Ζούμε ασφαλώς την πιο αμφίρροπη πολιτική στιγμή της μεταπολιτευτικής Ελλάδας. Από τη μια, όλα φαίνονται δυνατά. Μέτρα που ως τώρα «έκαιγαν», υιοθετούνται
με ευκολία, ζητήματα που ήταν ταμπού, συζητούνται σχεδόν
σαν αυτονόητα. Από την άλλη, η γενικευμένη αυτή διαθεσιμότητα για αλλαγές δεν έχει ακόμα στερεό προσανατολισμό και δομή.
Η ώρα της αλήθειας έφτασε, λοιπόν. Οι αγορές, αφού έσυραν την απρόθυμη Ευρώπη στη συμφωνία για έναν «μηχανισμό» στήριξης της Ελλάδας, ήταν εύκολα προβλέψιμο ότι θα την έσπρωχναν και στην ενεργοποίησή του. Η απόφαση τυπικά μόνο βρισκόταν σε ελληνικά χέρια.
«Αξιολόγηση» είναι ο νέος μπαμπούλας στον χώρο της δημόσιας διοίκησης και της δημόσιας εκπαίδευσης. Ως τώρα ο μόνος που αξιολογούσε τον δημόσιο υπάλληλο ήταν ο... χρόνος. Αδέκαστος, ως γνωστόν, για τις ρυτίδες αλλά αδιάφορος για ικανότητες και δεξιότητες. Με την πάροδο του χρόνου έρχονταν και οι προαγωγές, ίδιες για όλους από τη στιγμή που είχαν τα ίδια χρόνια υπηρεσίας.
Ο ΚΙΝΔΥΝΟΣ ανατροπής ορισμένων βασικών διαθεσμικών ισορροπιών στην Ευρωπαϊκή Ενωση (Ε.Ε.)αρχίζει να διαγράφεται απειλητικός. Πρόκειται για κίνδυνο που αφορά (και απειλεί) κυρίως τις μεσαίες και μικρότερες χώρες-μέλη της Ευρωπαϊκής Ενωσης, όπως π.χ. την Ελλάδα. Ποιος είναι ο κίνδυνος αυτός; Ο κίνδυνος έγκειται στη μαζική μετακίνηση της εξουσίας και του κέντρου βάρους της Ενωσης από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή (Εuropean Commission)στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο.
Κάτι κινείται (ίσως) για τα λεγόμενα «εθνικά θέματα». Ανταλλάσσονται επισκέψεις ή υπάρχουν επαφές υψηλού επιπέδου με όλους τους γείτονες, οι δηλώσεις όλων είναι γενικά προσεκτικές, αν και σε αντίθεση με ορισμένες πράξεις.
Ο υπ’ αριθμό ένα νόμος της παγκοσμιοποιημένης κοινωνίας της διακινδύνευσης θα μπορούσε να εκφρασθεί κάπως έτσι: ποτέ μην αφήνεις ανεκμετάλλευτη μια παγκόσμια απειλή, διότι πάντοτε αντιπροσωπεύει μια ευκαιρία να επιτύχεις σημαντικά επιτεύγματα.
Η ανάδειξη δημοσιονομικών προβλημάτων εντός των ορίων της Ευρωζώνης εγείρει ερωτήματα σχετικά με τους ίδιους τους ηγέτες της Ευρώπης. Χρειάζεται να εξισορροπήσουν την ανάγκη διασφάλισης ενός κεντρικού πυλώνα του ευρωπαϊκού οικονομικού συστήματος και την ανάγκη να εγγυηθούν τη δημοσιονομική σταθερότητα στην ευρωπαϊκή αγορά.
Πριν από 11 χρόνια, την 24η Μαρτίου 1999, άρχισε η ΝΑΤΟϊκή στρατιωτική επέμβαση στη Σερβία που διήρκεσε 78 ημέρες, μέχρι την 9η Ιουνίου. Εγιναν 38.004 πτήσεις εκ των οποίων οι 10.484 ήταν επιθέσεις από αέρος που έριξαν 23.614 βλήματα.
Η επέμβαση αυτή είχε χαρακτηριστεί από τους υποστηρικτές της ως «ανθρωπιστική επέμβαση», ως επέμβαση με στόχο να σωθούν αθώοι αλβανοί Κοσοβάροι που υφίσταντο δολοφονίες και εθνοκάθαρση από το καθεστώς Μιλόσεβιτς.
Η άποψη ότι η Ελλάδα είναι μία χώρα δύο ταχυτήτων δεν αποτελεί κάποιο νεωτερισμό που θα προσπαθήσω να εισηγηθώ μέσω αυτού του άρθρου. Την άποψη αυτή, την έχει υπερασπιστεί μέσω εκτεταμένων αναλύσεων στον τύπο μια πλειάδα αρθρογράφων. Ο Νικηφόρος Διαμαντούρος, ακαδημαϊκός, Ευρωπαίος Διαμεσολαβητής και ο πρώτος Συνήγορος του Πολίτη στην χώρα, κάνει λόγο για έναν δυισμό σε «παρωχημένη» και σε «μεταρρυθμιστική» κουλτούρα.
Πολύς λόγος τελευταία στα συν/συριζικά στέκια για την “αντισυστημική αριστερά”. Αν και είναι αρκετά θολό το τοπίο γύρω από τον όρο, βάσιμα θα μπορούσε να υποθέσει κανείς ότι η αντισυστημικότητα ορίζεται ως αντίπαλος του συστήματος που κυβερνά τον κόσμο και την Ελλάδα (καπιταλισμός, παγκοσμιοποίηση, νεοφιλελευθερισμός, δικομματισμός, γραφειοκρατία, κράτος, πελατειακό σύστημα, διαφθορά). Το ΠΑΣΟΚ, η ΝΔ, οι Οικολόγοι και το ΛΑΟΣ εντάσσονται αυτοδικαίως στο υπό κριτική και ανατροπή σύστημα. Για το ΚΚΕ, δεν ξέρω αν η αντισυστημική “άδεια καρέκλα” που είχε κρατήσει ο Αλαβάνος είναι ακόμη διαθέσιμη. Τι παίζει, όμως, στον ΣΥΝ/ΣΥΡΙΖΑ;
Η διαπίστωση ότι στην Ελλάδα η «κοινωνία των πολιτών*» είναι ισχνή και αδύναμη στηρίζεται σε ιστορικοπολιτικά δεδομένα που ανάγονται στην εποχή της διαμόρφωσης του ανεξάρτητου ελληνικού κράτους. Με αφετηρία τις απαιτούμενες μεταρρυθμίσεις για στοιχειώδη λειτουργία μιας κρατικής δομής στη νεαρή και χαώδη ανεξάρτητη Ελλάδα (Ι. Καποδίστριας, Χ. Τρικούπης, Όθωνας), η πορεία μορφοποίησης του κράτους επικαθορίστηκε από έντονα αυταρχικά/πατερναλιστικά χαρακτηριστικά.
Στη µακρινή Ταϊλάνδη, στην «εξωτική» Μπανγκόκ, µια µεγάλη µάζα φτωχών, οργισµένων αγροτών αγωνίζεται για να επαναφέρει στην εξουσία έναν δισεκατοµµυρι ούχο. Τον πρόεδρο ενός κόµµατος που το όνοµά του θυµίζει pop συγκρότηµα: Τhai rak Τhai
Η σκηνοθεσία ήταν, από κάθε άποψη, εντυπωσιακή. Ξεκίνησε με μια μεγάλη αστυνομική επιχείρηση, με απαγόρευση διαδηλώσεων και πάνω από 200 προληπτικές συλλήψεις – ανάμεσά τους δύο δημοσιογράφων κι ενός stand up κωμικού.
Συνεχίστηκε με παρελάσεις, άλογα, Γενίτσαρους και Σελτζούκους σ’ ένα ολόχρυσο περιβάλλον, που έκλεψε την καρδιά του Τραμπ κι έγινε το ντεκόρ για έναν ποταμό επαίνων και ύμνων του αμερικανού προέδρου προς τον οικοδεσπότη του.
Εάν οι ΗΠΑ μπορούσαν, θα είχαν ανατρέψει το ισλαμικό καθεστώς στην Τεχεράνη και θα είχαν ενισχύσει τους αποσχιστικούς μειονοτικούς εθνικισμούς ως πολιορκητικό κριό κατά της κεντρικής κυβέρνησης.
Τα παιχνίδια για τον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ είναι παιχνίδια με τη φωτιά, καθώς η Τεχεράνη πιστεύει ότι εδώ και έναν χρόνο έχει στείλει σαφές μήνυμα προς την Ουάσινγκτον για την ανθεκτικότητά της σε έναν παρατεταμένο πόλεμο φθοράς, ο οποίος ανά πάσα στιγμή θα μπορούσε να πυροδοτήσει μια παγκόσμια ενεργειακή και οικονομική κρίση.
Υπάρχουν πολιτικές που πετυχαίνουν και πολιτικές που αποτυγχάνουν. Και στις δύο περιπτώσεις, όμως, στις ώριμες δημοκρατίες, προηγείται πάντα κάτι εξίσου σημαντικό: ο απολογισμός. Η αξιολόγηση των επιλογών, ώστε οι πολίτες να γνωρίζουν τι λειτούργησε, τι όχι και γιατί.
Στην Ελλάδα, τα τελευταία έξι χρόνια φαίνεται να επικράτησε μια διαφορετική αντίληψη. Δεν είναι ότι δεν πάρθηκαν μέτρα για την αντιμετώπιση της ακρίβειας. Το αντίθετο. Πάρθηκαν τόσο πολλά, ώστε δύσκολα θυμάται κανείς τη σειρά τους. Επιδοτήσεις ηλεκτρικού ρεύματος το 2021. Fuel Pass, Power Pass και «Καλάθι του Νοικοκυριού» το 2022.
Καθώς οι ΗΠΑ αποσύρονται από την Ευρώπη υπό τη δεύτερη κυβέρνηση του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, όχι μόνο μειώνουν τη στρατιωτική τους παρουσία και αμφισβητούν τις εγγυήσεις ασφαλείας τους, αλλά και αποποιούνται την de facto (αλλά ποτέ επίσημα δηλωμένη) ηγεσία τους στη γεωπολιτική Δύση. Αυτό σημαίνει ότι οι ΗΠΑ εγκαταλείπουν έναν πολιτικό ηγετικό ρόλο που ασκούσαν στη Δυτική Ευρώπη από το 1945 και στην Ευρώπη συνολικά από το 1990. Το προφανές επακόλουθο είναι ότι η Ευρώπη θα μείνει μόνη της και θα πρέπει να λύσει τα γεωπολιτικά προβλήματα και προκλήσεις μόνη της.
Έχει ξεφύγει εντελώς η κατάσταση. Ο «χουλιγκανισμός» ο οποίος χαρακτήριζε πράξεις βίας που διαπράττονταν από οπαδούς ομάδων με αφορμή αγώνες έχει μετεξελιχθεί σε κάτι αποτρόπαιο: αποκομμένος από τον αθλητισμό, με προκάλυμμα τους παραδοσιακούς συνδέσμους οργανωμένων φιλάθλων, έχει αποκτήσει την ιεραρχία και λειτουργία εγκληματικής οργάνωσης. Κοινώς, μαφίας.
Πάντα τέτοιες μέρες οι πανεπιστημιακοί παθαίναμε κρίση ταυτότητας. Είχαμε διδάξει όλο το εξάμηνο ψυχή τε και σώματι κι όταν έφτανε η ώρα των εξετάσεων και της διόρθωσης των γραπτών αναρωτιόμασταν τι νόημα έχει το επάγγελμά μας. Διορθώναμε με τις ώρες σκυμμένοι πάνω απ’ τα γραπτά και βλέπαμε πόσο περιορισμένη ήταν η ανταπόκριση σε όσα είχαμε προσπαθήσει να μεταδώσουμε. Κυκλοφορούσαν και μερικά ανέκδοτα: ό,τι και να ’χει γράψει, αν βάλει τον Χίτλερ στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και όχι στον Α΄, πρέπει να περάσει – χρειαζόμαστε ένα 50% επιτυχίας, τουλάχιστον…
Η πρόσφατη συνέντευξη του επικεφαλής της Anthropic, αλλά και η συμμετοχή των τριών πολύ μεγάλων εταιρειών Τεχνητής Νοημοσύνης (ΤΝ), εκτός της εταιρείας του Ιλον Μασκ, στη συνάντηση της G7, προσφέρονται για γενικότερα συμπεράσματα. Μας δείχνουν πόσο οι ηγέτες των επτά πιο αναπτυγμένων οικονομιών του πλανήτη, χωρίς την Κίνα και τη Ρωσία, αλλά και στελέχη από το εσωτερικό της πιο προηγμένης εταιρείας ΤΝ του πλανήτη, αντιλαμβάνονται ότι η ΤΝ δεν είναι πια ένα ακόμη ψηφιακό προϊόν. Είναι υποδομή ισχύος.
Νίκος Παππάς, Η Εφημερίδα των Συντακτών, 2026-06-25
Ας μιλήσουμε, λοιπόν, συγκεκριμένα. Απάντηση στο «πού θα βρεθούν ο “χώρος” και τα χρήματα» υπάρχει. Και περιγράφεται ξεκάθαρα στον Κανονισμό (Ε.Ε.) 1263/2024. Είναι κάτι που έχει επιβεβαιώσει σε παλιότερες συζητήσεις μας στη Βουλή και το οικονομικό επιτελείο της κυβέρνησης.
Οποιος ισχυρίζεται ότι οι ευρωπαϊκοί κανόνες απλώς απαγορεύουν δαπάνες πέρα από συγκεκριμένο ανελαστικό και απόλυτο όριο, ψεύδεται. Αν αυτό ίσχυε, θα ήταν παραλογισμός και το τέλος της πολιτικής πρωτοβουλίας στην οικονομική πολιτική.
Με την ιστορική υπ’ αριθμ. 06/2026 απόφαση της Πλήρους Ολομέλειας του Αρείου Πάγου κρίθηκε ότι το επιτόκιο των δόσεων που οφείλουν να καταβάλλουν οι δανειολήπτες που έχουν υπαχθεί στις διατάξεις του νόμου Κατσέλη πρέπει να υπολογίζεται αυτοτελώς επί της μηνιαίας δόσης που ορίστηκε από το δικαστήριο και όχι επί του συνολικού άληκτου κεφαλαίου της οφειλής τους.
Ο πιο αχρείαστος πόλεμος (και το διπλωματικό Βατερλώ με το οποίο τελειώνει – εάν τελειώνει) έχει προκαλέσει τραυματικές γεωπολιτικές συνέπειες (πέραν των οικονομικών) τόσο στους άμεσα εμπλεκόμενους (ΗΠΑ, Ισραήλ, Ιράν) όσο και την ευρύτερη περιοχή του Κόλπου/Μέσης Ανατολής, στην Ευρώπη και το παγκόσμιο γεωπολιτικό σύστημα. Και βεβαίως στην Ελλάδα. Συνέπειες μεταξύ άλλων για τη θέση κρατών σε όρους ισχύος και επιρροής με θετικό ή αρνητικό πρόσημο. Κάποιες χώρες εμφανίζονται να ενισχύονται και άλλες να εξασθενούν ως αποτέλεσμα του πολέμου.
Η επιχείρηση «Επική Οργή» δεν είχε ποτέ έναν καθαρά διατυπωμένο στόχο. Κατά καιρούς ο αμερικανός πρόεδρος έχει μιλήσει για ανατροπή του καθεστώτος, για πλήρη και άνευ όρων συνθηκολόγησή του και, οπωσδήποτε, για καταστροφή των πυρηνικών δυνατοτήτων του και έλεγχο των αποθεμάτων ουρανίου που διέθετε. Ο υπουργός εξωτερικών Ρούμπιο, πιο ρεαλιστικά, είχε θέσει ως στόχο «την καταστροφή των εκτοξευτήρων βαλλιστικών πυραύλων, την καταστροφή των εργοστασίων κατασκευής τους και την καταστροφή του ναυτικού τους, ώστε να μην μπορούν να κρύβονται πίσω από αυτά για να αναπτύξουν πυρηνικό όπλο».
Είναι κουραστικό πράγμα η δημοκρατία. Είναι κουραστική για τους πολίτες που δεν μπορούν να καταλάβουν το χασομέρι της, το οποίο, όπως γράφαμε, «δεν υπάρχει για να έχουμε να λέμε. Με τη διαβούλευση όσο το δυνατόν περισσότερων φορέων και πολιτών τα νομοθετήματα βελτιώνονται, αφού λαμβάνονται υπόψη περισσότεροι παράγοντες απ’ όσους μπορεί να φανταστεί ο πιο ευφάνταστος υπουργός ή γραφειοκράτης. Οσο μεγαλύτερη είναι η διαφάνεια τόσο λιγότερες είναι οι ευκαιρίες διαφθοράς. Συνεπώς, τα οφέλη της δημοκρατίας είναι πολλαπλάσια από το κόστος του χασομεριού» (20.5.2015).
