Μεθαύριο, σε δύο ημέρες, κλείνει ο σημερινός κύκλος, η παρούσα φάση του Κυπριακού. Τα δύο δημοψηφίσματα στην Κύπρο δίνουν την απάντηση στο σχέδιο Ανάν και, σύμφωνα με όλα τα δεδομένα, στην ελεύθερη Κύπρο αποφαίνονται ΟΧΙ και στην κατεχόμενη ΝΑΙ. Δεν περνάει λοιπόν το σχέδιο Ανάν και αρχίζει ο νέος κύκλος του προβλήματος.

Κακό, στραβό, ανάποδο το σχέδιο Ανάν. Η αποδοχή του σημαίνει υποταγή στα κελεύσματα και στις επιλογές των Αμερικανών ιμπεριαλιστών. Η απόρριψή του όχι μόνο δεν κλείνει την πόρτα σε ένα νέο σχέδιο αλλά αντίθετα δημιουργεί καλύτερες προοπτικές για λύση του Κυπριακού, αφού η Κύπρος εντάσσεται έτσι κι αλλιώς στην Ευρώπη που είναι υποχρεωμένη να διαχειριστεί το πρόβλημα...

Την 1η Μαΐου η Κύπρος – όποιο κι αν είναι το αποτέλεσμα των δημοψηφισμάτων για το σχέδιο Ανάν – γίνεται πλήρες και ισότιμο μέλος της ΕΕ. Η είσοδος των νέων χωρών αλλά και οι επικείμενες ευρωεκλογές, φέρνουν στο προσκήνιο την πορεία και τις προοπτικές της Ενωμένης Ευρώπης. Να ανοίξουμε λοιπόν και πάλι τη συζήτηση για το τι Ευρωπαϊκή Ένωση θέλουμε.

Θεωρούμε ότι πρέπει να είμαστε ξεκάθαροι επαναβεβαιώνοντας τον ευρωπαϊκό προσανατολισμό του κόμματος. Και δεν πρόκειται για κάποιο «μονόδρομο» που καλούμαστε να ακολουθήσουμε μοιρολατρικά. Είναι μια ρεαλιστική και γόνιμη επιλογή. Δεν υπάρχει καμιά νομοτέλεια που να εγγυάται την επιτυχία του, προσφέρει όμως υπαρκτό πεδίο για αγώνες και διαμόρφωση πολιτικών που ανοίγουν δρόμους για ένα διαφορετικό μέλλον από εκείνο που προδιαγράφει η πολιτικά ανεξέλεγκτη παγκοσμιοποίηση της οικονομίας.

Αυτή η προοπτική εξαρτάται κυρίως από την πολιτική δράση των ευρύτερων δυνάμεων της αριστεράς, πολιτικών και κοινωνικών, που ξέρουν ή ανακαλύπτουν ότι στον αγώνα κατά της σημερινής παγκοσμιοποίησης ο στόχος τους δεν μπορεί αν είναι η απόσυρση και ο αναχωρητισμός αλλά η ενεργός παρέμβαση. Η δράση τους εντός του εθνικού κράτους πρέπει να συνδυάζεται και με εγχειρήματα πολιτικά διαμορφωμένα μέσα από την πανευρωπαϊκή και παγκόσμια συνεργασία των δυνάμεων της αριστεράς που θα βρίσκεται στην κλίμακα των πραγματικών προβλημάτων. Αυτός ο δρόμος συναντά και θα συναντά εμπόδια και παγίδες, όπως φάνηκε με τη δραματική εμπλοκή της Ευρώπης στην επιδρομή κατά της Γιουγκοσλαβίας, με τη στήριξη της αμερικανικής επιδρομής στο Ιράκ των πέντε κρατών-μελών και όπως επίσης φαίνεται στις δυσκολίες ως προς την οικοδόμηση των απαραίτητων, σε όλα τα επίπεδα, συνθηκών για την πολιτική ενοποίηση της Ευρώπης.

Στις σύγχρονες συνθήκες παγκοσμιοποίησης η κυριαρχία της ΕΕ δεν μπορεί να είναι απλώς το άθροισμα των κυριαρχιών των μελών της αλλά μια νέα κυριαρχία που θα ασκείται από κοινού, γεγονός που θέτει σοβαρά ζητήματα δημοκρατικής και πολιτικής νομιμοποίησης αλλά και ουσιαστικών αρμοδιοτήτων της ΕΕ.

Η συμμετοχή των νέων χωρών μπορεί να αποτελέσει ευκαιρία για ένα άλμα της ευρωπαϊκής (πολιτικής κυρίως) ενοποίησης ή παράγοντα οπισθοχώρησης προς την απλή επιδίωξη μιας μεγάλης ζώνης ελεύθερων ανταλλαγών και διακυβερνητικής διαχείρισης.

Μια πολιτικά ενοποιημένη Ευρώπη με τον απαραίτητο θεσμικό εξοπλισμό που θα οδηγεί προς την ομοσπονδιοποίησή της είναι η Ευρώπη που θέλουμε, η Ευρώπη των κρατών και των λαών της.

η πλειοψηφία των πολιτικών δυνάμεων στην Ελλάδα και στην Κύπρο θεωρούν ότι το σχέδιο Ανάν μπορεί να βοηθήσει στη λύση του Κυπριακού και μάλιστα στην προοπτική της ένταξης της ενωμένης Κύπρου στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Μπερδεύτηκε πολύ πάλι η συζήτηση για το Κυπριακό και το σχέδιο Ανάν. Ακούγονται πολλά. Κάποια σοβαρά και κάποια ανόητα. Εμείς θα ασχοληθούμε με τα δεύτερα, όχι επειδή είναι ανόητα, αλλά επειδή είναι θεμελιώδη και αν δεν ξεκαθαριστούν αποκλείεται να αποκτήσει κάποιο νόημα η συζήτηση.

Πώς έγινε αυτή «η στραβή» που θα μας κοστίσει πολύ ακριβά; Υπάρχουν, κατά τη γνώμη μου, τρεις κύριες ερμηνείες του αδιεξόδου στο οποίο οδηγούμεθα.

Οι διαπραγματεύσεις στη Λουκέρνη, και κυρίως τα όσα συνέβησαν μετά, απέδειξαν για όποιον έχει μάτια, πως όταν οι Ελληνοκύπριοι εκλήθησαν να διαλέξουν, προτίμησαν τα λεφτά τους από την αξιοπιστία τους.

Ν.Δ. και ΠΑΣΟΚ για δικούς τους λόγους θα επιδιώξουν τη μεγαλύτερη δυνατή συσπείρωση των δυνάμεών τους. Με πρόσφατη τη λαϊκή ετυμηγορία των εθνικών εκλογών δεν θα ισχύσει, όπως σε άλλες ανάλογες αναμετρήσεις, η θεωρία της «χαλαρής» ψήφου ή τουλάχιστον δεν θα ισχύσει στον ίδιο βαθμό, ενώ οι τοποθετήσεις των πολιτικών δυνάμεων για το Κυπριακό συνθέτουν ένα ιδιαίτερα πολύπλοκο πολιτικό σκηνικό.

Ο ΣΥΝ θα μετάσχει στις Ευρωεκλογές μέσα από τον Συνασπισμό Ριζοσπαστικής Αριστεράς με βάση την πρόσφατη απόφαση της ΚΠΕ και με επικεφαλής υποψήφιο από τον ευρύτερο χώρο των συνεργαζόμενων δυνάμεων.

Πρέπει να το πούμε καθαρά: οι συνθήκες που διαμορφώθηκαν πριν και μετά τις εθνικές εκλογές, οι διαφορετικές προσεγγίσεις εντός του ΣΥΝ αλλά κυρίως οι αποκλίνουσες πολιτικές επιλογές των συνεργαζόμενων δυνάμεων, δεν δημιουργούν τις καλύτερες δυνατές συνθήκες για την επικείμενη εκλογική αναμέτρηση.

Ο ΣΥΝ οφείλει να παρουσιάσει στην προεκλογική περίοδο το σύνολο της πολιτικής του για την Ευρώπη χωρίς εκπτώσεις και χωρίς παραχωρήσεις που νοθεύουν τη φυσιογνωμία του και θολώνουν την πολιτική του.

Ο ευρωπαϊκός προσανατολισμός του κόμματος είναι μια ρεαλιστική και γόνιμη επιλογή. Μια επιλογή που οφείλουμε να επιβεβαιώνουμε κάθε στιγμή την ορθότητά της διατυπώνοντας τις προτάσεις μας για το σύνολο των προβλημάτων που είναι κάθε φορά στο επίκεντρο της συζήτησης.

• Η πολιτική ενοποίηση της Ευρώπης σε ομοσπονδιακή βάση
• Η υιοθέτηση ενός Ευρωπαϊκού Συντάγματος
• Η ανάδειξη θεσμών κυβερνητικού χαρακτήρα
• Η οικοδόμηση μιας κοινής εξωτερικής πολιτικής και πολιτικής ασφάλειας της Ε.Ε.
• Η αναθεώρηση του Συμφώνου Σταθερότητας
• Η διεκδίκηση μιας ευρωπαϊκής στρατηγικής δημόσιων επενδύσεων,

αποτελούν, ενδεικτικά, στόχους για τους οποίους η Αριστερά στην Ευρώπη και στην Ελλάδα, πρέπει να παλέψει για την υλοποίησή τους.

Η ανάδειξη του κυπριακού προβλήματος, πέρα απ’ τις πτυχές του δίκαιου τρόπου επίλυσης και κατανομής βαρών, της άρσης των επιπτώσεων της παράνομης εισβολής και κατοχής, της αποστρατικοποίησης και της επανένωσης του κυπριακού κράτους, έδωσε την ευκαιρία να τεθούν στο κέντρο της συζήτησης, απόψεις και αντιλήψεις για τις σχέσεις εθνοτικών μειονοτήτων και λειτουργιών ομοσπονδιακής δημοκρατίας, τα όρια της δημοκρατικής αρχής πλειοψηφίας-μειοψηφίας, τη δυνατότητα συνύπαρξης, σε ενιαίο κράτος, εθνοτικών ομάδων μετά από πολεμικές συγκρούσεις και εκκαθαρίσεις, την λειτουργία και την επιρροή των εθνικών κέντρων, την αρχή της συναίνεσης και τα όρια της ελαστικότητας του κοινοτικού κεκτημένου.

Αν ξύσουμε ακόμη περισσότερο, έρχεται μπροστά μας –σε μια εποχή που η στρατιωτική παντοκρατορία των ΗΠΑ και η μιλιταριστική εκδοχή της ιμπεριαλιστικής εξωτερικής πολιτικής τους λειτουργούν αχαλίνωτες από διεθνείς περιορισμούς– μια δειλή, ατελής, σαφώς προσδιορισμένη από τα όρια της περιόδου προσπάθεια πολιτικοδιπλωματικής επίλυσης ενός προβλήματος εισβολής και κατοχής από τον ΟΗΕ. Έναν οργανισμό που παρά τις υπαρκτές αδυναμίες του, αποτελεί το κυριότερο βήμα διεκδίκησης και απόδοσης δικαίου στις διεθνείς σχέσεις.

Η ενεργοποίηση της ΕΕ με κύρια αιχμή της παρέμβασής της, την ελαστικότητα και όχι τις μόνιμες παρεκκλίσεις από το κοινοτικό κεκτημένο, χωρίς άλλη ουσιαστική εμπλοκή και πρωτοβουλίες, αντιστοιχεί στην εικόνα της ως οικονομικού γίγαντα και πολιτικού νάνου. Το είδαμε στο ΙΡΑΚ, το βλέπουμε στην Παλαιστίνη.

Η αναγκαιότητα της πολιτικής διακυβέρνησης της παγκοσμιοποίησης ορθώνεται ξεκάθαρη μπροστά μας. Οι ουσιαστικές κινηματικές δράσεις που αναπτύξαμε και που ακόμα περισσότερο οφείλουμε να προωθήσουμε στο μέλλον, από μόνες τους δεν αρκούν, αποτελούν προϋπόθεση αλλά όχι ικανή συνθήκη επιβολής της, χρειάζονται πολιτικά υποκείμενα που θα διαμορφώνουν υπερεθνικά θεσμικά δημοκρατικά μορφώματα.

Χρειάζεται δηλαδή μια Αριστερά κινηματική και θεσμική με αντίστοιχες διεθνικές δράσεις και δομές. Το Ευρωπαϊκό Κόμμα της Αριστεράς αποτελεί ένα υβρίδιό της, λόγω τόσο του ιδεολογικού εύρους όσο και του μεγέθους του, που οφείλουμε να στηρίξουμε. Αυτή η Αριστερά οφείλει να γνωρίζει ότι για τις μεγάλες ανατροπές που επαγγέλλεται χρειάζονται ευρύτερες κοινωνικοπολιτικές πλειοψηφίες και γι’ αυτό απαιτείται σχέδιο, πλαίσιο συμμαχιών και επιθετικές διεθνείς πρωτοβουλίες(π.χ. φόρος Tobin).

Απαραίτητη προϋπόθεση, κατά τη γνώμη μου, η αλλαγή του τρόπου ιστορικής πολιτικής ανάγνωσης σε μεγάλο κομμάτι της Αριστεράς, π.χ. φαντάζει δημοκρατική υποχώρηση το δικαίωμα veto του 25% (των μισών τουρκοκυπρίων δηλαδή γερουσιαστών) στο σχέδιο Ανάν στα ομοσπονδιακά ζητήματα της Κύπρου, ενώ ταυτόχρονα, μάχεται ανυποχώρητα, παρά τις προφανείς δυσλειτουργίες , για όλες τις αποφάσεις της Ευρ. Ένωσης να υπάρχει το δικαίωμα veto π.χ. από το 0,2% (τόσο είναι η ενιαία Κύπρος πληθυσμιακά στην Ε.Ε.). Εδώ δεν αναφέρομαι καθόλου για τη πίστη της Αριστεράς στην αναγκαιότητα και τη δυνατότητα ύπαρξης πολυπολιτισμικών και πολυεθνικών κοινωνιών.

Σε μεγάλο κομμάτι της Αριστεράς κάθε πρωτοβουλία των ΗΠΑ και των συμμάχων τους, που προφανώς εξυπηρετεί τα συμφέροντα και τους σχεδιασμούς τους στη συγκυρία, είναι εξ ορισμού αντίθετη προς κάθε ορθή, εθνική και δημοκρατική επιδίωξη π.χ. ποια θα ήταν η τύχη της Ελληνικής Επανάστασης του 21 χωρίς την καθοριστική συμβολή των αποικιοκρατικών, ιμπεριαλιστικών δυνάμεων της εποχής (Αγγλία, Γαλλία, Ρωσία) στην ναυμαχία του Ναυαρίνου και μετέπειτα;
Η βάρβαρη, εγκληματική εισβολή και κατοχή των αμερικανοβρετανών και της συμμαχίας των πρόθυμων για τον έλεγχο των πετρελαϊκών κοιτασμάτων στο ΙΡΑΚ έχει μέσα στα άλλα ως αποτέλεσμα, την ισχυρή πιθανότητα δημιουργίας ανεξάρτητου κουρδικού κράτους, δικαίωση πολυετών αιματηρών προσπαθειών του κουρδικού έθνους.
Αυτές οι ιστορικές αντιφάσεις και αντινομίες πρέπει να αποτελούν πεδία παρέμβασης της Αριστεράς και όχι αιτίες αμηχανίας, βερμπαλισμού και εσωτερικών αντιπαραθέσεων.

Δεν μπορεί από την μια να ζητάς ουσιαστική πολιτική παρέμβαση της Ευρώπης και από την άλλη να υπονομεύεις κάθε απόπειρα περαιτέρω πολιτικής ενοποίησης π.χ. Ευρωσύνταγμα, λόγω των υπαρκτών συντηρητικών και νεοφιλελεύθερων ιδεολογικών αναφορών του, που αποτυπώνουν όμως το σημερινό συσχετισμό πολιτικών δυνάμεων σε ευρωπαϊκό επίπεδο και που οφείλεις να αγωνισθείς πολιτικά να ανατρέψεις και να αναθεωρήσεις, γιατί προφανώς τίποτε καλύτερο δεν μπορείς να αναμένεις από την ανυπαρξία συνταγματικών πολιτικών εγγυήσεων και στοιχειώδους δημοκρατικού έλεγχου στον τεράστιο, οικονομικά ενοποιούμενο, ευρωπαϊκό χώρο.

Δεν μπορεί να ζητάς θωράκιση των εξωτερικών συνόρων της ΕΕ, ευρωπαϊκές εγγυήσεις για την Κύπρο, χωρίς να ανέχεσαι τα ατελή βήματα δημιουργίας κοινής Ευρωπαϊκής Άμυνας, λόγω του σαφούς συντηρητικού προσανατολισμού της, απόρροια των σημερινών συσχετισμών καθώς και των υπαρκτών κινδύνων μετατροπής του ευρωστρατού σε δύναμη ιμπεριαλιστικής παρέμβασης, λες και η άφεση των αποφάσεων αποκλειστικά στο εθνικό επίπεδο, με τους σημερινούς συσχετισμούς στο πολύπλοκο σημερινό κόσμο μπορεί να αποτελέσει ουσιαστικό ανάχωμα στο πρόβλημα.

Επειδή δεν μπορείς να φτιάξεις ομελέτα χωρίς αυγά, αλλά και αν τα σπάσεις, χωρίς τηγάνι, θα πάνε χαμένα, ας γίνουμε το «τηγάνι» διαμόρφωσης και όχι η σακούλα υποδοχής των απορριμμάτων για τα υλικά, προσπαθειών άλλων «τηγανιών».

Η κριτική στο σχέδιο Ανάν είναι εύκολη, επειδή το σχέδιο είναι συγκεκριμένο. Προνοεί κάποια απτά πράγματα τα οποία μπορεί να μας αρέσουν ή όχι. Η άρνηση γίνεται επί του πραγματικού γι’ αυτό και είναι πειστική.

Ουδείς αμφισβητεί ότι είναι πιθανόν κάποια στιγμή να υπάρξει κάποιο άλλο σχέδιο. Το κρίσιμο ερώτημα όμως είναι γιατί αυτό το πιθανό νέο σχέδιο θα είναι καλύτερο και ποιοι θα είναι οι σύμμαχοί μας που θα το υποστηρίξουν.

Οι Τουρκοκύπριοι και οι Τούρκοι είναι ασφαλώς αρκετά διαφορετικοί από εμάς, στα ήθη, τη γλώσσα, τη θρησκεία, την Ιστορία κ.λπ. Το κρίσιμο όμως ερώτημα είναι, αν θα αφήσουμε να δώσουν τον τόνο τα χωριστικά αυτά στοιχεία ή θα ακολουθήσουμε το πνεύμα των καιρών, προσπαθώντας να ξεπεράσουμε τις αντιθέσεις, επιδιώκοντας, την προσέγγιση, τη συμφιλίωση, τη συνεργασία και την ειρηνική συνύπαρξη και αναδεικνύοντας ό,τι ενώνει.