ευρώπη συνολικά από το 1990. Το προφανές επακόλουθο είναι ότι η Ευρώπη θα μείνει μόνη της και θα πρέπει να λύσει τα γεωπολιτικά προβλήματα και προκλήσεις μόνη της.
Έχει ξεφύγει εντελώς η κατάσταση. Ο «χουλιγκανισμός» ο οποίος χαρακτήριζε πράξεις βίας που διαπράττονταν από οπαδούς ομάδων με αφορμή αγώνες έχει μετεξελιχθεί σε κάτι αποτρόπαιο: αποκομμένος από τον αθλητισμό, με προκάλυμμα τους παραδοσιακούς συνδέσμους οργανωμένων φιλάθλων, έχει αποκτήσει την ιεραρχία και λειτουργία εγκληματικής οργάνωσης. Κοινώς, μαφίας.
Πάντα τέτοιες μέρες οι πανεπιστημιακοί παθαίναμε κρίση ταυτότητας. Είχαμε διδάξει όλο το εξάμηνο ψυχή τε και σώματι κι όταν έφτανε η ώρα των εξετάσεων και της διόρθωσης των γραπτών αναρωτιόμασταν τι νόημα έχει το επάγγελμά μας. Διορθώναμε με τις ώρες σκυμμένοι πάνω απ’ τα γραπτά και βλέπαμε πόσο περιορισμένη ήταν η ανταπόκριση σε όσα είχαμε προσπαθήσει να μεταδώσουμε. Κυκλοφορούσαν και μερικά ανέκδοτα: ό,τι και να ’χει γράψει, αν βάλει τον Χίτλερ στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και όχι στον Α΄, πρέπει να περάσει – χρειαζόμαστε ένα 50% επιτυχίας, τουλάχιστον…
Η πρόσφατη συνέντευξη του επικεφαλής της Anthropic, αλλά και η συμμετοχή των τριών πολύ μεγάλων εταιρειών Τεχνητής Νοημοσύνης (ΤΝ), εκτός της εταιρείας του Ιλον Μασκ, στη συνάντηση της G7, προσφέρονται για γενικότερα συμπεράσματα. Μας δείχνουν πόσο οι ηγέτες των επτά πιο αναπτυγμένων οικονομιών του πλανήτη, χωρίς την Κίνα και τη Ρωσία, αλλά και στελέχη από το εσωτερικό της πιο προηγμένης εταιρείας ΤΝ του πλανήτη, αντιλαμβάνονται ότι η ΤΝ δεν είναι πια ένα ακόμη ψηφιακό προϊόν. Είναι υποδομή ισχύος.
Ας μιλήσουμε, λοιπόν, συγκεκριμένα. Απάντηση στο «πού θα βρεθούν ο “χώρος” και τα χρήματα» υπάρχει. Και περιγράφεται ξεκάθαρα στον Κανονισμό (Ε.Ε.) 1263/2024. Είναι κάτι που έχει επιβεβαιώσει σε παλιότερες συζητήσεις μας στη Βουλή και το οικονομικό επιτελείο της κυβέρνησης.
Οποιος ισχυρίζεται ότι οι ευρωπαϊκοί κανόνες απλώς απαγορεύουν δαπάνες πέρα από συγκεκριμένο ανελαστικό και απόλυτο όριο, ψεύδεται. Αν αυτό ίσχυε, θα ήταν παραλογισμός και το τέλος της πολιτικής πρωτοβουλίας στην οικονομική πολιτική.
Με την ιστορική υπ’ αριθμ. 06/2026 απόφαση της Πλήρους Ολομέλειας του Αρείου Πάγου κρίθηκε ότι το επιτόκιο των δόσεων που οφείλουν να καταβάλλουν οι δανειολήπτες που έχουν υπαχθεί στις διατάξεις του νόμου Κατσέλη πρέπει να υπολογίζεται αυτοτελώς επί της μηνιαίας δόσης που ορίστηκε από το δικαστήριο και όχι επί του συνολικού άληκτου κεφαλαίου της οφειλής τους.
Ο πιο αχρείαστος πόλεμος (και το διπλωματικό Βατερλώ με το οποίο τελειώνει – εάν τελειώνει) έχει προκαλέσει τραυματικές γεωπολιτικές συνέπειες (πέραν των οικονομικών) τόσο στους άμεσα εμπλεκόμενους (ΗΠΑ, Ισραήλ, Ιράν) όσο και την ευρύτερη περιοχή του Κόλπου/Μέσης Ανατολής, στην Ευρώπη και το παγκόσμιο γεωπολιτικό σύστημα. Και βεβαίως στην Ελλάδα. Συνέπειες μεταξύ άλλων για τη θέση κρατών σε όρους ισχύος και επιρροής με θετικό ή αρνητικό πρόσημο. Κάποιες χώρες εμφανίζονται να ενισχύονται και άλλες να εξασθενούν ως αποτέλεσμα του πολέμου.
Η επιχείρηση «Επική Οργή» δεν είχε ποτέ έναν καθαρά διατυπωμένο στόχο. Κατά καιρούς ο αμερικανός πρόεδρος έχει μιλήσει για ανατροπή του καθεστώτος, για πλήρη και άνευ όρων συνθηκολόγησή του και, οπωσδήποτε, για καταστροφή των πυρηνικών δυνατοτήτων του και έλεγχο των αποθεμάτων ουρανίου που διέθετε. Ο υπουργός εξωτερικών Ρούμπιο, πιο ρεαλιστικά, είχε θέσει ως στόχο «την καταστροφή των εκτοξευτήρων βαλλιστικών πυραύλων, την καταστροφή των εργοστασίων κατασκευής τους και την καταστροφή του ναυτικού τους, ώστε να μην μπορούν να κρύβονται πίσω από αυτά για να αναπτύξουν πυρηνικό όπλο».
Είναι κουραστικό πράγμα η δημοκρατία. Είναι κουραστική για τους πολίτες που δεν μπορούν να καταλάβουν το χασομέρι της, το οποίο, όπως γράφαμε, «δεν υπάρχει για να έχουμε να λέμε. Με τη διαβούλευση όσο το δυνατόν περισσότερων φορέων και πολιτών τα νομοθετήματα βελτιώνονται, αφού λαμβάνονται υπόψη περισσότεροι παράγοντες απ’ όσους μπορεί να φανταστεί ο πιο ευφάνταστος υπουργός ή γραφειοκράτης. Οσο μεγαλύτερη είναι η διαφάνεια τόσο λιγότερες είναι οι ευκαιρίες διαφθοράς. Συνεπώς, τα οφέλη της δημοκρατίας είναι πολλαπλάσια από το κόστος του χασομεριού» (20.5.2015).
Μια παλιά πολιτική παράδοση επανεμφανίζεται στις Ηνωμένες Πολιτείες, όχι ως επαναστατικό σχέδιο ανατροπής του καπιταλισμού, αλλά ως απάντηση στην κρίση κόστους ζωής που πιέζει ολοένα περισσότερους πολίτες. Πρόκειται για τον λεγόμενο «sewer socialism» – τον «σοσιαλισμό της αποχέτευσης» – μια έκφραση που γεννήθηκε στις αρχές του 20ού αιώνα στο Μιλγουόκι και περιέγραφε μια πρακτική εκδοχή του σοσιαλισμού, επικεντρωμένη όχι στις μεγάλες ιδεολογικές συγκρούσεις αλλά στη βελτίωση της καθημερινής ζωής μέσω δημόσιων επενδύσεων.