Το αίνιγμα Ραφσαντζανί
Μichael Slackman, ΤΟ ΒΗΜΑ, Δημοσιευμένο: 2009-07-10
Ενα από τα μεγαλύτερα μυστήρια που περιβάλλουν το Ιράν μετά τις προεδρικές εκλογές είναι ο ρόλος του πρώην προέδρου της χώρας Αλί Ακμπάρ Χασεμί Ραφσαντζανί. Ενας από τους πιο πλούσιους και ισχυρούς άνδρες στο Ιράν, πρώην δεξί χέρι του πατέρα της ισλαμικής επανάστασης Αγιατολάχ Χομεϊνί , ο κ. Ραφσαντζανί επέκρινε ανοιχτά τον πρόεδρο Μαχμούντ Αχμαντινετζάντ κατά τη διάρκεια της προεκλογικής εκστρατείας και υποστήριξε τον ηγέτη της αντιπολίτευσης Μιρ Χοσεΐν Μουσαβί.
Η απουσία του από το δημόσιο πολιτικό σκηνικό, σε συνδυασμό με την προσωρινή κράτηση πέντε μελών της οικογενείας του, κλιμάκωσε την εσωτερική σύγκρουση μεταξύ των δύο τάξεων της πολιτικής ελίτ του Ιράν. Ακόμη και αν σταματήσουν οι διαδηλώσεις, ο διχασμός απειλεί να παραλύσει το θεοκρατικό καθεστώς και να υπονομεύσει τη νομιμότητα που πάσχισε να οικοδομήσει μετά την ισλαμική επανάσταση του 1979.
Είναι ξεκάθαρο ότι ο 75χρονος πρώην πρόεδρος βρίσκεται στο επίκεντρο της διαμάχης για το μέλλον της Ισλαμικής Δημοκρατίας. Το όραμα του κ. Ραφσαντζανί για το κράτος αντικρούεται από τη νέα πολιτική ελίτ, η οποία έχει ηγέτη τον επανεκλεγέντα πρόεδρο Αχμαντινετζάντ και νεότερους φονταμενταλιστές.
Ο κ. Αχμαντινετζάντ και οι σύμμαχοί του είχαν προσπαθήσει να δαιμονοποιήσουν τον κ. Ραφσαντζανί, παρουσιάζοντάς τον ως διεφθαρμένο και αδύναμο, επιθέσεις τις οποίες ο ανώτατος θρησκευτικό ηγέτης Αγιατολάχ Χαμενεΐαποθάρρυνε χλιαρά.
Αποτελεί ιδιοτροπία της ιστορίας το γεγονός ότι ένας άνδρας με τεράστια επιρροή βρέθηκε να συμπαρατάσσεται με ένα μεταρρυθμιστικό κίνημα που κάποτε τον κατηγορούσε ως βαθιά διεφθαρμένο. Ο κ. Ραφσαντζανί υπήρξε δογματικά σκληροπυρηνικός αντιαμερικανός κατά τα πρώτα χρόνια της επανάστασης.
Με τον καιρό όμως έγινε ρεαλιστής. Πλέον υποστηρίζει το άνοιγμα προς τη Δύση, την ιδιωτικοποίηση συγκεκριμένων τομέων της οικονομίας και την ενίσχυση των δημοκρατικών θεσμών. Οι απόψεις του έρχονται σε αντίθεση με εκείνες των κυβερνώντων, οι οποίοι υποστηρίζουν ένα ισχυρότερο θρησκευτικό καθεστώς και έχουν κάνει ελάχιστα για να εκσυγχρονίσουν τη λιμνάζουσα οικονομία του Ιράν.
Πέρα από τη σύγκρουση ιδεών, η μάχη έχει και προσωπικό χαρακτήρα. « Η 20ετής διαμάχη μεταξύ Χαμενεΐ και Ραφσαντζανί έχει φτάσει σε αποφασιστική καμπή » υποστηρίζει ο Καρίμ Σαντζαπούρ, πολιτικός αναλυτής.
Ο κ. Ραφσανζανί υπηρέτησε δύο θητείες ως πρόεδρος του Ιράν και έπαιξε θεμελιώδη ρόλο στην ανάδειξη του Αγιατολάχ Χαμενεΐ, ώστε να αντικαταστήσει τον Χομεϊνί ως ανώτατος θρησκευτικός ηγέτης το 1989. Παρ΄ όλα αυτά οι δύο άνδρες ψυχράθηκαν. Ο Αγιατολάχ Χαμενεΐ βρέθηκε με το δικό του σώμα υποστηρικτών μέσα στον στρατό, ενώ ο κ. Ραφσαντζανί, λόγω του πλούτου που συγκέντρωσε, κατέληξε με την υπόληψή του σπιλωμένη σε τέτοιον βαθμό ώστε απέτυχε να εκλεγεί βουλευτής.
Παρ΄ όλα αυτά το 2005 εξελέγη επικεφαλής της Συνέλευσης των Ειδικών, σώμα που επιβλέπει τον ανώτατο θρησκευτικό ηγέτη και τον αντικαθιστά όταν εκείνος πεθάνει.
Κατά πόσον ο κ. Ραφσαντζανί θα μπορούσε να προκαλέσει ευθέως την εξουσία του Αγιατολάχ Χαμενεΐ παραμένει αμφίβολο. Με τη σιωπή του και τις αποστάσεις που κρατά τόσο από τους διαδηλωτές όσο και από την ηγεσία, αυτός ο πάμπλουτος όψιμος μεταρρυθμιστής είναι το πραγματικό αίνιγμα των ημερών στο Ιράν.
Η απουσία του από το δημόσιο πολιτικό σκηνικό, σε συνδυασμό με την προσωρινή κράτηση πέντε μελών της οικογενείας του, κλιμάκωσε την εσωτερική σύγκρουση μεταξύ των δύο τάξεων της πολιτικής ελίτ του Ιράν. Ακόμη και αν σταματήσουν οι διαδηλώσεις, ο διχασμός απειλεί να παραλύσει το θεοκρατικό καθεστώς και να υπονομεύσει τη νομιμότητα που πάσχισε να οικοδομήσει μετά την ισλαμική επανάσταση του 1979.
Είναι ξεκάθαρο ότι ο 75χρονος πρώην πρόεδρος βρίσκεται στο επίκεντρο της διαμάχης για το μέλλον της Ισλαμικής Δημοκρατίας. Το όραμα του κ. Ραφσαντζανί για το κράτος αντικρούεται από τη νέα πολιτική ελίτ, η οποία έχει ηγέτη τον επανεκλεγέντα πρόεδρο Αχμαντινετζάντ και νεότερους φονταμενταλιστές.
Ο κ. Αχμαντινετζάντ και οι σύμμαχοί του είχαν προσπαθήσει να δαιμονοποιήσουν τον κ. Ραφσαντζανί, παρουσιάζοντάς τον ως διεφθαρμένο και αδύναμο, επιθέσεις τις οποίες ο ανώτατος θρησκευτικό ηγέτης Αγιατολάχ Χαμενεΐαποθάρρυνε χλιαρά.
Αποτελεί ιδιοτροπία της ιστορίας το γεγονός ότι ένας άνδρας με τεράστια επιρροή βρέθηκε να συμπαρατάσσεται με ένα μεταρρυθμιστικό κίνημα που κάποτε τον κατηγορούσε ως βαθιά διεφθαρμένο. Ο κ. Ραφσαντζανί υπήρξε δογματικά σκληροπυρηνικός αντιαμερικανός κατά τα πρώτα χρόνια της επανάστασης.
Με τον καιρό όμως έγινε ρεαλιστής. Πλέον υποστηρίζει το άνοιγμα προς τη Δύση, την ιδιωτικοποίηση συγκεκριμένων τομέων της οικονομίας και την ενίσχυση των δημοκρατικών θεσμών. Οι απόψεις του έρχονται σε αντίθεση με εκείνες των κυβερνώντων, οι οποίοι υποστηρίζουν ένα ισχυρότερο θρησκευτικό καθεστώς και έχουν κάνει ελάχιστα για να εκσυγχρονίσουν τη λιμνάζουσα οικονομία του Ιράν.
Πέρα από τη σύγκρουση ιδεών, η μάχη έχει και προσωπικό χαρακτήρα. « Η 20ετής διαμάχη μεταξύ Χαμενεΐ και Ραφσαντζανί έχει φτάσει σε αποφασιστική καμπή » υποστηρίζει ο Καρίμ Σαντζαπούρ, πολιτικός αναλυτής.
Ο κ. Ραφσανζανί υπηρέτησε δύο θητείες ως πρόεδρος του Ιράν και έπαιξε θεμελιώδη ρόλο στην ανάδειξη του Αγιατολάχ Χαμενεΐ, ώστε να αντικαταστήσει τον Χομεϊνί ως ανώτατος θρησκευτικός ηγέτης το 1989. Παρ΄ όλα αυτά οι δύο άνδρες ψυχράθηκαν. Ο Αγιατολάχ Χαμενεΐ βρέθηκε με το δικό του σώμα υποστηρικτών μέσα στον στρατό, ενώ ο κ. Ραφσαντζανί, λόγω του πλούτου που συγκέντρωσε, κατέληξε με την υπόληψή του σπιλωμένη σε τέτοιον βαθμό ώστε απέτυχε να εκλεγεί βουλευτής.
Παρ΄ όλα αυτά το 2005 εξελέγη επικεφαλής της Συνέλευσης των Ειδικών, σώμα που επιβλέπει τον ανώτατο θρησκευτικό ηγέτη και τον αντικαθιστά όταν εκείνος πεθάνει.
Κατά πόσον ο κ. Ραφσαντζανί θα μπορούσε να προκαλέσει ευθέως την εξουσία του Αγιατολάχ Χαμενεΐ παραμένει αμφίβολο. Με τη σιωπή του και τις αποστάσεις που κρατά τόσο από τους διαδηλωτές όσο και από την ηγεσία, αυτός ο πάμπλουτος όψιμος μεταρρυθμιστής είναι το πραγματικό αίνιγμα των ημερών στο Ιράν.
