Για πρώτη φορά στην Iστορία, η ήπειρος είναι ενωμένη
Ραλφ Ντράρεντορφ, Από τη Le Monde, Τα Νέα, Δημοσιευμένο: 2004-05-03
H Ευρώπη των 25 εμπλουτίζει και ολοκληρώνει την Ένωση. H διεύρυνση είναι μια ιστορική καμπή, που επιβάλλει τη συνέχισή της.
Πριν από δεκαπέντε χρόνια, όταν έπεσε το Τείχος, είχε οραματιστεί σε ένα από τα πολυάριθμα βιβλία του μια Ευρώπη απαλλαγμένη από τις διαχωριστικές γραμμές μεταξύ Ανατολής και Δύσης. Την 1η Μαΐου, ανήμερα των 75ων γενεθλίων του, ακόμα και οι πιο αισιόδοξες προβλέψεις του ξεπεράστηκαν.
Κοινωνιολόγος και πολιτειολόγος, Γερμανός και Βρετανός, φιλοευρωπαίος και ατλαντιστής, σοσιαλδημοκράτης και φιλελεύθερος, ο Ραλντ Ντάρεντορφ θα μπορούσε να περιγραφεί καλύτερα ως ειδήμων της δυτικής ταυτότητας. Γεννήθηκε στο Αμβούργο αλλά ζει στη Βρετανία. Υπήρξε βουλευτής της Γερμανίας και μέλος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Τα τελευταία έντεκα χρόνια, είναι διακεκριμένο μέλος της Βουλής των Λόρδων. Τα διαπιστευτήριά του περιλαμβάνουν επίσης δεκαετή διεύθυνση του London School of Economics (1974-1984), καθώς και περισσότερα από τριάντα βιβλία.
«Όλα γρήγορα»
«Το 1989» λέει, «πίστευα ότι η Ανατολική Ευρώπη θα έπρεπε να διασχίσει πρώτα μια "κοιλάδα των δακρύων" προτού ανακαλύψει και πάλι τη δημοκρατία και ενωθεί με την υπόλοιπη ήπειρο. Φοβόμουν πως, έπειτα από τον αρχικό ενθουσιασμό, θα αναδυόταν και πάλι η νοσταλγία ενός απολυταρχικού παρελθόντος. Όπως αποδείχθηκε, τίποτε τέτοιο δεν συνέβη. H ολοκλήρωση ήταν εξαιρετικά γρήγορη». Μήπως υπερβολικά γρήγορη; «Ίσως η συζήτηση να μην ήταν αρκετή. H πρώην κομμουνιστική Ευρώπη εξαναγκάστηκε να εκδημοκρατιστεί, να υιοθετήσει μια οικονομία της αγοράς. Ήταν όμως ένας εξαναγκασμός που επιθυμούσε».
Ο Ραλφ Ντάρεντορφ δηλώνει «ευτυχής» με τη διεύρυνση της E.E. «Για πρώτη φορά στην Ιστορία, η ήπειρος είναι ενωμένη, με κάποιες εξαιρέσεις. Χρειάζεται βέβαια να γίνουν ακόμα πολλά, η E.E. έχει να αντιμετωπίσει ακόμα πολυάριθμες προκλήσεις. Υπήρχαν ανέκαθεν και θα υπάρχουν πάντα πολλά είδη Ευρώπης στους κόλπους της ηπείρου: η Ευρώπη της Μεσογείου, η Ευρώπη της Βαλτικής, η Ευρώπη του Βορρά, η Ευρώπη του Νότου... Είναι απόλυτα λογικό και δεν υπάρχει τίποτε κακό σε αυτό. Σε κάθε περίπτωση, όμως, η Ευρώπη των 25 εμπλουτίζει και ολοκληρώνει την Ένωση. H διεύρυνση είναι μια ιστορική καμπή, που επιβάλλει τη συνέχισή της». Μέχρι ποιου σημείου; Πού σταματούν τα σύνορα της Ευρώπης; Ο Ντάρεντορφ τάσσεται υπέρ της ένταξης της Τουρκίας στην E.E. Σε ένα ακόμα μακρύτερο μέλλον, δεν αποκλείει ούτε την ένταξη της Ρουμανίας, της Βουλγαρίας, των χωρών της πρώην Γιουγκοσλαβίας ή της Ουκρανίας. Επί του παρόντος, όμως, ποια είναι κατά την άποψή του η ταυτότητα της Ευρώπης;
H σχέση με ΗΠΑ
«Δεν υπάρχει εύκολη απάντηση σε αυτό το ερώτημα» λέει. Ο γνωστός κοινωνιολόγος και πολιτειολόγος δεν θεωρεί το ευρωπαϊκό Σύνταγμα «ιδιαίτερα δημιουργικό έγγραφο» και απορρίπτει την άποψη ότι η Ευρώπη των 25 δεν μπορεί να λειτουργήσει παρά μόνο μέσω ενός Συντάγματος. «Παρ’ όλα αυτά», επισημαίνει, «δεν είμαι από αυτούς, στη Βρετανία, που βλέπουν στο ευρωπαϊκό Σύνταγμα περικοπή της εθνικής μας κυριαρχίας... H E.E. θα μπορούσε να αποτελέσει μοντέλο συνεργασίας μεταξύ χωρών με κύρια χαρακτηριστικά το κράτος δικαίου και την οικονομία της αγοράς. Να ένας σημαντικός ορισμός. Ο μεγαλύτερος κίνδυνος είναι να καταλήξει η Ευρώπη να ορίσει εαυτόν ως συνασπισμό αντίπαλο στις ΗΠΑ - θα ήταν μια αρνητική, ολέθρια ταυτότητα. H Ευρώπη πρέπει να καταλάβει ότι οι ΗΠΑ είναι ο εταίρος της, ο σύμμαχός της, μια αδελφή χώρα, μαζί με την οποία σχηματίζει τον ελεύθερο κόσμο - και χωρίς την οποία θα ήταν λιγότερο ελεύθερη, αυτό είναι βέβαιο».
Πριν από δεκαπέντε χρόνια, όταν έπεσε το Τείχος, είχε οραματιστεί σε ένα από τα πολυάριθμα βιβλία του μια Ευρώπη απαλλαγμένη από τις διαχωριστικές γραμμές μεταξύ Ανατολής και Δύσης. Την 1η Μαΐου, ανήμερα των 75ων γενεθλίων του, ακόμα και οι πιο αισιόδοξες προβλέψεις του ξεπεράστηκαν.
Κοινωνιολόγος και πολιτειολόγος, Γερμανός και Βρετανός, φιλοευρωπαίος και ατλαντιστής, σοσιαλδημοκράτης και φιλελεύθερος, ο Ραλντ Ντάρεντορφ θα μπορούσε να περιγραφεί καλύτερα ως ειδήμων της δυτικής ταυτότητας. Γεννήθηκε στο Αμβούργο αλλά ζει στη Βρετανία. Υπήρξε βουλευτής της Γερμανίας και μέλος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Τα τελευταία έντεκα χρόνια, είναι διακεκριμένο μέλος της Βουλής των Λόρδων. Τα διαπιστευτήριά του περιλαμβάνουν επίσης δεκαετή διεύθυνση του London School of Economics (1974-1984), καθώς και περισσότερα από τριάντα βιβλία.
«Όλα γρήγορα»
«Το 1989» λέει, «πίστευα ότι η Ανατολική Ευρώπη θα έπρεπε να διασχίσει πρώτα μια "κοιλάδα των δακρύων" προτού ανακαλύψει και πάλι τη δημοκρατία και ενωθεί με την υπόλοιπη ήπειρο. Φοβόμουν πως, έπειτα από τον αρχικό ενθουσιασμό, θα αναδυόταν και πάλι η νοσταλγία ενός απολυταρχικού παρελθόντος. Όπως αποδείχθηκε, τίποτε τέτοιο δεν συνέβη. H ολοκλήρωση ήταν εξαιρετικά γρήγορη». Μήπως υπερβολικά γρήγορη; «Ίσως η συζήτηση να μην ήταν αρκετή. H πρώην κομμουνιστική Ευρώπη εξαναγκάστηκε να εκδημοκρατιστεί, να υιοθετήσει μια οικονομία της αγοράς. Ήταν όμως ένας εξαναγκασμός που επιθυμούσε».
Ο Ραλφ Ντάρεντορφ δηλώνει «ευτυχής» με τη διεύρυνση της E.E. «Για πρώτη φορά στην Ιστορία, η ήπειρος είναι ενωμένη, με κάποιες εξαιρέσεις. Χρειάζεται βέβαια να γίνουν ακόμα πολλά, η E.E. έχει να αντιμετωπίσει ακόμα πολυάριθμες προκλήσεις. Υπήρχαν ανέκαθεν και θα υπάρχουν πάντα πολλά είδη Ευρώπης στους κόλπους της ηπείρου: η Ευρώπη της Μεσογείου, η Ευρώπη της Βαλτικής, η Ευρώπη του Βορρά, η Ευρώπη του Νότου... Είναι απόλυτα λογικό και δεν υπάρχει τίποτε κακό σε αυτό. Σε κάθε περίπτωση, όμως, η Ευρώπη των 25 εμπλουτίζει και ολοκληρώνει την Ένωση. H διεύρυνση είναι μια ιστορική καμπή, που επιβάλλει τη συνέχισή της». Μέχρι ποιου σημείου; Πού σταματούν τα σύνορα της Ευρώπης; Ο Ντάρεντορφ τάσσεται υπέρ της ένταξης της Τουρκίας στην E.E. Σε ένα ακόμα μακρύτερο μέλλον, δεν αποκλείει ούτε την ένταξη της Ρουμανίας, της Βουλγαρίας, των χωρών της πρώην Γιουγκοσλαβίας ή της Ουκρανίας. Επί του παρόντος, όμως, ποια είναι κατά την άποψή του η ταυτότητα της Ευρώπης;
H σχέση με ΗΠΑ
«Δεν υπάρχει εύκολη απάντηση σε αυτό το ερώτημα» λέει. Ο γνωστός κοινωνιολόγος και πολιτειολόγος δεν θεωρεί το ευρωπαϊκό Σύνταγμα «ιδιαίτερα δημιουργικό έγγραφο» και απορρίπτει την άποψη ότι η Ευρώπη των 25 δεν μπορεί να λειτουργήσει παρά μόνο μέσω ενός Συντάγματος. «Παρ’ όλα αυτά», επισημαίνει, «δεν είμαι από αυτούς, στη Βρετανία, που βλέπουν στο ευρωπαϊκό Σύνταγμα περικοπή της εθνικής μας κυριαρχίας... H E.E. θα μπορούσε να αποτελέσει μοντέλο συνεργασίας μεταξύ χωρών με κύρια χαρακτηριστικά το κράτος δικαίου και την οικονομία της αγοράς. Να ένας σημαντικός ορισμός. Ο μεγαλύτερος κίνδυνος είναι να καταλήξει η Ευρώπη να ορίσει εαυτόν ως συνασπισμό αντίπαλο στις ΗΠΑ - θα ήταν μια αρνητική, ολέθρια ταυτότητα. H Ευρώπη πρέπει να καταλάβει ότι οι ΗΠΑ είναι ο εταίρος της, ο σύμμαχός της, μια αδελφή χώρα, μαζί με την οποία σχηματίζει τον ελεύθερο κόσμο - και χωρίς την οποία θα ήταν λιγότερο ελεύθερη, αυτό είναι βέβαιο».
