Η Ευρώπη επίγεται

«Οι θεμελιώδεις αξίες της Ευρώπης είναι η ευημερία, η ισότητα, η ελευθερία, η ειρήνη και η δημοκρατία σε ένα βιώσιμο περιβάλλον –έγραφε ο Μ. Ντράγκι στο προοίμιο της έκθεσης που συνέταξε για λογαριασμό της Κομισιόν. Εάν η Ευρώπη αδυνατεί να παρέχει αυτά τα θεμελιώδη δικαιώματα στους λαούς της, ή πρέπει να επιλέξει το ένα εις βάρος του άλλου, δεν θα έχει λόγο ύπαρξης. Ο μόνος τρόπος για να ανταποκριθούμε σε αυτήν την πρόκληση είναι να αναπτυχθούμε, να γίνουμε πιο παραγωγικοί, διατηρώντας τις αξίες της ισότητας και της κοινωνικής συνοχής. Και για να γίνει πιο παραγωγική, η Ευρώπη πρέπει να αλλάξει ριζικά», κατέληγε.

Δεκαοκτώ μήνες μετά, από την κανονιστική απλοποίηση, την κοινή βιομηχανική στρατηγική και τις μεγάλες επενδύσεις με πόρους από κοινό ευρωπαϊκό δανεισμό που είχε προτείνει ο Μ. Ντράγκι, ελάχιστα έχουν γίνει -κι όχι απ’ τα πιο σημαντικά. Από τις 383 συστάσεις του, 15% έχουν εφαρμοστεί πλήρως, 24% μερικώς και 61% μένουν άθικτες. Έτσι, την Πέμπτη, στην άτυπη σύνοδο στο φλαμανδικό κάστρο κοντά στο Μάαστριχτ, το θετικό ήταν ότι οι 27 φάνηκε να συμμερίζονται την αίσθηση του κατεπείγοντος. Και η φον ντερ Λάιεν ανέλαβε να παρουσιάσει στη σύνοδο κορυφής του Μαρτίου τον οδικό χάρτη των μεταρρυθμίσεων, με στόχο να έχουν υλοποιηθεί μέχρι τα τέλη 2027.

Ο δρόμος δεν θα είναι στρωμένος με τριαντάφυλλα –το υποδηλώνουν ο αποκλεισμός της Ισπανίας, της 4ης ισχυρότερης χώρας, από την προσύσκεψη των 19 που συγκάλεσαν Μερτς-Μελόνι και ο Βέλγος πρωθυπουργός, καθώς και οι αποστάσεις/διαστάσεις απόψεων Γαλλίας και Γερμανίας. Η «ενισχυμένη συνεργασία», δηλαδή η δυνατότητα μιας ομάδας τουλάχιστον εννέα χωρών να προχωρούν στις μεταρρυθμίσεις που συμφωνούν χωρίς να περιμένουν τις άλλες, έχει τα θετικά της: Παράδειγμα, θα λειτουργήσει ως κίνητρο για τους απρόθυμους –θα φοβηθούν να μείνουν πίσω. Κι ίσως αναπληρώσει από τον χαμένο χρόνο λόγω της υπερβολικής διεύρυνσης της ΕΕ που προηγήθηκε. Αλλά δεν είναι πανάκεια.

Κεντρικό σημείο σε όλο το πλέγμα των μεταρρυθμίσεων της ΕΕ είναι η χρηματοδότηση με κοινό δανεισμό –κάτι που ιδιαίτερα τονίζει ο Μ. Ντράγκι. Αν επιδιώκεται η ενοποίηση των ευρωπαϊκών κεφαλαιαγορών και των (30 τρισ. ευρώ) αποταμιεύσεων, είναι για να αποκτήσει βάθος η ευρωπαϊκή αγορά κεφαλαίων ώστε να διευκολυνθεί (και) η άντληση κεφαλαίων δια του δανεισμού. Κι αν είναι ρεαλιστικοί οι στόχοι που θέτει ο Μ. Ντράγκι, που προϋποθέτουν ότι το μερίδιο των επενδύσεων θα αυξάνεται κατά 5 ποσοστιαίες μονάδες του ΑΕΠ ετησίως (θυμίζουμε, αντί για 1-2 μονάδες επί Σχεδίου Μάρσαλ…), είναι κι επειδή προϋποτίθεται ότι με το βάθεμα αυτής της αγοράς θα μπορεί η ΕΕ να δανείζεται φτηνά όσα κεφάλαια χρειάζεται.

Αν δεν υπάρξει συμφωνία για κοινό δανεισμό, τα πράγματα περιπλέκονται. Θα μπορεί να δανείζεται από κοινού μια ομάδα χωρών, χωρίς τις άλλες; Θα μπορεί, παράδειγμα, να δανείζεται μια ομάδα με επικεφαλής τη Γαλλία, χωρίς τη Γερμανία; Και, με τέτοια σχήματα, θα διατηρήσει το ευρωπαϊκό χρέος την αξιολόγηση ΑΑΑ ή θα υποβαθμιστεί; ‘Η, μήπως, χωρίς τη συμφωνία όλων δεν θα υπάρχει κοινός δανεισμός και, απλά, κάθε χώρα θα δανείζεται όσα και όσο αντέχει; Αλλά, τότε, με εξαίρεση τη Γερμανία που έχει περιθώρια φτηνού δανεισμού, πόσες χώρες/κοινωνίες θα αντέξουν να αυξήσουν και τις επενδύσεις και τις αμυντικές δαπάνες, ρισκάροντας να διαλύσουν ό,τι έχει απομείνει από το κοινωνικό κράτος και την πολιτική συνοχής;..